Sớm sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị quyết 26

Thực tế triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã phát sinh một số vướng mắc. Do đó, Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ đang được đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN.

Những vướng mắc từ thực tế triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm

Bà Ngô Kiều Liên, Trưởng phòng Dữ liệu-Thông tin người có công, Cục Người có công (Bộ Nội vụ) cho biết, Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN (sau đây gọi tắt là Nghị quyết số 26) được ban hành từ đầu tháng 5/2026 đã cơ bản tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Chiến dịch 500 ngày đêm) đã phát sinh một số vấn đề vướng mắc, cần tiếp tục xử lý, cụ thể như sau.

Thứ nhất, kinh phí lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại một số nơi vượt định mức tối đa (theo báo cáo của Bộ Quốc phòng, phát sinh ở một số quân khu và các tỉnh như Ninh Bình, Quảng Ngãi, Lào Cai...), nhưng chưa có cơ sở pháp lý để thanh toán phần vượt.

Thứ hai, theo báo cáo của Bộ Công an, tại 7 địa phương triển khai sớm (như Thanh Hóa, Thái Nguyên, Quảng Trị...), lực lượng lấy mẫu trước thời điểm Nghị quyết số 26 có hiệu lực nên chưa được hưởng chế độ, chính sách.

Thứ ba, còn thiếu kho lưu trữ chuyên dụng. Các đơn vị giám định đang lưu giữ hơn 17 nghìn mẫu tồn từ trước và gần 150 nghìn mẫu thu được trong Chiến dịch 500 ngày đêm, nhưng chưa có kho đáp ứng yêu cầu bảo quản số lượng lớn, lâu dài.

Thứ tư, năng lực giám định chưa đáp ứng yêu cầu. Đó là: Thiếu cán bộ chuyên môn, cơ sở vật chất và dây chuyền giám định còn bất cập; cần huy động thêm các đơn vị giám định đủ năng lực cùng tham gia nhưng chưa có quy định. Đồng thời, việc triển khai dây chuyền công nghệ mới chưa có quy trình chuyên môn, định mức kinh tế-kỹ thuật và định mức chi phí đi kèm.

Đây là thông tin được đại diện Phòng Dữ liệu-Thông tin người có công chia sẻ tại tọa đàm trực tuyến “Nhìn lại những thành quả của hơn 200 ngày đêm nỗ lực đưa các liệt sĩ trở về” do Báo Nhân Dân tổ chức.

Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ đã tổng hợp, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất nội dung sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 26 theo hướng kịp thời tháo gỡ các vướng mắc nêu trên. Đến nay, hồ sơ dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung đã được Bộ Nội vụ hoàn thiện theo quy định và trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp

Bà Liên cho biết, chỉ tiêu đặt ra của Chiến dịch 500 ngày đêm rất cao, đòi hỏi các lực lượng tham gia phải nỗ lực tìm kiếm và triển khai đồng bộ các giải pháp để thực hiện. Trong thực tế, tại thời điểm xây dựng chỉ tiêu, những khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai chưa thể được dự báo đầy đủ.

Hiện nay, công tác giám định ADN được giao cho bốn đơn vị thuộc các bộ, ngành liên quan, gồm: Viện Pháp y Quân đội thuộc Bộ Quốc phòng; Viện Pháp y Quốc gia thuộc Bộ Y tế; Viện Khoa học hình sự thuộc Bộ Công an; và Viện Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Về các giải pháp, trước hết, cần xây dựng hành lang pháp lý để huy động sự tham gia của các đơn vị có đủ năng lực, cùng phối hợp thực hiện.

Số lượng mẫu hài cốt liệt sĩ được lấy hiện nay rất lớn. Trên thực tế, quá trình triển khai không thể đẩy nhanh trong thời gian ngắn. Bởi bên cạnh công tác giám định, phân tích gien, các cơ quan, đơn vị còn phải thực hiện các khâu đối sánh, kết nối dữ liệu với nhiều thông tin và căn cứ khác mới có thể xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ. Vì vậy, hoàn thiện thể chế cho việc triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng mà Bộ Nội vụ đang trực tiếp tham mưu cho Chính phủ.

Bên cạnh đó, một nội dung quan trọng khác là huy động sự tham gia của nhiều cơ quan, đơn vị, tổ chức, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại nhằm đáp ứng yêu cầu của giai đoạn triển khai sắp tới.

