Ruộng chờ mưa, nông dân chờ hỗ trợ

Trồng lúa vẫn phải mua gạo
Sau bữa cơm sáng vội vã, nông dân Trần Văn Mậu (ấp 1, xã Khánh Bình Tây Bắc, huyện Trần Văn Thời) tranh thủ ra đồng “trực cháy”. Ông Mậu và nhiều hộ lân cận đốt bỏ những đám lúa khô vì nắng hạn. Cả nhóm luân phiên canh trực, sợ đốt đồng cháy lan, ảnh hưởng tới những thửa rừng tràm đang oằn mình trong nắng hạn. Ông Nguyễn Văn Cường, có bốn công ruộng, vụ rồi gặt mót được tổng cộng tám giạ lúa. Mang về nhà giê, định để dành trà gạo ăn nhưng lúa lép quá nhiều, bị gió thổi bay gần hết.

“Đau lắm, trồng lúa mà phải bỏ tiền mua gạo ăn” – ông Cường kể cảnh khổ như xé lòng.

Qua nhiều nơi trên địa bàn huyện Trần Văn Thời, nguồn nước phục vụ trong chăn nuôi và trồng trọt trở nên bức thiết. Nông dân Nguyễn Minh Hợp, ở tuyến kênh 88 (ấp 2, xã Khánh Bình Tây Bắc) cho biết, phần lớn các tuyến kênh, mương vùng nội đồng đã bị cạn, khô nên không có nước tưới cho cây trồng. Trong khi đó, ở vùng giáp ranh dọc tuyến kênh Đội 2 (thuộc ấp Cơi 6 B, xã Khánh Bình Tây), người dân chủ yếu sử dụng nước ao đìa phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Nhưng nguồn nước ấy hiện cũng không còn. Bà con muốn khoan giếng nước ngầm nhưng không khoan được, vì nguồn nước bị nhiễm phèn mặn. Để có nước sinh hoạt trong mùa khô như hiện nay, hộ dân phải chạy xe mua nước cách đó vài ki lô mét.

Tại vùng ngọt miệt rừng huyện U Minh, tình cảnh cũng bi đát tương tự. Nông dân Nguyễn Văn Thum, ấp An Phú (xã Khánh An, huyện U Minh), có đồng lúa bị hạn cho biết, lúa hỏng nhiều quá nên sau khi trả tiền thuê đất, phân, thuốc, gia đình ông không còn lúa để trà gạo ăn. “Trong khi chờ hỗ trợ cần thiết của Nhà nước, tôi ra sức chăm sóc hơn 200 con gà, nhưng nắng nóng quá, đàn gà chết gần một nửa” – ông Thum than vãn.

Cùng cảnh ấy, Phó trưởng ấp 12 (xã Khánh Lâm) Nguyễn Minh Thành, ngó mắt về đồng lúa sau nhà, giọng buồn xo: “Lúa chết khô, hạt lép nên không ai ngó ngàng chuyện thu hoạch. Vậy nên, bà con không có tiền trả nợ vật tư nông nghiệp. Nhiều hộ bỏ lên Sài Gòn, Bình Dương làm thuê để lánh nợ”.

Ở các xã trong lâm phần rừng tràm như Khánh Lâm, nhân dân sống nhờ vào cây lúa để chờ ngày thu hoạch cây tràm. Nhưng nguồn thu ngắn ngày bị thiệt hại, nhiều gia đình lâm cảnh khốn khó. Bởi vậy, Khánh Lâm hiện có gần 40% hộ nghèo và cận nghèo. Riêng tại ấp 12, trong số 200 hộ của ấp thì đã có một nửa là hộ nghèo. “Mùa khô, bà con trong ấp phải tham gia canh lửa rừng tràm. Nhưng thất mùa quá, hộ dân bỏ đi xứ khác làm thuê, không thiết tha canh trực phòng chống cháy rừng (PCCCR)”, ông Thành thổ lộ.

