Sớm có giải pháp gìn giữ di tích quốc gia Đình Chu

Đình làng Đình Chu thờ thần núi Đột Ngột Cao Sơn và 18 đời Vua Hùng được xây dựng thời nhà Nguyễn, đầu thế kỷ 19, trong vùng quần thể di tích có ý nghĩa lịch sử hướng về cội nguồn khởi thủy dựng nước. Năm hoàn thành còn được ghi rõ trong các tài liệu lưu giữ và trên tòa đại đình, thượng cung là năm Gia Long thứ hai (ngày 28-11-1803). Đình được xây dựng tại trung tâm của xã Đình Chu, một vùng đất cổ ở phía nam huyện Lập Thạch. Đình có kiến trúc kiểu chữ đinh, trong đó tòa đại đình dàn ngang bề thế với bộ mái xòe rộng bốn phía theo lối cấu trúc bốn mái mềm mại với bộ khung vững chắc. Dưới bộ mái là hệ thống 48 cột đình, cột lớn nhất cao 4,5 m, đường kính 0,5 m bằng gỗ lim mang đặc trưng của kiến trúc đình làng thế kỷ 18 và kéo dài đến thế kỷ 19. Khác với nhiều ngôi đình khác được xây dựng trước đó, đình Đình Chu có tòa hậu cung phía sau được thiết kế kiểu hai tầng, tám mái tạo cảm giác nhẹ nhàng, thông thoáng. Phần gác lửng hay còn gọi là Thượng cung được bưng kín ba mặt, bố trí làm nơi thờ Thành Hoàng kín đáo và thâm nghiêm để tách biệt với các sinh hoạt hội hè của cộng đồng ở bên ngoài. Bên cạnh nét độc đáo, đồ sộ về kiến trúc, đình Đình Chu còn lưu giữ nhiều giá trị nghệ thuật điêu khắc trang trí với những bức chạm trên các kẻ, bẩy, cốn nách, thể hiện nghệ thuật điêu khắc gỗ dân gian đậm nét của thời kỳ này. Nổi bật là những hình tượng rồng và các linh vật uốn khúc mềm mại trên các bẩy đỡ hoành mái đầy kiêu hùng, uyển chuyển, vô cùng sinh động.

Có thể nói, nghệ thuật chạm trổ và điêu khắc ở đình làng Đình Chu thể hiện trình độ cao về kỹ thuật, thẩm mỹ và tính tư tưởng trong trang trí kiến trúc của các nghệ nhân Việt Nam về đề tài “tứ linh” và là những tiêu bản đầy giá trị về nghệ thuật điêu khắc gỗ của thế kỷ 19 trong kiến trúc và trang trí đình làng Bắc Bộ. Với những giá trị nổi bật nêu trên, đình làng Đình Chu đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1996. Tuy nhiên, cùng với thời gian và tác động của nhiều yếu tố, đình Đình Chu đã xuống cấp nghiêm trọng từ lâu nay và dường như bị lãng quên, không còn được quan tâm như là một di sản quốc gia. Hiện tại, toàn bộ phần mái gồm hoành, rui, ngói và các cấu kiện kiến trúc gỗ, các bộ vì, kẻ, xà... và nhiều phần chạm trổ, điêu khắc gỗ đã bị mối mọt, hư hỏng nặng, có nguy cơ đổ sập. Mái ngói đình bị xô lệch và nhiều phần nóc đã bị sụt do vì, kẻ mục nát, tạo ra những khoảng trống lớn. Sau đợt mưa bão năm vừa qua, nước mưa đã dột vào bên trong đình qua các khoảng trống lớn trên mái, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự an toàn của di tích và nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Hiện tại, chính quyền địa phương đã phải dựng một biển thông báo lớn, cảnh báo nguy hiểm đối với khách vào thăm đình.

Việc để một di tích lịch sử văn hóa quốc gia mang nhiều giá trị như đình làng Đình Chu và là ngôi đình cổ đẹp nhất của cả vùng Lập Thạch có nguy cơ trở thành phế tích như đã nêu quả là điều xót xa. Nhân dân và chính quyền địa phương mong mỏi ngôi đình sớm được trùng tu khẩn cấp, tránh nguy cơ bị hủy hoại. Thực tế cách đây bốn năm, ngày 18-2-2013, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã có Quyết định số 476/QĐ-CT phê duyệt dự án đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo toàn diện di tích đình Đình Chu với tổng kinh phí là 18 tỷ 433 triệu đồng. Tuy nhiên, quyết định mới chỉ ở trên giấy tờ và từ đó đến nay chưa hề được triển khai. Do đây là di tích cấp quốc gia, cho nên chính quyền xã và nhân dân cũng như nhiều nhà tài trợ không dám tự ý can thiệp sửa chữa, chính vì thế mà di tích càng ngày càng xuống cấp.

Cuối năm 2016, chính quyền xã Đình Chu và các đoàn thể nhân dân trong xã phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc rà soát, kiểm tra hiện trạng di tích và đã có báo cáo lên lãnh đạo tỉnh cùng các cơ quan chức năng. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cũng đã có văn bản trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch báo cáo hiện trạng di tích và đề nghị hỗ trợ kinh phí tu bổ di tích lịch sử văn hóa quốc gia đình Đình Chu. Tuy vậy, đến thời điểm hiện tại, kết quả của mọi đề nghị, kiến nghị mới chỉ dừng lại ở việc đồng ý cho xây dựng dự án đầu tư và tìm kiếm phương án hỗ trợ nguồn vốn.

Trước tình trạng trên, lãnh đạo chính quyền xã Đình Chu mong mỏi các cơ quan chức năng cần sớm có giải pháp gìn giữ di tích quý giá này khi mùa mưa, bão đang đến gần. Trước mắt, nếu chưa kịp có kinh phí thì đề nghị các cơ quan chức năng tỉnh Vĩnh Phúc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nên nhanh chóng có phương án gia cố tạm thời, tránh đổ sập, gây mất an toàn cho nhân dân. Về lâu dài cần có phương án trùng tu, tôn tạo để giữ lấy một di sản quý giá của dân tộc.

Đình làng Đình Chu đang xuống cấp.

Mái đình để lộ nhiều khoảng trống do ngói rơi rụng nhiều.

Mái ngói đình Đình Chu bị xô lệch rơi rụng nhiều.

Các cột chống, khung kèo của đình và các bức chạm trổ đang bị xuống cấp, mối mọt.