Trong cân đối kế hoạch ngân sách hằng năm, Chính phủ dành riêng một khoản ngân sách bảo đảm cho việc khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền cho trẻ em dưới sáu tuổi ở các cơ sở y tế công lập trung ương và địa phương. Tuy nhiên, lựa chọn phương thức bảo hiểm y tế hay thực thanh, thực chi để thực hiện việc khám, chữa bệnh không phải trả tiền cho trẻ em dưới sáu tuổi như luật pháp là vấn đề đặt ra cần tìm câu trả lời.
Theo kết quả điều tra y tế quốc gia, cả nước có khoảng 8,52 triệu trẻ em dưới sáu tuổi, mỗi năm có khoảng 640 nghìn lượt trẻ em điều trị nội trú và khoảng 65 triệu lượt khám bệnh và điều trị ngoại trú. Tuy nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật và trang thiết bị y tế còn hạn chế. Cả nước chỉ có bảy bệnh viện chuyên khoa nhi với 3.060 giường bệnh và số giường bệnh khoa nhi trong các bệnh viện đa khoa tỉnh, khu vực trung tâm y tế huyện chỉ chiếm 10% tổng số giường bệnh. Nhiều cơ sở trang thiết bị không đáp ứng yêu cầu khám, chữa bệnh dẫn tới tình trạng vượt tuyến, dồn người bệnh, gây quá tải tuyến trên. Công suất sử dụng giường bệnh của các bệnh viện chuyên khoa nhi thường từ 115 đến 125%, có thời điểm lên đến 150%. Việc khám, chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới sáu tuổi chỉ được thực hiện ở tuyến huyện trở lên. Tuyến xã làm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu do chưa có nguồn tài chính bảo đảm, dẫn đến việc khám, chữa bệnh ban đầu không kịp thời. Nhiều trường hợp khi đưa đến viện ở trong tình trạng nặng, dễ gây biến chứng và tỷ lệ tử vong cao. Tại các bệnh viện tuyến huyện, tỉnh, kể cả tuyến trung ương, do kinh phí các bệnh viện không đủ cho nên việc khám, chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới sáu tuổi tuy được các cơ sở y tế quan tâm thực hiện nhưng kết quả còn nhiều hạn chế, nhất là các bệnh viện chuyên khoa nhi. Do đó, nhiều gia đình đành bỏ tiền ra để chi phí cho việc khám, chữa bệnh theo nhu cầu.
Năm 2001, Ban Khoa giáo T.Ư tổ chức Hội thảo "Tác động của bảo hiểm y tế (BHYT) và viện phí đối với sự công bằng về tài chính, về hiệu quả tiếp cận và sử dụng các dịch vụ y tế". Về công tác chăm sóc sức khỏe cho trẻ em dưới sáu tuổi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Bảo vệ chăm sóc trẻ em Việt Nam Phùng Ngọc Hùng cho biết: Qua thanh tra tại sáu tỉnh, 12 bệnh viện huyện, phần lớn bệnh viện chưa thực hiện đúng các quy định về chăm sóc sức khỏe trẻ em dưới sáu tuổi. Phần lớn trẻ em chưa được sử dụng các dịch vụ kỹ thuật cao. Nguyên nhân do đối tượng này không nằm trong đối tượng thu viện phí.
Phó Chủ nhiệm Phùng Ngọc Hùng kiến nghị đối với trẻ em dưới sáu tuổi, Nhà nước nên thực hiện phương thức BHYT. Có như vậy, trẻ em mới thật sự được ưu tiên và công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Bộ trưởng Y tế Trần Thị Trung Chiến cho rằng, Bộ Y tế nhiều lần tổ chức lấy ý kiến của các cơ sở khám, chữa bệnh và Sở Y tế trong toàn quốc, hầu như tất cả đều thống nhất đề nghị nên thực hiện phương thức BHYT. Nếu thực hiện phương thức thực thanh, thực chi khám, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi dẫn đến phân bổ phức tạp, tạo ra cơ chế xin cho không thuận lợi cho việc chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ em. Mặt khác, phải có hệ thống theo dõi thanh quyết toán cho vấn đề thực thanh, thực chi. Thực hiện BHYT có lợi nhiều mặt, không cần hệ thống theo dõi thanh quyết toán và giám sát. BHYT sẽ theo dõi và giám sát khâu kê đơn và khám, chữa bệnh.
