Tăng cường ứng dụng công nghệ trong đánh giá tuân thủ, phân loại rủi ro

Thông tư số 94/2026/TT-BTC được ban hành có tính kế thừa cách tiếp cận quản lý rủi ro của Thông tư 31/2021/TT-BTC nhưng bổ sung, nâng cấp thành mô hình quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro thống nhất.

Chuyển dịch trọng tâm từ Quản lý rủi ro sang Quản trị tuân thủ

Thay đổi cốt lõi trong Thông tư 94/2026/TT-BTC (Thông tư số 94) chính là sự dịch chuyển mang tính triết lý: từ việc tập trung "phát hiện sai phạm" sang "thúc đẩy hành vi tuân thủ tự nguyện". Đây là cách tiếp cận theo thông lệ quốc tế, coi người nộp thuế là đối tác chiến lược.

Bằng việc đặt "tuân thủ" lên hàng đầu, cơ quan thuế chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động dẫn dắt, giúp giảm thiểu chi phí tuân thủ và tối ưu hóa nguồn lực quản lý.

Thiết lập quản trị số và trí tuệ nhân tạo

Đáng chú ý, Thông tư 94 xác lập một kiến trúc quản trị thuế hiện đại trên nền tảng số, thay thế các phương thức thủ công bằng hệ thống tự động hóa cao.

Thông tư số 94 không chỉ yêu cầu áp dụng công nghệ thông tin mà còn thiết lập một kiến trúc quản lý tuân thủ–rủi ro trên nền tảng số, có phân hệ, sổ đăng ký rủi ro, tiêu chí, mô hình rõ ràng.

Điểm nổi bật, Thông tư bổ sung nhiều quy định nhằm hiện đại hóa công tác quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro thuế trên cơ sở dữ liệu và công nghệ số, trong đó:

Mở rộng nguồn thông tin phục vụ quản lý từ các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, nguồn dữ liệu quốc tế, kết quả khảo sát xã hội và các nguồn hợp pháp khác;

Tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), học máy (Machine Learning), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ phân tích hiện đại trong đánh giá tuân thủ, phân loại rủi ro, dự báo và cảnh báo sớm;

Thiết lập cơ chế cập nhật, phản hồi kết quả áp dụng các biện pháp quản lý để thường xuyên hoàn thiện tiêu chí, mô hình đánh giá và nâng cao chất lượng quản lý tuân thủ.

Phân loại mức độ tuân thủ theo cơ chế tự nguyện

Với những điểm mới về phân loại tuân thủ và cơ chế nâng cao tuân thủ, Thông tư số 94 điều chỉnh thuật ngữ và nhấn mạnh vai trò nâng cao tuân thủ:

Mức 1: tuân thủ tốt.

Mức 2: tuân thủ trung bình.

Mức 3: tuân thủ thấp.

Mức 4: không tuân thủ.

Việc quản trị thuế dựa trên phân loại mức độ rủi ro người nộp thuế theo 3 mức: rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp.

Những quy định này giúp hoạt động quản lý rủi ro trở nên cụ thể, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của từng nghiệp vụ, đồng thời tận dụng được kết quả phân tích trên Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế.

Thông tư số 94 cũng nhấn mạnh yêu cầu báo cáo, kiểm tra, giám sát việc áp dụng quản lý tuân thủ và rủi ro được thực hiện thường xuyên, định kỳ 6 tháng, hằng năm, và theo yêu cầu nghiệp vụ, nhằm đánh giá chất lượng, hiệu lực và hiệu quả của các biện pháp đã triển khai.