Tạo bước đột phá cho ngành công nghiệp bao bì nhựa

Trong vòng hơn mười năm qua, ngành nhựa nói chung, đặc biệt là ngành công nghiệp sản xuất bao bì nhựa nói riêng đã có những bước phát triển khá ấn tượng. Từ chỗ phải nhập khẩu, đến nay ngành sản xuất này không những đã đáp ứng cơ bản nhu cầu về bao bì của nhiều ngành kinh tế trong nước mà còn xuất khẩu sản phẩm ra hàng chục nước trên thế giới, mang về một lượng ngoại tệ đáng kể cho đất nước.

Ða dạng và chất lượng cao

Thăm các doanh nghiệp (DN) nhựa đóng trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, chúng tôi cảm nhận hiện nay ngành nhựa Việt Nam đã có đủ khả năng sản xuất nhiều chủng loại bao bì với mặt hàng đa dạng và chất lượng cao.

Tại Công ty cổ phần nhựa Tân Phú, một đơn vị chuyên sản xuất bao bì cứng, chúng tôi thấy cả một "núi" két nhựa, can nhựa, thùng nhựa rỗng xếp cao ngất giữa sân, trong kho cũng đầy ắp các sản phẩm khác như: vỏ bình ắc-quy ô-tô, chai nhiều lớp... Với các dây chuyền thiết bị khá hiện đại, đơn vị này mỗi năm có thể sản xuất 30 triệu chai đa lớp, một triệu két nhựa và nửa triệu bình ắc-quy ô-tô các loại.

Ngoài việc cung cấp cho các DN trong nước chuyên sản xuất dầu ăn, nước giải khát, thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất..., nhựa Tân Phú còn xuất khẩu sản phẩm sang thị trường các nước: Australia, Nhật Bản, Mỹ, Lào, Campuchia thu về hơn một triệu USD.

Khác với mặt hàng "cứng" của nhựa Tân Phú, sản phẩm của Công ty cổ phần nhựa Rạng Ðông lại rất "mềm". Ngoài các loại mặt hàng chính là màng mỏng đi mưa, vải giả da, tấm lợp và ván gia cường, mấy năm gần đây, nhựa Rạng Ðông đã đầu tư thêm một số thiết bị hiện đại để sản xuất các loại bao bì đa lớp bao gồm: màng đóng gói, túi hút chân không, màng PE co, màng túi pearlized, túi đựng có nắp... cung cấp cho các nhà sản xuất bánh kẹo, sữa, nước trái cây, thực phẩm, chế biến hải sản, mỹ phẩm, hóa chất... Mỗi năm, nhựa Rạng Ðông có thể đưa ra thị trường khoảng 100 triệu m2 màng bao in từ một đến 12 mầu, ghép từ ba đến bảy lớp, đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm HACCP. Năm 2007, xuất khẩu bao bì của đơn vị đạt gần 700 nghìn USD.

Cùng sản xuất bao bì mềm nhưng Công ty cổ phần nhựa Tân Tiến lại chuyền sâu hơn. Với bảy dây chuyền sản xuất công nghệ tiên tiến, Tân Tiến được coi là một trong những đơn vị đứng đầu trong cả nước về năng lực sản xuất bao bì nhựa phức hợp. Hằng năm, Tân Tiến có thể sản xuất 450 triệu m2 bao bì phức hợp phục vụ chủ yếu cho thị trường trong nước.

Ở đây còn có dây chuyền sản xuất trục in hoàn chỉnh theo công nghệ hiện đại, đạt chất lượng quốc tế. Năm 2008, đơn vị này tiếp tục đầu tư thêm gần bốn triệu USD để tăng cường, đổi mới thiết bị và nâng cấp nhà xưởng.

Còn rất nhiều đơn vị sản xuất bao bì nhựa khác có tên tuổi được khách hàng tín nhiệm như Hưng Yên, Liksin, Tân Ðại Hưng, Long Thành, Ngọc Nghĩa, Duy Tân, Vân Ðồn, Nha Trang... Ðội ngũ tham gia sản xuất bao bì nhựa trong cả nước hiện nay khá đông với 754 DN, thu hút hơn 120 nghìn lao động, trong đó có tới 641 đơn vị thuộc TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía nam.

Một số đơn vị đón trước thời cơ, đầu tư những dây chuyền thiết bị khá hiện đại, sản phẩm bao bì do các DN trong nước sản xuất ra khá đa dạng, hình thức mẫu mã phong phú, nhiều sản phẩm không thua kém hàng các nước trong khu vực, được khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng. Trong toàn ngành nhựa thì ngành sản xuất bao bì giữ vai trò quan trọng, chiếm tới 80% giá trị sản lượng và hơn 30% giá trị xuất khẩu. Sản phẩm bao bì nhựa sản xuất tại Việt Nam đã có mặt tại thị trường 45 nước và vùng lãnh thổ, trong đó nhiều nhất là Mỹ, Nhật Bản, CHLB Ðức, Anh, Pháp, Hà Lan, Ðài Loan, Campuchia, Malaysia, Philippines, Australia.

