Tâm nguyện của người con xa xứ

ND- Tiến sĩ Lê Thị Kim Tuyến đã hoàn thành tâm nguyện với quyết định  rời Pháp về phục vụ Tổ quốc của mình. Sau những năm làm việc tại Viện Vệ sinh Dịch tễ, trong buổi lễ tiễn chị về hưu, đại diện Ðảng ủy, Công đoàn và Viện trưởng Nguyễn Trần Hiển đánh giá cao những đóng góp quý báu của tiến sĩ Tuyến. Nhưng với chị, nhiệm vụ đang dang dở vì trong năm 2009 cần tiếp tục hoàn thành đề tài nghiên cứu với Viện Pasteur Paris.

Ðiều quan trọng là trở về Tổ quốc làm việc đúng vào thời kỳ đất nước đổi mới, nên Tuyến vừa là người thực hiện vừa là một chứng nhân của một giai đoạn cách mạng sôi động... Chị cho biết, năm 1986, trong buổi tiếp đón kiều bào về quê ăn Tết, cố Thứ trưởng Ngoại giao Hoàng Bích Sơn đã nói: Kiều bào ta ở nước ngoài thường mắc một căn bệnh gọi là "Bệnh xa xứ". Bệnh xa xứ này không có thuốc nào chữa khỏi, nhất là mỗi độ Xuân về Tết đến, "Bệnh xa xứ" càng cồn cào nỗi nhớ. Chỉ trừ khi được trở về nguồn, đi thăm quê cha, đất tổ, đi tham quan đất nước, quê hương  mới nguôi ngoai dần căn bệnh này. Tuyến tham gia trò chơi "hái hoa dân chủ" được tặng thưởng rất vui... Rồi từ đó, mỗi năm Xuân về Tết đến, Tuyến cùng chồng là Quỳnh, lại đi dự buổi họp mặt của kiều bào đón Xuân...

Tuyến và Quỳnh quen nhau trong phong trào thanh niên, sinh viên của Việt Nam ở Pháp. Tình yêu Tổ quốc đã nối kết với tình yêu của họ. Quỳnh quyết định trở về nước  trước Tuyến một năm. Năm sau Tuyến mới về. Mấy năm đầu, Quỳnh sống xa Hà Nội, hết ở Nha Trang lại vào Cần Thơ, có khi nằm ở Vĩnh Châu nghiên cứu con A-tê-mia nuôi tôm. Còn Tuyến sống ở Hà Nội, vừa làm khoa học vừa bụng mang dạ chửa, rồi một mình vào bệnh viện phụ sản. Cháu gái Thùy Dương đã ra đời trong hoàn cảnh ấy. Bây giờ cháu đã qua Pháp học đại học. Còn cháu trai Quang Minh chào đời ngay tại nhà, do một bà cô trong gia đình đỡ đẻ. Bây giờ cháu Quang Minh đang học lớp 12...

Câu chuyện của Tuyến kể với tôi hôm nay chỉ thuần tuý về khoa học. Ðó là điều tâm huyết nhất của chị. Từ sản xuất thuốc chẩn đoán thai sớm để phục vụ cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch đến tìm "En-dim giới hạn ở Việt Nam" năm 1990 - là công cụ cơ bản của phương pháp kỹ thuật gien... Câu chuyện "En-dim giới hạn" vốn bắt đầu từ năm năm trước, khi còn ở Pháp, Tuyến đã  qua Mỹ và đứng trong đội ngũ  nghiên cứu gien của ký sinh trùng ở Công ty New England Biolabs ở Bô-xtơn, dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Ðôn Côm. Theo sát công việc của Tuyến là bà Giút La-din-xki, công tác tại Ủy ban Khoa học Mỹ và Việt Nam, mặc dù lúc ấy Mỹ chưa thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Hằng năm, qua lại Việt Nam vài lần, bà Giút La-din-xki chuyển đến Việt Nam cho Tuyến những phương tiện nghiên cứu khoa học của tiến sĩ Ðôn Côm. Tuyến mê mải xây dựng đề án làm những  dự trù tổ chức phòng thí nghiệm, tìm hiểu kỹ thuật và lắp đặt thiết bị, các phương pháp và đào tạo cán bộ... Ðó là một quá trình xây dựng cơ sở, với sự hướng dẫn tận tình của nguyên Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Hoàng Thủy Nguyên, bắt đầu công cuộc khai phá sinh học phân tử. Vất vả, nhọc nhằn và mồ hôi đã đổ xuống  cùng với thao thức, trăn trở, tìm kiếm. Hằng ngày làm việc ở phòng thí nghiệm, nhưng Tuyến không quên cái bếp của gia đình. Ðêm đêm,  giấc mơ khoa học gắn liền với vòng tay ôm ấp hai con. Những người bạn Mỹ đến Việt Nam đã thăm phòng thí nghiệm của Tuyến: Tiến sĩ Ðôn Côm, Rích Moóc-gan, Ca-rôn Pô-li-xơn. Trong khi đó, năm 1999, Tuyến bảo vệ tiến sĩ trong nước... Một hội đồng chấm luận án tiến sĩ được thành lập gồm cố Giáo sư Ðặng Ðức Trạch làm chủ tịch và sáu vị giáo sư nữa. Nhờ sự giúp đỡ tận tâm của  Bạch Khánh Hòa, Nguyễn Hạnh Phúc và các bạn đồng nghiệp, Tuyến đã bảo vệ thành công với 7 điểm 10.

Năm 2000, viện quyết định xây dựng khoa mới Miễn dịch và Sinh học Phân tử, Tuyến làm Phó Trưởng khoa... Năm 2005, Tuyến đã đăng ký khóa học đào tạo từ xa, Trường đại học ở miền nam Pháp tại Mông-pơ-li-ê,  dưới sự hướng dẫn của giáo sư Cô-xơ. Tuyến theo học cao học xã hội.  Cho đến tháng 9-2008, Tuyến đã hoàn thành khóa học "Cộng đồng và Bản sắc cá nhân trong phân tâm học". Tuyến đã chọn các Trung tâm Sao Mai và Phúc Tuệ làm nơi thực tập cho chương trình xã hội của mình... Một mảnh đất khoa học mới lại mở ra cho Tuyến vẫy vùng thời kỳ về hưu... Ðối với chị, khoa học  không giới hạn ở tuổi tác.

      MAI TRANG