Thầy Kiên Soan tận tụy dạy chữ cho học sinh Khmer

Thầy Kiên Soan hiện là Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc nội trú huyện Cầu Ngang. Ông sinh năm 1956, trong một gia đình làm ruộng ở ấp Là Ca, xã Nhị Trường, huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh. Những năm trước giải phóng, việc học ở các vùng nông thôn sâu gặp rất nhiều khó khăn; ít trường, nhiều xã không đủ học trò để dạy đến lớp 5, do đó muốn học lên cao phải lên huyện, tỉnh để trọ học.

Khi chiến tranh còn đang diễn ra ác liệt, cái chết bất ngờ do bom đạn luôn cận kề và cuộc sống còn rất nhiều khó khăn, thì suy nghĩ về việc lấy thúng đong lúa tốt hơn học lấy cái chữ phòng thân luôn hiện hữu trong tâm trí đại đa số nông dân. Riêng đối với cậu học trò nhỏ Kiên Soan đã sớm có nhận thức việc học sẽ giúp ích cho bản thân và xã hội, nên khi có điều kiện đến trường là học sinh Kiên Soan rất siêng năng học tập và học thật giỏi.

Thầy Kiên Soan kể lại, năm 1974, Kiên Soan thi đậu tú tài, xếp loại Bình thứ (là thí sinh đậu cao nhất trường năm học này). Cảm thông với bạn bè trang lứa nhưng không có điều kiện để đến trường, Kiên Soan suy nghĩ, mình cần phải đem kiến thức đã học được về dạy lại cho các em nhỏ sau này nên cậu tú Kiên Soan quyết định đăng ký theo học ngành Sư phạm tại Cần Thơ.

Đầu năm 1976, Kiên Soan tốt nghiệp ra trường và được phân công về dạy cấp trường 1, 2 xã Phong Phú, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang. Đứng lớp dạy học một năm, thầy Kiên Soan được giao nhiệm vụ phụ trách phổ cập giáo dục. Với quyết tâm không để trẻ em trong độ tuổi đi học mù chữ, thầy đi khó khăn lặn lội đến từng gia đình để vận động cha mẹ cho các em đến học lớp phổ cập. Trong vòng một năm, thầy đã phổ cập cho hàng trăm học sinh thoát mù chữ, biết đọc, biết viết. Với thành tích này, trong năm 1977 thầy Kiên Soan được chọn báo cáo điển hình cấp tỉnh về công tác phổ cập giáo dục.

Năm 1979, thầy Kiên Soan có nguyện vọng về phục vụ tại quê hương Trà Vinh và được chấp thuận cho chuyển công tác về phòng giáo dục huyện Cầu Ngang. Tại đây thầy được giao nhiệm vụ phụ trách tổ xoá mù chữ và phổ cập, sau đó được chuyển công tác tại Ban tuyên giáo huyện phụ trách khoa giáo.

Đến năm 1987, thầy Kiên Soan được điều về làm Phó Hiệu trưởng Trường Thanh niên dân tộc vừa học vừa làm tại xã Nhị Trường, huyện Cầu Ngang. Đây là trường đầu tiên ở khu vực Nam bộ dành riêng để dạy học sinh người dân tộc Khmer, học sinh của trường là con em người dân tộc Khmer trong huyện Cầu Ngang. Trong chuyến về làm việc tại tỉnh Trà Vinh năm 1989, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã đến thăm trường. Ông rất vui vì Trà Vinh có sáng tạo để thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, cụ thể là mở trường học để dành riêng cho việc đào tạo học sinh người dân tộc.

Sau đó tại các tỉnh có đông đồng bào dân tộc Khmer sinh sống ở ĐBSCL lần lượt được đầu tư xây các trường phổ thông dân tộc nội trú dành riêng để đào tạo con em người dân tộc với nhiều chế độ đãi ngộ đảm bảo cho học sinh học tốt khi vào trường. Riêng tại tỉnh Trà Vinh năm 1991, Trường phổ thông dân tộc nội trú Trà Vinh (trung học cơ sở và trung học phổ thông) chính thức thành lập tại trung tâm tỉnh lỵ.