Vùng ngọt hoá Bắc Cà Mau hơn 220 nghìn ha, sản xuất ra hơn 400 nghìn tấn lương thực mỗi năm, không chỉ bảo đảm an ninh lương thực cho hơn 1,2 triệu dân trong tỉnh, mà còn góp phần vào xuất khẩu lúa, gạo của ĐBSCL và cả nước. Do hạn hán gay gắt, cộng với xâm mặn, không chủ động được nước tưới, nên phần lớn diện tích lúa và cây trồng bị thiệt hại nặng nề, giảm năng suất. Thống kê sơ bộ của ngành chức năng địa phương, đến đầu tháng 4 vừa qua, toàn tỉnh Cà Mau đã có 36 xã, phường, thị trấn với hơn 39.300 ha lúa và cây trồng bị thiệt hại, tổng kinh phí cần hỗ trợ ước tính hơn 78 tỷ đồng.

Hạn mặn đe dọa rừng tràm
Sau khi NDĐT phản ảnh tình trạng thiếu nước sinh hoạt cục bộ ở “Đôi bờ sông Trẹm”, tỉnh Cà Mau đã đẩy nhanh dự án thực thiện công trình xây dựng trạm cấp nước tập trung cho nhân dân vùng Biển Bạch (huyện Thới Bình). Công trình có tổng nguồn vốn gần 40 tỷ đồng (Ngân hàng Thế giới tài trợ một triệu USD), đặt tại xã giáp ranh là Tân Bằng, sau đó đi đường ống khoảng 70km dẫn nước ngọt về cho nhân dân xã Biển Bạch sử dụng. Công trình này đang được đấu thầu, sẽ tiến hành khởi công trung tuần tháng 5-2016 và dự kiến hoàn thành, đưa vào sử dụng vào tháng 2-2017.

Bí thư Đảng uỷ xã Biển Bạch Võ Minh Trí hồ hởi cho biết: “Tương lai không xa, nhân dân trong xã sẽ không còn khát nước, vì dự án đã được tỉnh phê duyệt. Trong thời gian chờ, các trạm cấp nước trên địa bàn xã cũng vừa được sửa chữa, phục vụ cơ bản nhu cầu sinh hoạt hằng ngày (tắm, giặt) cho nhân dân”.

Giải khát được cho nhân dân đôi bờ sông Trẹm là một trong những giải pháp lâu dài mà Cà Mau đang thực hiện, nhằm ứng phó với hạn hán, xâm mặn. Lo nhất là lâm phần rừng U Minh Hạ (hơn 43 nghìn ha), hiện hầu hết diện tích đã báo cháy cấp 5 (cấp cực kỳ nguy hiểm). Tuy nhiên, phần lớn kênh, rạch trữ nước PCCCR hiện đã khô kiệt, nếu có cháy xảy ra sẽ không đủ nước chữa cháy. Không những thế, trên địa bàn lâm phần, nhiều nơi phát hiện bị xâm mặn, đe dọa mất rừng.

Trong chuyến kiểm tra công tác PCCCR và khảo sát tình trạng xâm mặn trong lâm phần tràm vào ngày 7-4 vừa qua, lãnh đạo tỉnh Cà Mau trực tiếp dùng thiết bị chuyên dụng đo, và bất ngờ phát hiện khu vực ngọt hoá tuyến kinh Dớn Hàng Gòn (xã Khánh Lâm, huyện U Minh), độ mặn đến 32%o. Một số khu vực vùng rừng ở xã Khánh Thuận (huyện U Minh), có những tuyến kinh độ mặn lên đến 12%o. Nguyên nhân sâu xa, do người dân vùng sản xuất kết hợp (giáp ranh với bờ bao lâm phần rừng tràm) tự phát đưa nước mặn vào nuôi tôm, khiến tình trạng xâm mặn ngày một nghiêm trọng.

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tiến Hải nhắc nhở chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan tuyệt đối không để người dân vào rừng, và xử lý nghiêm những trường hợp đưa nước mặn vào rừng. Ông Hải khẳng định: Để không xảy ra cháy rừng thì phải tuyệt đối tuân thủ công tác PCCCR theo phương châm bốn tại chỗ, và lấy phòng là chính. Đặc biệt, phải tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, nhất là việc quản lý các hộ dân đang sinh sống dựa vào tài nguyên rừng, tuyệt đối không để người dân vào rừng. Đồng thời, các lực lượng có liên quan phải luôn trong tư thế sẵn sàng cả về lực lượng lẫn phương tiện, trang thiết bị.

Đối với tình trạng người dân đưa nước mặn vào nuôi tôm trong vùng sản xuất kết hợp, phải áp dụng cả biện pháp tuyên truyền lẫn biện pháp cứng rắn, và phải xử lý nghiêm đối với những trường hợp để nước mặn xâm phạm vào khu vực rừng, ông Hải chỉ đạo.

