Sông Sài Gòn được ví như một “dải lụa” uốn lượn giữa lòng Thành phố hơn 300 năm tuổi. Trên suốt hành trình ấy, dòng sông chảy qua những thăng trầm lịch sử, chứng kiến sự sinh thành và biến đổi của Sài Gòn - Gia Định - Thành phố Hồ Chí Minh. Giờ đây, khi Thành phố Hồ Chí Minh hình thành một không gian phát triển mới, cũng là lúc một cơ hội hiếm có đang mở ra- tái thiết quy hoạch ven sông Sài Gòn để dòng sông ấy không chỉ liền mạch về thủy đạo, mà còn liền một dải không gian, liền một tầm nhìn phát triển. Không gian phát triển mới này cũng phù hợp với chủ trương của Ban thường vụ Thành uỷ Thành phố Hồ Chí Minh quyết định và lựa chọn. Tháng 10, Thành phố Hồ Chí Minh đã thống nhất phương án quy hoạch tổng mặt bằng Khu vực Cảng Nhà Rồng-Khánh Hội, mở rộng Khu di tích Bảo tàng Hồ Chí Minh theo hướng gìn giữ giá trị lịch sử của khu vực bến cảng Nhà Rồng- nơi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước; tạo một không gian công cộng phục vụ nhu cầu của người dân và cộng đồng.
Sở Xây dựng Thành phố đánh giá, hiện nay tỷ lệ diện tích công viên cây xanh trong khu vực nội đô Thành phố còn rất thấp so với tiêu chuẩn quy hoạch, đồng thời các tiện tích công viên, không gian công cộng, sân chơi cho cộng đồng tại khu vực chưa đáp ứng như cầu phục vụ người dân. Do đó, việc đề xuất phương án quy hoạch và định hướng ưu tiên bố trí quỹ đất phát triển mảng xanh, hình thành công viên đa chức năng phục vụ cộng đồng, kết hợp các tiện ích công viên, không gian công cộng...trên quy mô gần 40 ha của Khu vực Cảng Nhà Rồng-Khánh Hội sẽ góp phần cải thiện môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững là nhiệm vụ cấp thiết. Ông Nguyễn Kim Toản, Giám đốc Công ty TNHH Thường Nhật, đơn vị đầu tư và khai thác tuyến buýt sông thành phố chia sẻ: “Tính “duy nhất” của Thành phố Hồ Chí Minh chính là Thành phố có hành nghìn km đường bộ nhưng chỉ có một dòng sông “liền một dải”. Rất đẹp và quý giá là một dòng sông tuôn chảy giữa lòng thành phố, soi bóng những công trình những kiến trúc độc đáo xuống mặt nước như chiếc gương soi. Đặc biệt nơi đây lưu dấu một bến Cảng Nhà Rồng- Khánh Hội, nơi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước nên công tác bảo tồn, gìn giữ những giá trị lịch sự là vấn đề cấp bách”.
Cần một “nhạc trưởng” để dòng sông liền một dải
Thống kê sơ bộ dọc theo sông Sài Gòn hiện có khoảng 50 đồ án quy hoạch phân khu đã được phê duyệt từ huyện Củ Chi đến quận 7 (trước đây). Trong đó, có 83 dự án đầu tư xây dựng khu nhà ở, khu phức hợp thương mại - dịch vụ, khu công viên kết hợp với vui chơi giải trí, với diện tích thống kê chưa đầy đủ khoảng hơn 454 ha đang được phát triển ven sông. Do đó theo nhiều chuyên gia đô thị, thành phố cần sớm thành lập Ban điều phối phát triển sông Sài Gòn nhằm tìm ra một “nhạc trưởng” duy nhất để tổ chức quy hoạch, quản lý, đầu tư… Ở góc độ kinh tế, hành lang sông mở ra chính là dư địa rất lớn cho dịch vụ du lịch -thương mại phát triển: như bến du thuyền, tuyến du lịch đường sông, các tổ hợp dịch vụ cao cấp ven sông. Nếu được quy hoạch bài bản, đây sẽ là nguồn lực quan trọng để gia tăng giá trị đất đai và thu hút đầu tư. Từ đó bảo đảm toàn tuyến phát triển đồng bộ, không manh mún, kết nối các chương trình chỉnh trang, tái thiết đô thị qua đó tạo ra một giá trị sông nước xứng tầm với vai trò và vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo Thạc sỹ-Kiến trúc sư Ngô Anh Vũ, Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh: Đặc trưng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị sông nước nhưng việc khai thác giá trị không gian ven sông chưa được phát huy tối đa, khả năng tiếp cận bờ sông của người dân còn hạn chế, thiếu tiện nghi và dịch vụ công cộng. Do đó việc bắt tay tái cấu trúc đô thị ven sông là vô cùng cấp thiết, nhất là sau khi Thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành không gian phát triển mới. Đồng thời để các khu vực ven sông thực sự trở thành không gian giao lưu công cộng, Thành phố cần hạn chế hoặc không bố trí đường xe cơ giới chia cắt các khu phố với công viên và quảng trường ven sông. Cung cấp dịch vụ cho người sử dụng không gian này, tạo điều kiện để người dân chạm được và lắng nghe “hơi thở” từ dòng sông để sông Sài Gòn trở thành điểm đến của du khách, tăng sức hấp dẫn cho Thành phố Hồ Chí Minh. Giờ đây, trong bối cảnh thành phố bước vào giai đoạn sắp xếp đơn vị hành chính, một cơ hội đặc biệt đang mở ra: tái thiết toàn bộ không gian ven sông Sài Gòn trên quy mô liên quận- liên vùng, kết nối đồng bộ và liền mạch. “Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, không gian ven sông không chỉ xem xét một bên bờ phía Củ Chi, Nhà Bè, Cần giờ cũ mà phải quy hoạch cả đôi bờ phía Dầu Tiếng, Bến Cát, Thủ Dầu Một, Nhơn Trạch và hệ sinh thái rừng ngập mặn bao quanh vịnh Gành Rái”, ông Vũ đề đạt.
Kỳ vọng chủ trương quy hoạch đồng bộ dọc tuyến sông Sài Gòn đang được Thành phố Hồ Chí Minh xem là một trong những đột phá chiến lược nhằm tái cấu trúc không gian đô thị, khai thác hiệu quả quỹ đất ven sông và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Nếu được triển khai bài bản, tuyến sông Sài Gòn không chỉ là “dòng chảy” tự nhiên mà sẽ trở thành trục phát triển xanh, góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại, đáng sống và bền vững cho thành phố trong nhiều thập niên tới.