Chú trọng công nghệ thân thiện môi trường

Theo nhận định của đồng chí Hồ Ðức Lam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần nhựa Rạng Ðông, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam thì ngành công nghiệp sản xuất bao bì nhựa nước ta tuy đã phát triển khá mạnh nhưng còn gặp nhiều khó khăn nên chưa phát huy hết tiềm năng. Gần như toàn bộ nguyên liệu dùng để sản xuất các mặt hàng bao bì đều phải nhập khẩu. Chỉ riêng năm 2007, ngành nhựa đã phải nhập khẩu tới hơn 631 nghìn tấn PP và gần 455 nghìn tấn PE với tổng giá trị nhập khẩu lên tới hơn 1,5 tỷ USD.

 Mặt khác, hơn 50% số khuôn mẫu bao bì cứng và phần lớn thiết bị sản xuất bao bì mềm như: máy in, máy ghép, máy thổi đều phải nhập khẩu. Việc đầu tư cho khuôn mẫu chất lượng cao rất tốn kém nhưng khả năng tiêu thụ từng loại mẫu mã mặt hàng chưa đủ lớn để tính toán khấu hao phù hợp với giá thành sản phẩm, trong khi đó, xác suất rủi ro ở ngành này khá cao.

Những mặt hàng bao bì xuất khẩu phần lớn thuộc dòng sản phẩm có giá trị gia tăng thấp như: túi xốp đựng hàng siêu thị hoặc túi đựng rác đang có nguy cơ mất thị trường vì xu thế của thế giới đang hạn chế dùng túi nylon để bảo vệ môi trường. Ðó là chưa nói đến những bất cập khác như: thiếu lao động kỹ thuật cao, thiếu sự phân công sản xuất theo từng nhóm mặt hàng dẫn đến cạnh tranh thiếu lành mạnh ngay thị trường trong nước.

Muốn tạo bước đột phá cho ngành sản xuất bao bì nhựa phải giải quyết được ba vấn đề: xây dựng các nhà máy sản xuất nguyên liệu trong nước; áp dụng công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường và thu gom, tái chế bao bì đã qua sử dụng. Tuy nhiên, hiện nay cả nước chỉ mới có hai nhà máy sản xuất PVC, đáp ứng 10% nhu cầu.

Chưa có nhà máy nào sản xuất các dòng nguyên liệu PP, PE cũng như các dòng nguyên liệu khác ngoài dự án Nhà máy sản xuất PP với công suất 150 nghìn tấn/năm đang chuẩn bị triển khai tại khu vực Nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Theo nguyện vọng của nhiều DN nhựa, trong khi chờ đợi có thêm nhà máy sản xuất nguyên liệu trong nước, kiến nghị Nhà nước mở rộng tiêu chuẩn và chủng loại cho phép nhập khẩu có kiểm soát các sản phẩm phế liệu nhựa công nghiệp và cho tái chế nguyên liệu nhựa đã qua sử dụng tại Việt Nam, đồng thời cho giảm thuế suất thuế nhập khẩu hai loại nguyên liệu PVC và DOP trong khối AFTA từ 5% xuống còn 2% hoặc bằng 0% vì hai loại nguyên liệu này chưa đủ đáp ứng nhu cầu của các cơ sở sản xuất nhựa trên toàn quốc.

Hiện nay, các cơ sở sản xuất bao bì trong nước đều đầu tư thiết bị công nghệ mới, tiên tiến nhưng về lâu dài ngành công nghiệp cơ khí trong nước phải vươn lên đảm nhiệm công việc sản xuất khuôn mẫu cao cấp, góp phần giảm giá thành sản phẩm, tăng sức cạnh tranh. Ðón trước xu thế của thế giới hạn chế dần đi đến không sử dụng bao bì nylon, ngành nhựa nói chung và từng DN nói riêng cần nghĩ đến giải pháp sản xuất bao bì nhựa tự hủy thân thiện với môi trường.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Nhựa Việt Nam, để đạt được mục tiêu này, giá thành bao bì nhựa sẽ tăng lên gấp rưỡi, đây là bài toán khó, vượt ra khỏi khả năng tài chính của DN, rất cần có sự giúp sức của các cấp, các ngành.

Ngành nhựa cần tiếp cận và ứng dụng nhanh các công nghệ tiên tiến của thế giới, giải quyết vấn đề rác thải. Trước mắt, cần tăng cường kiểm soát chặt chẽ công tác thu gom, phân loại và tái chế bao bì nhựa đã qua sử dụng.

Ở nước ta hiện nay, tuy đã có một số cơ sở tái chế nhựa nhưng quy mô còn nhỏ, công nghệ và quy trình chưa hoàn chỉnh. Cần có chính sách khuyến khích các DN trong nước và nước ngoài đầu tư vào ngành công nghiệp môi trường, gồm nhà máy tái chế bao bì nhựa và sản phẩm nhựa bảo đảm các loại bao bì đã qua sử dụng được tái chế nhiều "vòng", cuối cùng được làm thành vật liệu xây dựng có ích như: gạch lát đường, bê-tông chắn sóng, bờ bao...

Ngoài ra, Hiệp hội bao bì Việt Nam cần định hướng phát triển cho ngành những năm tới, tăng cường phối hợp giữa các DN để hợp tác phân công hợp lý các nhóm sản phẩm, tránh tình trạng sản xuất trùng lắp và tính tụ, gây thiệt hại cho các DN và lãng phí cho xã hội.