Bộ Nội vụ đang được giao xây dựng hệ thống Cơ sở dữ liệu về liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ, dự kiến đưa vào khai thác, sử dụng trong tháng 11 tới đây, hướng tới mục tiêu bảo đảm các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung”.

Bà Ngô Kiều Liên, Trưởng phòng Dữ liệu-Thông tin người có công, Cục Người có công (Bộ Nội vụ)

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ, đồng bộ cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo tinh thần chỉ đạo chung của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Bộ Nội vụ đang được giao xây dựng hệ thống Cơ sở dữ liệu về liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ, dự kiến đưa vào khai thác, sử dụng trong tháng 11 tới đây, hướng tới mục tiêu bảo đảm các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung”.

Bên cạnh đó, Bộ Quốc phòng được giao xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn gien từ các mẫu hài cốt liệt sĩ đã được giám định, phân tích.

Bộ Công an hiện cũng đang triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu lưu trữ thông tin gien từ mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ, làm cơ sở phục vụ đối sánh, xác định danh tính và trả lại tên cho các liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Năm 2027 là thời điểm kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ. Đây là dịp đặc biệt ý nghĩa để cả hệ thống chính trị và toàn xã hội tiếp tục bày tỏ lòng tri ân và biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ và người có công với cách mạng.

Nhằm đẩy nhanh tiến độ, nhanh tiến độ, hoàn thành chỉ tiêu, nhiệm vụ giám định ADN với hài cốt liệt sĩ nói chung và Chiến dịch 500 ngày đêm nói riêng, bà Liên đề xuất một số nội dung sau.

Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, Nhà nước. Cấp ủy, chính quyền các cấp cần xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện. Các cơ quan, đơn vị theo chức năng, nhiệm vụ phối hợp triển khai đồng bộ, đầy đủ các nhiệm vụ phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Tiếp đó, tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách, trong đó có việc trình ban hành Nghị định thay thế Nghị định số 131/2021/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng và Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP; bảo đảm cơ chế tài chính, thủ tục phù hợp với tính chất đặc thù của nhiệm vụ để triển khai nhanh chóng, thuận lợi.

Song song với đó là tăng cường đầu tư trang thiết bị, công nghệ, đào tạo nhân lực cho các đơn vị giám định; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp cận kỹ thuật tiên tiến.

Cùng với đó, đẩy mạnh hoàn thiện, kết nối, chia sẻ cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và cơ sở dữ liệu gien của thân nhân liệt sĩ, hài cốt liệt sĩ, phục vụ việc so sánh, đối chiếu lâu dài.

Cuối cùng, các cơ quan báo chí, truyền thông tiếp tục đồng hành, đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền chính xác, chuẩn mực về ý nghĩa nhân văn của Chiến dịch 500 ngày đêm cũng như công tác tìm kiếm, quy tập và quy trình giám định ADN hài cốt liệt sĩ; kêu gọi cựu chiến binh, nhân chứng và người dân cung cấp thông tin, manh mối về mộ, hài cốt liệt sĩ; cảnh báo các hành vi lợi dụng, lừa đảo thân nhân liệt sĩ. Qua đó, góp phần huy động sức mạnh của toàn xã hội, sớm trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ.

“Các cơ quan chức năng sẽ nỗ lực ở mức cao nhất để không phụ lòng tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Dù công việc còn nhiều khó khăn và kết quả còn phụ thuộc vào thời gian cùng nhiều yếu tố, chúng tôi tin tưởng rằng, với sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, công tác này sẽ ngày càng đạt nhiều kết quả tích cực”, bà Liên nói.

Chiến tranh tuy đã lùi xa hơn 50 năm, nhưng những mất mát và đau thương về hậu quả của cuộc chiến vẫn còn hiện hữu. Việc trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ chưa xác định được được danh tính vẫn là nỗi trăn trở khôn nguôi. “Là những người làm công tác chính sách, chúng tôi xin bày tỏ sự tri ân sâu sắc đến các Anh hùng liệt sĩ, cùng sự sẻ chia sâu sắc nhất đến thân nhân các gia đình liệt sĩ. Là thế hệ được sinh ra và trưởng thành trong hòa bình, với trách nhiệm của cơ quan tham mưu, chúng tôi đang nỗ lực hết mình để ngày càng hoàn thiện hệ thống chính sách, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính, đưa các bác, các chú, các anh trở về với người thân và quê hương”, bà Liên chia sẻ.