* Với tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, vấn đề đặt, đổi tên đường phố được đặt ra như thế nào, thưa ông?
- Đây là vấn đề của bất kỳ một đô thị nào trên thế giới. Mỗi quốc gia lại có chuẩn riêng về việc đặt tên. Những nước chúng tôi đến khảo sát như Mỹ, Anh Pháp, thường dùng số thứ tự để đặt tên cho đường phố, hơn là dùng tên danh nhân như ở Việt Nam.
Hà Nội có lịch sử hình thành sớm và "hạt nhân" của đô thị ban đầu là các làng nghề. Khi bắt đầu đô thị hóa, người ta lấy luôn tên các làng nghề đặt tên cho phố. Cho tới khi Pháp xâm chiếm Việt Nam, để thuận lợi cho việc cai trị, họ đặt lại tên các phố ở Hà Nội theo số thứ tự. Sau đó họ lại thay bằng tên danh nhân của người Pháp, hoặc tên một vài nhân vật Việt Nam như Nguyễn Ánh, Bá Đa Lộc. Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, đến năm 1954 chúng ta mới chấn chỉnh lại tên đường phố. Những tên không gắn với địa danh, với người Việt Nam đều được thay đổi. Có thể nói, đặt tên đường, tên phố đang là vấn đề bức xúc của các đô thị hiện nay. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến quản lý về hành chính của cơ quan Nhà nước, giao dịch thương mại và sinh hoạt của từng người dân.
* Tên đường phố của chúng ta hiện nay vẫn còn lộn xộn, có quá nhiều cách đặt tên, phải chăng chưa có một "chuẩn" nhất định về cách đặt, đổi tên đường phố?
Đúng như vậy. Hiện nay chưa có văn bản chỉ đạo có tính quốc gia về việc đặt tên đường phố. Vẫn tồn tại tình trạng mạnh ai người ấy làm. Ở mỗi địa phương chỉ cần Hội đồng nhân dân thông qua là việc đặt tên được thực hiện, mà địa phương nào cũng muốn sử dụng tên của các nhân vật nổi tiếng nhất nên mới có chuyện tên những con đường cứ lặp đi lặp lại từ bắc vào nam.
* Hiện nay, có nhiều lựa chọn để đặt tên đường như: địa danh nổi tiếng, địa danh đã quen dùng từ thời xa xưa, danh từ có ý nghĩa tiêu biểu về chính trị, các sự kiện lịch sử tiêu biểu, tên danh nhân... Với nhiều cách đặt tên như thế này thì xem ra để có một cái "chuẩn" sẽ rất khó khăn?
- Hiện nay, dự thảo Nghị định về Quy chế đặt tên, đổi tên đường phố và công trình công cộng đã hình thành và đang trong quá trình xem xét, tổng hợp ý kiến để hoàn chỉnh. Nghị định này sẽ là "chuẩn" trong cách đặt, đổi tên đường, tên phố; từ đó tình trạng lộn xộn tên đường phố và các công trình công cộng hiện nay có thể sẽ được khắc phục.
Những địa danh cổ ăn sâu vào tâm thức của người dân như Ô Quan Chưởng, Hà Nội 36 phố phường sẽ không thay đổi. Mặc dù hạn chế những tên nước ngoài, nhưng những người có đóng góp quan trọng cho dân tộc ta, thí dụ Alexander de Rhodes có công sáng tạo ra chữ quốc ngữ vẫn đáng được lưu danh.
*Vậy trong khi chờ nghị định được ban hành, trước mắt chúng ta có thể làm gì để khắc phục tình trạng lộn xộn trong cách đặt, đổi tên hiện nay ?
Vấn đề quan trọng giờ là phải lập một ngân hàng dữ liệu các loại tên và Hội đồng tư vẩn cho các lãnh đạo địa phương trong việc đặt, đổi tên đường, phố. Các địa phương nên tập trung tên các địa danh, danh nhân có liên quan đến mình để đặt tên đường phố, vừa mang tính giáo dục vừa là niềm tự hào của địa phương. Bên cạnh đó, phải làm tốt công tác tuyên truyền để người dân hiểu tên con đường nơi họ đang sống.
* Xin cảm ơn ông.