Sau đó các huyện có đông người dân tộc Khmer sinh sống như Trà Cú, Cầu Ngang, Tiểu Cần, Châu Thành, Cầu Kè đều có trường nội trú (trung học cơ sở) dành riêng cho học sinh người dân tộc Khmer; và năm học 2009 – 2010, mở thêm trường phổ thông dân tộc nội trú huyện Duyên Hải, đặt tại xã Ngũ Lạc nơi có đông đồng bào dân tộc Khmer, Trường phổ thông dân tộc nội trú huyện Trà Cú mở thêm hệ trung học phổ thông.

Hầu hết các em học sinh theo học tại các trường nội trú đều là học sinh khá, giỏi, tỷ lệ thi đỗ tốt nghiệp luôn chiếm các vị trí cao trong tỉnh. Từ những ngôi trường này đa chắp cánh cho rất nhiều em vào giảng đường đại học, ra trường trở thành nguồn cán bộ người dân tộc có đủ trình độ đảm nhận các nhiệm vụ quan trọng tại địa phương.

Theo mạch câu chuyện, thầy Kiên Soan kể tiếp: khi Trường phổ thông dân tộc nội trú Trà Vinh thành lập, tôi được rút về trường, nhưng tôi xin ở lại công tác tại địa phương, vì Nhị Trường cũng là xã có đông học sinh người dân tộc Khmer đến lớp. Và cũng năm 1991 thầy Kiên Soan được đề bạt làm Hiệu trưởng trường Trung học cơ sở Nhị Trường. Năm 2003 thầy được phân công là Hiệu trưởng trường phổ thông dân tộc nội trú Cầu Ngang cho đến nay.

Với kinh nghiệm của một nhà giáo có thâm niên gắn với học sinh dân tộc Khmer, thầy Kiên Soan có nhiều thuận lợi trong lãnh đạo, điều hành  nên việc dạy và học ở Trường phổ thông dân tộc nội trú Cầu Ngang ngày một đi vào nền nếp, và được đánh giáo cao trong công tác chuyên môn. Những năm qua, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp vào lớp 10 của trường luôn đạt 100%, trong đó có từ 35% – 40% các em được vào Trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh. Hàng năm trường có tỷ lệ học sinh giỏi, khá đạt từ 60% trở lên và không có học sinh yếu.

Những đóng góp của thầy Kiên Soan cho sự nghiệp giáo dục không chỉ là hình ảnh của một giáo viên dạy giỏi đứng trên bục giảng, tích cực trong xoá mù chữ và phổ cập, khéo léo trong quản lý giáo dục; năm 1995 thầy còn hiến 3.000 m2 đất để ngành giáo dục xây dựng trường Tiểu học Nhị Trường C, giúp cho khoảng 150 học sinh (trong đó trên 100 em học sinh người dân tộc Khmer) có trường học gần nhà, tạo thêm thuận lợi cho các em nhỏ và phụ huynh.

Nói về việc học hiện tại và ngày xưa thầy Kiên Soan bộc bạch: “Điều kiện học tập bây giờ "khỏe" hơn trước nhiều lần. Hồi đó, tôi học đến lớp 6 là phải ra tỉnh để trọ học vì đường xá khó khăn. Còn bây giờ Nhà nước đầu tư mở trường học khắp nơi, học sinh nghèo được miễn giảm học phí, được toàn xã hội quan tâm giúp đỡ; riêng học sinh con em người dân tộc Khmer được quan tâm đặc biệt hơn là có trường phổ thông dân tộc nội trú. Chỉ cần các em ham học, siêng năng thì sẽ có nhiều cơ hội học lên cao”.

Đặng Văn Bường