Hiện cả nước có khoảng hơn tám triệu trẻ em dưới sáu tuổi, trong đó có 1,5 triệu trẻ nằm trong đối tượng khám, chữa bệnh cho người nghèo, chi trả theo Quyết định 139. Hiện nay, BHYT thực hiện khám, chữa bệnh ban đầu ở khoảng 60% số trạm y tế xã phù hợp việc chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tiếp cận được các dịch vụ y tế trẻ em được khám định kỳ để phát hiện bệnh, chăm sóc và điều trị kịp thời. Mặt khác với chủ trương xã hội hóa các hoạt động y tế, trẻ em khám, chữa bệnh không những chỉ ở cơ sở công lập, nếu phát triển hình thức tham gia BHYT, có thể các đơn vị ngoài công lập cũng được tham gia BHYT.
Tại một diễn đàn của Quốc hội, bà Trương Thị Vân Anh (tỉnh Nghệ An) cho rằng: "Nhà nước nên bảo đảm kinh phí thực hiện BHYT cho trẻ em dưới sáu tuổi, quy định như vậy sẽ áp dụng thống nhất trong cả nước, đơn giản trong thủ tục khám, chữa bệnh và phù hợp xu thế phát triển để dần tiến tới BHYT toàn dân. Ðây là một trong các giải pháp hàng đầu xây dựng nền tài chính y tế, định hướng công bằng trong chăm sóc sức khỏe.
Tương tự bà Nguyễn Thị Thanh Bình (tỉnh Bình Ðịnh) cũng cho rằng: Nếu thực hiện BHYT sẽ thuận cho trẻ em và thuận lợi cho các cơ sở y tế, vì thẻ BHYT ghi rõ nơi đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu nơi trẻ cư trú, thuận lợi cho việc chuyển tuyến cho bệnh viện nhi và tránh việc đổ dồn bệnh nhi về khám, chữa bệnh tại các bệnh viện tuyến tỉnh, Trung ương gây nên tình trạng quá tải không cần thiết. Không vì một số hạn chế tồn tại của BHYT hiện nay mà không thực hiện BHYT cho trẻ em dưới sáu tuổi. Ðiều cần làm là tổ chức tốt hơn việc thực hiện BHYT, cơ chế chi trả BHYT. Thực hiện BHYT sẽ góp phần ổn định chủ động kinh phí cho các cơ sở y tế, cũng như nguồn ngân sách Nhà nước và góp phần tích cực trong tiến trình tiến tới BHYT toàn dân.
Qua thực tế thực hiện khám, chữa bệnh, có thể nói rằng, phương án thực thanh, thực chi trong khám, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi không giải quyết được những vướng mắc hiện nay. Phương án Nhà nước thực hiện BHYT cho trẻ dưới sáu tuổi sẽ tạo được sự chủ động trong hạch toán kinh phí điều trị cho các cơ sở y tế, có nguồn để tái đầu tư, để nâng cao chất lượng điều trị, bảo đảm cho trẻ dưới sáu tuổi được khám, chữa bệnh ở tất cả các tuyến thuận lợi, chỉ cần một thẻ BHYT đã trở nên khá thông dụng và quen thuộc đối với người dân. Các trường hợp bị bệnh nặng hiểm nghèo, chi phí cao cũng sẽ được BHYT chi trả theo quy định. Theo các chuyên gia y tế, đặc biệt đối với trẻ dưới sáu tuổi sức đề kháng thường chưa cao, rất dễ nhiễm bệnh tật và tái phát nhiều lần, nhất là lứa tuổi đi nhà trẻ, mẫu giáo nhiều cháu phải khám, chữa bệnh hai, ba lần trong một tháng, mỗi lần phải điều trị từ năm đến bảy ngày, thậm chí 10-14 ngày. Nếu các cháu được BHYT sẽ giảm được gánh nặng cho gia đình, lợi hơn nhiều với phương pháp thực thanh, thực chi.
Ngoài ra, việc thực hiện BHYT cho trẻ dưới sáu tuổi còn phù hợp xu thế toàn cầu, hội nhập, hòa nhập với xu thế chung của thế giới, phù hợp đường lối BHYT toàn dân của Ðảng và thực hiện tốt trách nhiệm chăm sóc sức khỏe trẻ em như quy định của Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em vừa được Quốc hội thông qua. Thực hiện BHYT cho trẻ dưới sáu tuổi, cùng với các loại hình BHYT đang áp dụng sẽ sớm đưa chủ trương BHYT toàn dân vào đời sống.
