Không cho máy tính cũ bị rơi vào quên lãng
Trong xưởng tái chế máy tính, những người một tay cầm mỏ hàn nhiệt, một tay cầm kẹp kim loại nhổ những con chip silic khỏi những bo mạch. Bên cạnh đó là những băng tải chuyển những bo mạch mầu xanh chồng chất chạy tới một chiếc máy, tại đây bo mạch sẽ được cắt vụn. Một góc khác là những người cầm búa đập vỡ những ổ đĩa cứng rồi ném chúng vào thùng phân loại... Ðây là quang cảnh ở trung tâm phục hồi tài sản của IBM ở En-đi-cốt, Niu Oóc, một trong những nơi chứa đồ 'đồng nát' máy tính lớn nhất thế giới. Hằng năm, họ xử lý 28.000 tấn máy tính bị loại bỏ.
Tại các quốc gia phát triển, những đống đồ điện tử cao ngất bị ném vào thùng rác, vứt bỏ trong các ga-ra ô-tô hay bị lãng quên trong các nhà kho. Theo báo cáo của Hội đồng an toàn quốc gia Mỹ năm 2008, nước này đã có 500 triệu máy tính bị coi là lỗi thời và những người sử dụng đã chuyển sang loại máy tính khác có cấu hình mạnh hơn và hình thức hấp dẫn hơn. Cơ quan Bảo vệ môi trường xếp máy tính cũ vào loại chất thải rắn có mức độ tăng trưởng nhanh nhất ở Mỹ và là chất thải rắn nguy hiểm nhất. Các máy tính cũ có chứa chì, catmi, thủy ngân và nhiều chất khác gây hại cho môi trường. Thế nhưng chỉ có 10% số này được tái sinh, còn lại đều được đưa đến lò đốt rác. Liên minh châu Âu (EU) đã phải soạn thảo các quy định buộc các nhà sản xuất máy tính phải có cơ chế tái sinh máy tính vào năm 2008.
Ðể tránh khỏi những bãi rác máy tính khổng lồ, các nước này đã lập ra những chương trình tái chế và thu được nguồn lợi nhuận không nhỏ. Hãng IBM đã tung ra chương trình xử lý máy tính cũ với quy mô toàn liên bang Mỹ. Hãng Hewlett Packard (HP) cũng có kế hoạch thu nhận máy tính cũ từ người sử dụng. Hãng Sony có chương trình 'những ngày tái sinh'.
Tái sử dụng giá trị vật liệu
Chiếc máy tính có nhiều nguyên liệu có giá, bởi các bộ vi xử lý Pentium và những loại khác đều được bịt bằng vàng. Bo mạch chính của máy tính được tạo hình từ đồng, thủy tinh gắn đồng với bộ nối bằng bạc và vàng, vỏ máy bằng khung thép. Các tấm tỏa nhiệt của CPU bằng đồng hoặc nhôm. Vỏ nhựa bên ngoài có thể tái chế thành các sản phẩm từ chất phụ gia vật liệu làm đường cho đến vỏ hộp bút, các dây dẫn cũng được làm bằng nhôm hoặc đồng. Các con chip cũ được sử dụng lại trong các trò chơi điện tử. Các ổ đĩa CD-Rom và đĩa cứng lạc hậu được hồi sinh để làm các bộ phận thay thế. Còn các bộ phận không thể cứu vớt được sẽ chuyển đến các nhà máy để phân loại nhôm, kim loại và thủy tinh. Công ty Enwkocycle chuyên xử lý các màn hình. Các vỏ nhựa được bật tung ra, dây cáp điện bị cắt cụt và bo mạch được tháo rời. Kính màn hình được nghiền thành từng mảnh và tách rời khỏi những lớp phủ ngoài rồi được đưa đến các xưởng sản xuất kính màn hình mới. Công ty MBA Polimers đưa nguyên toàn bộ con chuột và bàn phím vào trong những cỗ máy của họ. Kim loại được lấy ra thông qua xi-phông, nhựa được lấy ra thành các viên nhỏ li ti để làm sàn nhà công nghiệp, phụ tùng ô-tô và đồ dùng văn phòng.
Vì các kim loại đặc biệt có giá trị, nên hãng HP tự xử lý lấy tại nhà kho rộng hơn 60 nghìn mét vuông ở Ca-li-pho-ni-a. Những đống máy tính lớn bằng ngôi nhà ba tầng được đưa vào máy nghiền và vài phút sau cho ra những mảnh nhỏ. Một hệ thống gồm nam châm, máy sàng và điện tách nhôm, thép. Các kim loại hỗn hợp được đưa đến Công ty Noranda chuyên nấu chảy và phân tách kim loại ở Kê-bếch (Ca-na-đa). Những kim loại này có tỷ lệ đồng cao hơn khi khai thác tại mỏ quặng.
Tuy nhiên giá trị vật liệu của máy tính cũ thấp, nên bước đầu tiên của quá trình tái sinh là bán lại nguyên chiếc hoặc các bộ phận còn sử dụng tốt. Thời gian đầu IBM đã bán lại được 1/3 số máy tính và thiết bị cũ. Khi việc tái chế trở nên tốn kém, các nhà sản xuất đã tìm cách để quá trình này hiệu quả hơn. Các đinh ốc kim loại được thay thế bằng các pa-nen kiểu mở tách dễ dàng trong quá trình xử lý máy tính cũ, chất hàn chì để gắn các bộ phận phải nhường chỗ cho thiếc, bạc, hợp kim đồng an toàn hơn.
Tại Việt Nam cũng đang có một số lượng máy tính cũ tương đối lớn chưa được xử lý một cách khoa học. Với tốc độ sử dụng máy tính như hiện nay, chỉ năm năm nữa thôi, chắc chắn chúng ta cũng sẽ có những bãi rác máy tính cũ, lỗi thời không được xử lý kịp thời.
Các bộ phận máy tính có thể tái chế được
Khung bằng thép. CPU có đầu bịt vàng, bạc hay đồng. Bo mạch chính bằng sợi thủy tinh mầu xanh được gắn đầy các bộ nối bằng đồng, vàng, bạc và chì. Pin có niken, catmi. Hệ thống dây đồng chiếm 30% khối lượng cáp. Ổ đĩa cứng có 15% là nhôm. Tấm tỏa nhiệt bằng nhôm hoặc đồng. Màn hình là hỗn hợp của đồng, cao-su và nhựa. Kính màn hình có 25% là chì, rất độc hại nếu bị san lấp trong đất. Vỏ nhựa và bàn phím có thể tái tạo thành nhiều vật liệu khác nhau.
(Theo Time và Washington Sport)
