Khúc dạo đầu
Phần lớn các trường có sự triển khai bài bản. Ðó là tổ chức, thành lập ban chỉ đạo cuộc vận động, xem xét và kiện toàn phòng thanh tra giáo dục, xây dựng kế hoạch thực hiện thông qua các hành động: ký cam kết, hội thảo chống gian lận trong thi cử, làm luận văn tốt nghiệp, đổi mới công tác thi đua.
Ðặc biệt, bộ phận thanh tra các trường bám sát yêu cầu cuộc vận động, hoạt động thanh tra tập trung vào một loạt nội dung: kiểm tra việc thực hiện quy chế tuyển sinh đầu vào, giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm tra việc thực hiện quy định về thi học phần, triển khai xây dựng ngân hàng câu hỏi và hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, tăng cường các hình thức thi bảo đảm tính khách quan, công bằng. Thanh tra, kiểm tra việc đánh giá cho điểm theo quy chế, kiểm tra công tác thu, nộp và quản lý học phí.
Thông qua hộp thư, diễn đàn trên trang web về các vấn đề tiêu cực, các trường: Học viện Tài chính, Ðại học Cần Thơ, Ðại học Y Thái Bình, Ðại học Thủy lợi... tổ chức đối thoại trực tiếp với sinh viên thu thập thông tin, kịp thời xử lý các hiện tượng tiêu cực. Ðó là rà soát lại các tiêu chí thi đua khen thưởng. Kiểm tra việc bình xét thi đua, đề nghị khen thưởng của các đơn vị, ngăn chặn khuynh hướng chạy theo thành tích. Xác định đúng các chỉ tiêu phấn đấu phù hợp điều kiện của nhà trường, bảo đảm kết quả, chất lượng đào tạo thực chất.
Với hàng loạt biện pháp khẩn trương, các trường phát hiện, trực tiếp xử lý hàng chục vụ tiêu cực, tập trung chủ yếu vào thi cử. Ðó là vụ sinh viên Nguyễn Chí Dũng (Ðại học Hàng hải) tham gia đường dây thi thuê. Vụ sử dụng giấy chứng nhận kết quả thi tuyển sinh đại học giả ở Ðại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên. Vụ đánh dấu bài thi tuyển sinh đại học ở Ðại học Thái Nguyên. Vụ vi phạm quy chế thi trong kỳ thi học kỳ I ở Học viên Ngân hàng. Vụ gian lận thi nâng ngạch giảng viên ở Ðại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, v.v.
Cuộc vận động bước đầu lập lại kỷ cương, nền nếp sinh hoạt, đào tạo trong các nhà trường. Các trường giảm hẳn hiện tượng giảng viên bỏ giờ lên lớp, đổi giờ đi làm việc riêng. Giảm hẳn trong sinh viên tình trạng vi phạm nội quy, quy chế thi cử, kiểm tra. Không xuất hiện các hình thức gian lận lớn như giảng viên cố ý lộ đề, bán điểm, học sinh, sinh viên xin điểm, mua điểm. Các hiện tượng tiêu cực, các hành vi thiếu văn hóa, vi phạm đạo đức nghề nghiệp... đã bị lên án, xử lý.
Nhưng hiện nay mới có 154 trường (53 trường đại học, 54 trường cao đẳng, 47 trường TCCN), chiếm tỷ lệ một phần ba số trường ÐH, CÐ, TCCN trong cả nước tích cực triển khai. Còn lại tới 102 trường ÐH, 139 trường CÐ và 227 trường TCCN chưa thật sự vào cuộc.
Thầy quay lưng với tiêu cực, trò sẽ không dám tiêu cực
Ðây là quan điểm của nhiều chuyên gia giáo dục để xác định đâu là đối tượng chính trong cuộc vận động này, từ đó có các giải pháp tác động, điều chỉnh, răn đe và xử lý. Ðồng tình với quan điểm đó, đồng chí Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng GD và ÐT, nhấn mạnh, về phía chủ quan mọi sai trái trong dạy thêm- học thêm, thi cử, quản lý giáo dục đều từ giáo viên, cán bộ quản lý mà ra.
Cuộc vận động "hai không" phải nhằm vào giáo viên, cán bộ quản lý là chính, và cần nhấn mạnh vai trò cán bộ quản lý giáo dục. Có nhiều trường phát triển rất tốt, cả về chất lượng lẫn rèn luyện con người, nhưng khi thay đổi người quản lý, mọi mặt giảm sút hẳn.
