Sóng gió thị trường phân bón

 
Ngày 27-1-2005, Hiệp hội phân bón Việt Nam đã tổ chức hội nghị tổng kết đánh giá thị trường phân bón năm 2004 và dự báo thị trường giá cả năm 2005. Hiện nay, sản xuất phân bón ở trong nước vẫn đang trong tình trạng chịu áp lực rất lớn về giá phân bón nhập khẩu, nhất là sản xuất NPK phải dùng urê, phân DAP và ka li, còn sản xuất phân lân phải dùng Sulphur nhập khẩu từ nước ngoài.

Năm 2004, giá phân bón thế giới tăng mạnh

Theo đánh giá của Hiệp hội phân bón Việt Nam, năm 2004 là năm thị trường phân bón thế giới tăng cao kỷ lục. Nguyên nhân chính: thứ nhất là từ năm 2000 đến nay, nhiều tập đoàn về phân bón và dầu mỏ trên thế giới thuộc sở hữu Nhà nước thực hiện tư nhân hóa nên sản sinh nhiều công ty cổ phần, công ty tư nhân. Điều này tạo ra sự đầu cơ nhiều hơn đẩy giá dầu và phân bón leo thang, mà giá dầu mỏ và giá phân bón luôn là "bạn đồng hành" trên thị trường. Nguyên nhân thứ hai là nhu cầu xăng dầu tăng mạnh, nhất là ở các nước có tốc độ tăng trưởng cao ở châu Á. Năm 2004, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu của Trung Quốc tăng vọt, trên 20% so với năm 2003, nhu cầu tiêu thụ tăng đã đẩy giá xăng ở Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc tăng cao, từ 10% - 12%. Năm 2004, giá dầu thô thế giới tăng lên bình quân 43 - 45 USD/ thùng, có lúc trên 55 USD/ thùng, tăng gấp đôi so với giá trung bình năm 2000 là 27 USD/thùng. Giá xăng dầu tăng vọt tác động trực tiếp đẩy giá cước vận chuyển tăng mạnh. Năm 2000, giá cước vận chuyển phân bón bằng đường biển từ Trung Quốc đến Việt Nam chỉ có từ 18-32 USD/tấn, từ Tampa đến Trung Quốc từ 38-60 USD/tấn, từ Vancouver đến Trung Quốc từ 37-60 USD/ tấn..., năm 2004 đã tăng bình quân trên 35% so với năm 2000. Nguyên nhân thứ ba là sản lượng dầu mỏ giảm. Trung Đông là rốn dầu của thế giới, tình trạng chiến tranh ở Trung Đông, khủng bố ở nhiều nơi trên thế giới và mối đe dọa hạt nhân đã làm cho sản lượng dầu mỏ xuất khẩu của khu vực này giảm đáng kể. Mặt khác, tập đoàn dầu mỏ Youkos lớn nhất của Nga bị khủng hoảng, chính thức ngừng cung cấp dầu cho nhiều nước như Trung Quốc, các nước Caribê... Giá dầu mỏ tăng trực tiếp kéo giá phân bón tăng vọt trong năm 2004. Năm 2000, giá phân urê chỉ có từ 75-80 USD/tấn, năm 2003 tăng lên 150-155 USD/tấn, năm 2004 vọt lên mức 240-250 USD/tấn FOB.

Những "cú sốc" với DN nhập khẩu Việt Nam

Từ tháng 3-2004, giá phân bón thế giới tiếp tục tăng cao, gây bất ổn cho nhiều nhà sản xuất trong nước. Trong khi đó, tháng 6-2004, phân urê của Nhà máy phân đạm Phú Mỹ chính thức ra lò bán với giá rẻ hơn giá nhập khẩu 400-500 đồng/kg nên các nhà nhập khẩu không chịu nhập phân đạm vì sợ bị lỗ nặng. Tháng 7-2004, giá phân bón thế giới bắt đầu tăng mạnh làm cho các nhà nhập khẩu càng tiến thoái lưỡng nan. Đến tháng 8, hầu hết các nhà nhập khẩu nhỏ không nhập, chỉ có một số nhà nhập khẩu lớn và vừa như Công ty nông sản Bộ nông nghiệp - phát triển nông thôn, Công ty TSC Cần Thơ, Công ty Docam, BFC, Hoàng Lê... Trước tình hình trên, Chính phủ đã có thông báo ngày 19-8-2004 về giải pháp bình ổn phân bón như cho phép chậm nộp thuế VAT đối với phân bón nhập khẩu từ 60 lên 90 ngày, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chỉ đạo các ngân hàng thương mại có trách nhiệm bảo đảm đủ, kịp thời ngoại tệ cho doanh nghiệp nhập khẩu phân bón phục vụ nông nghiệp. Đúng lúc Nhà nước tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhập phân bón thì giá phân bón tăng vọt, làm cho nhiều doanh nghiệp lao đao.

