Việc xác lập các phẩm chất cốt lõi cần đi cùng những chuẩn mực cụ thể để mỗi người có thể nhận diện, thực hành và tự điều chỉnh hành vi trong đời sống hằng ngày.
Tại hội nghị lấy ý kiến đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia và văn nghệ sĩ góp ý dự thảo "Hệ giá trị con người Thành phố Hồ Chí Minh trong thời đại mới", ông Bùi Thanh Nhân, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh: "Xây dựng hệ giá trị con người không phải là một văn bản hành chính sơ cứng hay ý chí chủ quan áp đặt mà phải là một sản phẩm kết tinh, phải chạm đến, phải được thấm vào từ sự lắng nghe đa chiều".
Đây là yêu cầu cần được đặt ra xuyên suốt quá trình hoàn thiện và triển khai hệ giá trị. Sau nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, tổ chức tọa đàm khoa học và khảo sát dư luận xã hội, dự thảo lần thứ ba đã cô đọng từ 25 giá trị thành tố thành bốn trục với 12 giá trị cốt lõi: yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình; trung thực, trách nhiệm, kỷ cương; năng động, sáng tạo, văn minh; tự cường, tiên phong, hội nhập.
Tại hội nghị có 150 đại biểu tham dự với 13 ý kiến chuyên sâu. Các ý kiến cơ bản đồng thuận về sự cần thiết, cơ sở lý luận, thực tiễn và cấu trúc dự thảo; đồng thời đề nghị tiếp tục điều chỉnh, bổ sung để hệ giá trị sát hơn với đời sống thành phố.
Khung hệ giá trị cần trở thành "bộ lọc văn hóa", là tấm gương để cán bộ, người dân tự soi, tự sửa. Muốn vậy, các giá trị phải được cụ thể hóa thành tiêu chí có thể nhận diện, đánh giá theo từng nhóm đối tượng, tránh dừng ở những phẩm chất khái quát.
Từ góc độ xây dựng đội ngũ cán bộ, Tiến sĩ Phạm Ngọc Lợi, Phó Giám đốc Học viện cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng ba nhóm giá trị có quan hệ trực tiếp với thực thi công vụ là trung thực, trách nhiệm, kỷ cương; năng động, sáng tạo, văn minh; tự cường, tiên phong, hội nhập. Trong đó, trung thực phải thể hiện bằng liêm chính, minh bạch; trách nhiệm gắn với tinh thần chủ động, không né tránh, đùn đẩy; kỷ cương phải gắn với thượng tôn pháp luật.
Cần phân biệt tinh thần dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung với hành vi làm trái, độc đoán, vụ lợi hoặc thiếu trách nhiệm. Khuyến khích đổi mới phải đi cùng giữ vững kỷ cương; bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo không có nghĩa miễn trừ trách nhiệm.
Để hệ giá trị đi vào công vụ, ông đề xuất xây dựng bộ chuẩn mực hành vi gắn với từng vị trí việc làm, đổi mới đào tạo theo tình huống thực tiễn và lấy kết quả công việc, chất lượng phục vụ người dân làm căn cứ đánh giá cán bộ.
Nếu chuẩn mực công vụ là một môi trường cần được cụ thể hóa thì gia đình, giáo dục và văn hóa là những nơi nuôi dưỡng các phẩm chất của con người từ sớm. Tiến sĩ Bùi Thị Ngọc Trang, Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh trách nhiệm của phụ nữ trong xây dựng gia đình, nơi hình thành nhân cách đầu tiên của mỗi con người.
Đội ngũ nữ trí thức có thể góp phần nuôi dưỡng lối sống nhân văn, truyền thống hiếu học và tư duy khoa học cho thế hệ trẻ. Bà đề nghị gắn kết hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nữ trí thức với quá trình xây dựng hệ giá trị; kết hợp những giá trị truyền thống của gia đình với tư duy tiến bộ, tinh thần tôn trọng và chia sẻ trách nhiệm.
Ở góc độ nghệ thuật, Tiến sĩ, đạo diễn Hoàng Duẩn đề xuất xem xét lại thứ tự các giá trị trong trục thứ tự theo hướng đặt hội nhập trước tiên phong. Ông cũng nhấn mạnh sự tôn trọng cần được xem là giá trị xuyên suốt trong ứng xử xã hội: tôn trọng sự thật gắn với trung thực, tôn trọng pháp luật gắn với kỷ cương, tôn trọng khác biệt gắn với đoàn kết.
Theo ông, văn nghệ sĩ cần kể câu chuyện về thành phố bằng ngôn ngữ nghệ thuật, xây dựng những hình tượng có sức lay động để các giá trị đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Kiều, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất làm sâu sắc hơn nội hàm hạnh phúc gắn các giá trị nghĩa tình, văn minh với chất lượng cuộc sống và sự an tâm của người dân. Đối với không gian mạng, bà lưu ý cần đề cao văn hóa phản biện mang tính xây dựng, tránh tình trạng hùa theo đám đông hoặc lan truyền thông tin sai lệch.
Những góp ý này đặt ra yêu cầu triển khai hệ giá trị trên nhiều môi trường, từ gia đình, nhà trường đến cơ quan, đơn vị và không gian văn hóa cộng đồng. Mỗi môi trường cần có cách cụ thể hóa phù hợp, đồng thời tạo sự thống nhất trong những chuẩn mực ứng xử chung.
Kết luận hội nghị, ông Bùi Thanh Nhân cho biết Ban Tuyên giáo Thành ủy sẽ tổng hợp các ý kiến, tiếp thu luận cứ khoa học để hoàn thiện dự thảo lần thứ tư, phối hợp tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân và các hội nghị phản biện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành.
Thành phố cũng sẽ phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ trong nghiên cứu, giáo dục, sáng tác và lan tỏa các giá trị; nghiên cứu lồng ghép khung hệ giá trị vào phong trào xây dựng đời sống văn hóa, quy ước cộng đồng và quy tắc ứng xử đô thị.
Dự kiến, dự thảo được hoàn thiện, trình xem xét ban hành trong tháng 12/2026. Từ nay đến thời điểm đó, yêu cầu đặt ra là làm rõ nội hàm, tiêu chí thực hiện của từng giá trị, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Sức sống của hệ giá trị sẽ được đo bằng cách những phẩm chất ấy hiện diện trong quyết định của cán bộ, cách ứng xử của người dân và nếp sống thường ngày của thành phố.