Ông Trần Văn Ba, Phó Hiệu trưởng Trường ÐH Sư phạm Hà Nội, nhận xét: Cốt lõi của cuộc vận động phải là người thầy. Nếu thầy quay lưng lại với tiêu cực, trò sẽ không dám tiêu cực. Hội nghị công nhân, viên chức của nhà trường phải quán triệt tinh thần người thầy, giám thị coi thi phải chịu trách nhiệm chính về những tiêu cực trong các kỳ thi.
Ông Ðào Xuân Học, Hiệu trưởng ÐH Thủy lợi, cho rằng: Ðể cuộc vận động thành công, ngăn chặn được tiêu cực trong thi cử, nhà trường phải biến nhận thức thành công nghệ đào tạo, bao gồm thi tuyển sinh, các kỳ thi với những quy định, điều kiện cụ thể, trong đó đội ngũ thầy có vai trò rất lớn. Nhưng nếu làm được, buộc thầy phải phấn đấu rất nhiều, vì vị trí "thầy" cũng dễ khiến họ trì trệ. Ở Trường ÐH Thủy lợi, đã tạo cơ chế để sinh viên được phép chọn thầy.
Về phía khách quan, ý kiến của ôngNguyễn Phúc Khanh (Vụ Khoa học - Công nghệ, Bộ GD và ÐT), Nguyễn Thị Thư (Trường CÐ Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An), Nguyễn Thị Lan (Học viện Ngân hàng) cho rằng: Cuộc vận động cần có sự chung tay, chung sức hỗ trợ lớn từ phía xã hội. Bởi nguyên nhân của những gian lận thi cử do chính sách, và cách thức tuyển dụng trong xã hội hiện nay quá coi trọng bằng cấp, ít chú ý năng lực thực chất, buộc người thi tuyển dụng phải bằng mọi cách có được bằng cấp.
Thậm chí, theo bà Nguyễn Thị Thư, tâm lý giảng viên mong tuyển dụng có biên chế mới yên tâm. Ðã có dư luận để vào biên chế, họ phải trả giá đắt, cho nên phải tìm cách thu hồi. "Dùi đánh đục, đục đánh khăng" dẫn đến xói mòn nhân cách người thầy.
Các trường còn lại nghĩ sao?
Tại hội nghị giao ban triển khai cuộc vận động "hai không" khối các trường ÐH, CÐ, TCCN mới đây, nhiều ý kiến kiến nghị ngành GD và ÐT kết hợp giữa vận động, tuyên truyền, chỉ đạo triển khai với xây dựng một cơ chế chống tiêu cực trong thi cử, bệnh thành tích trong giáo dục. Ðó là cải tiến công tác quản lý đào tạo, áp dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực này. Xây dựng mô hình tổ chức thi, kiểm tra, đánh giá và xếp loại sinh viên bảo đảm chính xác, khách quan. Tổ chức kiểm định chất lượng (bao gồm đánh giá trong và đánh giá ngoài). Xây dựng tiêu chí thi đua và đánh giá kết quả thi đua phù hợp điều kiện thực tiễn từng trường.
Phát biểu ý kiến tại một cuộc hội thảo, Bộ trưởng GD và ÐT Nguyễn Thiện Nhân đề nghị làm rõ, khối trường ÐH, CÐ có cần làm cuộc vận động này không? Các trường cần tự đặt câu hỏi: Trường mình có tiêu cực không? Tại sao có tiêu cực? Nếu có, phải làm thế nào, giải pháp ra sao? Nếu các trường trong số hai phần ba số trường đã làm tốt, Bộ xin xuống các trường học tập kinh nghiệm.
Trong khi thực tế có những giảng viên môn triết học công khai tuyên bố, sinh viên không "thăm" thầy (trước các kỳ thi) sẽ không thể "qua" được (!). Các trường có nên chấp nhận việc sinh viên "thăm" thầy không? Nếu không làm rõ được những tiêu cực trong thi cử, trong dạy người chất lượng đào tạo sẽ càng suy giảm. Ðào tạo gian dối là có tội với đất nước. Lợi thế của đất nước so với thế giới chính là nguồn lực lao động, trách nhiệm chính thuộc về ngành GD và ÐT. Ðó là những lời nói tâm huyết của người đứng đầu ngành.