Theo Hiệp hội phân bón Việt Nam, tháng 7-2004, cả nước chỉ nhập 35.000 tấn urê, tháng 8 nhập khẩu 95.000 tấn urê, tháng 9 nhập khẩu 100.000 tấn, tháng 10 vọt lên 310.000 tấn và tháng 11 lại giảm còn 150.000 tấn urê. Tháng 9- 11-2004 giá nhập khẩu phân urê bình quân 255-260 USD/tấn CIF, tháng 12-2004 giá lại giảm còn 240-245 USD/tấn. Do đó, những doanh nghiệp nào nhập khẩu urê trong tháng 9 và 10 (Theo Hiệp hội, tổng lượng urê cả nước nhập khẩu 2 tháng khoảng 400-460.000 tấn) bị lỗ từ 15-20 USD/ tấn. Các doanh nghiệp đối diện trực tiếp với cú sốc tăng giá và giảm giá đột ngột và gặp nhiều khó khăn trong kinh doanh.

Theo Hiệp hội phân bón Việt Nam, năm 2004, cả nước nhập khẩu từ 3,1 - 3,3 triệu tấn phân bón, trong đó cao nhất là urê chiếm 1,4 triệu tấn. Năm 2005, lượng phân bón sản xuất trong nước sẽ là 4,6 triệu lấn, trong đó, phân NPK đạt hơn hai triệu tấn (thừa so nhu cầu), lân super một triệu tấn, phân lân nung chảy 350.000 tấn, urê sẽ đạt 900.000 tấn, phân hữu cơ, phân vi sinh khác 350.000 tấn. Dự kiến phân bón cần nhập khẩu trong năm 2005 là 2,5 triệu tấn (urê một triệu tấn, DAP 550.000 tấn, SA 450.000 tấn, MOP 400.000 tấn, NPK không cần nhập khẩu). Dự kiến lượng phân bón còn của năm 2004 chuyển sang năm 2005 là 300.000 tấn (urê 150.000 tấn, DAP 100.000 tấn, các loại phân khác 50.000 tấn), do đó tổng lượng phân bón cần nhập khẩu trong năm 2005 sẽ giảm còn 2,2 triệu tấn.

Về thị trường phân bón thế giới, Hiệp hội phân bón Việt Nam dự báo: Năm nay, mặc dù tình hình bất ổn ở Trung Đông đã thu hẹp, tập đoàn Youkos ổn định, Tổng thống Mỹ đã nhậm chức... nhưng giá dầu mỏ đã tăng trở lại liên tiếp. Tháng 1-2005, giá dầu thô đã tăng lên 48,38 USD/thùng. Trước tháng 10-2004, OPEC đã cung cấp cho thị trường 30 triệu thùng/ngày, nhưng từ đầu tháng 1-2005, giảm còn 29 triệu thùng/ngày và cuối tháng 1-2005 giảm còn 27 triệu thùng/ngày. Như vậy, giá dầu mỏ sẽ còn tăng đây giá phân bón tăng theo. Giá than đá và các loại quặng làm nguyên liệu sản xuất phân bón trên thế giới sẽ còn tiếp tục tăng, kéo theo giá phân bón tăng. Hiệp hội dự báo, giá phân urê sáu tháng đầu năm 2005 vẫn còn lơ lửng ở mức cao. Trước tình hình thị trường phân bón còn diễn biến phức tạp, Hiệp hội phân bón Việt Nam sẽ trình Quốc hội và Chính phủ chính sách giảm thuế GTGT đối với phân bón trong quý I/2005. Riêng Hiệp hội phân bón Việt Nam sẽ thành lập Ban bình ổn giá thị trường phân urê gồm các nhà nhập khẩu và sản xuất phân urê trong nước để góp phần bình ổn giá thị trường phân urê.