Sớm xem xét có quy định về quản lý an toàn thực phẩm, phù hợp thực tiễn

Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản số 1840/BNNMT-CCPT trả lời, giải quyết kiến nghị của cử tri gửi tới Quốc hội sau Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận được kiến nghị của cử tri Thành phố Hồ Chí Minh do Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội chuyển đến tại Văn bản số 2517/UBDNGS15 ngày 16/1/2026 về việc chuyển kiến nghị của cử tri gửi tới sau Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV với nội dung: "Cử tri bày tỏ lo ngại trước tình trạng sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, đánh bắt thủy hải sản và sản xuất thực phẩm; trong khi đó, thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn còn lưu hành tràn lan trên thị trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Cử tri kiến nghị Bộ sớm xem xét có quy định về quản lý an toàn thực phẩm, phù hợp với thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền, phối hợp kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm việc sử dụng chất cấm trong đánh bắt, bảo quản thủy hải sản".

Về kiến nghị này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Đoàn đại biểu Quốc hội và cử tri Thành phố Hồ Chí Minh như sau:

Thứ nhất, về việc sớm xem xét có quy định về quản lý an toàn thực phẩm, phù hợp với thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong thời gian qua, công tác bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm nông lâm thủy sản luôn được Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) xác định là nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên của ngành.

Bộ đã tích cực phối hợp với Bộ Y tế, đồng thời chỉ đạo các đơn vị chức năng hoàn thiện chính sách, pháp luật phục vụ quản lý an toàn thực phẩm nông lâm thủy sản thuộc phạm vi quản lý của Bộ theo hướng phù hợp thông lệ quốc tế và tình hình phát triển kinh tế xã hội trong nước, cụ thể hóa các nhiệm vụ Bộ được giao tại Luật An toàn thực phẩm, phân công của Chính phủ tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Đồng thời, Bộ đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo các chế tài đã được quy định; tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát nguồn gốc thực phẩm; ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc; và nâng cao công tác tuyên truyền nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham gia phối hợp Bộ Y tế trong xây dựng dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Nghị định sửa đổi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP và phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa và Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa.

Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo triển khai một số giải pháp trọng tâm trong công tác quản lý an toàn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý:

- Tiếp tục rà soát, phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện đồng bộ chính sách, pháp luật quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm hài hòa với các chuẩn mực quốc tế và tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh, liên kết phát triển các chuỗi giá trị nông sản chất lượng cao, bảo đảm an toàn thực phẩm; ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo đúng kế hoạch của Bộ.

- Đặc biệt, Bộ cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế (Cơ quan đầu mối chủ trì xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi) và các bộ, ngành liên quan để đề xuất các cơ chế quản lý “tiền kiểm”, “hậu kiểm” cho phù hợp theo mức độ nguy cơ của cơ sở sản xuất, kinh doanh, sản phẩm cũng như lịch sử tuân thủ các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm (dự kiến Luật An toàn thực phẩm sửa đổi sẽ trình Quốc hội tại kỳ họp đầu tiên vào tháng 4/2026); phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để đề xuất sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm, sản xuất, kinh doanh hàng giả là thực phẩm, đặc biệt là hành vi sử dụng chất cấm trong dự thảo Bộ luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự 2015 (Điều 190, Điều 317);

- Ban hành và triển khai Kế hoạch bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm nông lâm thủy sản hằng năm của Bộ, đưa các nội dung bảo đảm an toàn thực phẩm cụ thể trong xây dựng và triển khai thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển kinh tế-xã hội ngành nông nghiệp và môi trường năm 2026 và giai đoạn 2026-2030;

- Duy trì các hoạt động giám sát, cảnh báo, kiểm tra đột xuất phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm cơ sở, sản phẩm vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm; hướng dẫn cải thiện điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, công bố sản phẩm, chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn; Tăng cường giám sát mối nguy sinh học, hóa học, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh; Triển khai kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ môi trường (đất, nước, không khí…); Ứng dụng công nghệ số, blockchain, mã QR để quản lý, truy xuất nguồn gốc, nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm;

- Thúc đẩy chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản bền vững: Khuyến khích mô hình an toàn sinh học, hữu cơ, sử dụng thảo dược, vi sinh, phụ phẩm nông nghiệp lên men; hỗ trợ chứng nhận VietGAP, hữu cơ; tuyên truyền, nâng cao nhận thức người sản xuất trong việc sử dụng hóa chất được phép sử dụng trong chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản; nâng cao nhận thức người tiêu dùng trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng, truy xuất được nguồn gốc sản phẩm.

Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền, phối hợp kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm việc sử dụng chất cấm trong đánh bắt, bảo quản thủy hải sản.

Nhằm tuyên truyền sâu rộng các chính sách, quy định, tầm quan trọng của công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, giai đoạn 2021-2025, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trước đây) đã chủ trì thực hiện chỉ đạo của Chính phủ triển khai 2 chương trình: (1) "Tuyên truyền, vận động sản xuất, kinh doanh nông sản thực phẩm chất lượng, an toàn vì sức khỏe cộng đồng, phát triển bền vững giai đoạn 2021-2025" (Chương trình phối hợp giữa Chính phủ với Trung ương Hội Nông dân, Trung ương Hội Phụ nữ Việt Nam); (2) “Đảm bảo an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng nông lâm thủy sản giao thương giữa thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Cần Thơ và các tỉnh, thành phố giai đoạn 2021-2025”.

Hiện tại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo trình Chính phủ tiếp tục triển khai 2 chương trình trên trong giai đoạn mới 2026-2030.

Đối với hoạt động kiểm tra, giám sát, những năm gần đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường luôn sát sao, quan tâm và chỉ đạo chuyển mạnh từ kiểm tra theo kế hoạch sang kiểm tra đột xuất, hậu kiểm; triển khai các Đoàn kiểm tra liên ngành tại các địa phương (dịp Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân, Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2025): năm 2025 toàn ngành nông nghiệp đã kiểm tra 11.911 cơ sở sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và nông lâm thủy sản, xử phạt hành chính 549 cơ sở (4,6%), giảm so với cùng kỳ năm 2024 (8,5%) với số tiền phạt 15,622 tỷ đồng, tăng so với cùng kỳ năm 2024 (15,605 tỷ đồng).

Ngoài ra, riêng công tác quản lý an toàn thực phẩm đối với thủy sản, Luật Thủy sản 2017 quy định rõ nghĩa vụ của các tổ chức/cá nhân thực hiện các quy định về bảo đảm an toàn thực phẩm đối với sản phẩm khai thác; nghiêm cấm các hành vi sử dụng hóa chất, kháng sinh cấm trong bảo quản, sơ chế, chế biến thủy sản; sử dụng chất độc, chất nổ, xung điện và các phương pháp khai thác mang tính hủy diệt nguồn lợi thủy sản.

Song song đó, Chính phủ đã ban hành các Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Thủy sản, xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản và an toàn thực phẩm, trong đó có các chế tài xử lý nghiêm đối với hành vi sử dụng chất cấm, hóa chất ngoài danh mục cho phép trong khai thác, bảo quản và kinh doanh thủy sản. Hành vi sử dụng chất cấm, hóa chất cấm, chất độc, chất nổ hoặc hóa chất khác để khai thác thủy sản bị coi là hành vi hủy diệt nguồn lợi và gây nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng, mức phạt cho việc sử dụng chất nổ hoặc hóa chất cấm đánh bắt có thể lên tới 70.000.000 đồng. Các tàu cá vi phạm còn bị tước quyền sử dụng giấy phép khai thác và tịch thu toàn bộ ngư cụ.