…nông dân chờ hỗ trợ
Tại Cà Mau, thiên tai làm người trồng lúa thiệt hại nặng nhất, đặc biệt là dân ở lâm phần rừng tràm huyện U Minh, Trần Văn Thời. Bởi ở đây, vụ lúa mùa là hy vọng của bà con nhằm “lấy ngắn để nuôi dài”. Lúa thất, nông dân nhiều nơi nguy cơ thiếu đói, thiếu gạo ăn.

Thấy rõ những tổn thất nặng nề do thiên tai, nên cơ quan chức năng, chính quyền tỉnh Cà Mau vào cuộc quyết liệt, đồng bộ với nhiều biện pháp, giải pháp nhằm giúp dân ổn định sản xuất. Tuy nhiên, gần hai tháng kể từ ngày công bố thiên tai cấp độ 1, những hỗ trợ về vật chất chưa đến với người dân. Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Lâm Huỳnh Thanh Luol cho biết: Xã đã rà soát và làm xong thủ tục điều tra số hộ bị thiệt hại, đã chuyển về huyện nhưng đến giờ vẫn chưa nhận được tiền hỗ trợ thiên tai cho nông dân”.

Liên hệ với lãnh đạo nhiều địa phương vùng ngọt ở Cà Mau, chúng tôi mới biết, việc rà soát, hỗ trỡ cho nông dân đang gặp khó vì phải bảo đảm làm đúng quy trình, cả về thời gian lẫn thủ tục. Trong khi đó, đến tận ngày 26-3 vừa qua, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh mới có văn bản hướng dẫn về quy trình rà soát, điều tra thiệt hại. “Sau hơn một tháng công bố thiên tai, Sở NN&PTNT mới gửi quy trình về cho huyện. Vì vậy, phải tốn thêm thời gian rà soát thiệt hại, cộng thêm mười ngày niêm yết danh sách ở ấp và mười ngày ở xã, nên thời gian hoàn thành việc hỗ trợ bị chậm lại” - Phó Chủ tịch UBND huyện Trần Văn Thời Sử Văn Minh thừa nhận.

Trong khi đó, Chủ tịch UBND huyện U Minh Dư Bé Ba khẳng định: Đời sống nhân dân lâm phần gặp nhiều khó khăn, nên việc hỗ trợ cần được triển khai sớm. Bởi vậy, trong chỉ đạo rà soát thiệt hại, huyện đã làm chặt chẽ, không để xảy ra tình trạng bỏ soát, và đã gửi danh sách cần hỗ trợ về Sở NN&PTNT tỉnh. Tuy nhiên, không biết lý do gì mà đến nay huyện chưa nhận được hỗ trợ từ tỉnh.

Trong khi nông dân gặp rất nhiều khó khăn bởi thiên tai, mỏi mòn chờ tiền hỗ trợ thì cơ quan chuyên trách tỉnh đưa ra nhiều lý do viện giải. “Quy trình nhiêu khê lắm, phải làm thật chặt chẽ, sát với văn bản hướng dẫn từ T.Ư, nên thời gian có kéo dài”, Phó giám đốc Sở NN&PTNT Nguyễn Văn Tranh phân trần.

Gần đây nhất, tại Hội nghị Tỉnh uỷ lần thứ 4 tổ chức vào ngày 4-4, Bí thư Tỉnh uỷ Cà Mau Dương Thanh Bình đặc biệt lưu ý các địa phương trong tỉnh phải xem công tác phòng, chống, khắc phục thiên tai là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách. Sau hội nghị ấy, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lâm Văn Bi trong chuyến khảo sát tình hình hạn hán cũng nhắc nhở các địa phương cần khẩn trương hơn nữa trong rà soát thiệt hại, sớm trình UBND tỉnh hỗ trợ cho dân, tạo điều kiện tốt nhất để dân tái sản xuất.

Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Nguyễn Tiến Hải cũng chỉ đạo: “Những hộ có khả năng thiếu nước và thiếu đói, chính quyền địa phương phải tiến hành rà soát kỹ và có biện pháp hỗ trợ kịp thời. Địa phương nào để xảy ra tình trạng người dân bị đói và bệnh do thiếu nước uống… phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh.

Chỉ đạo kiên quyết là vậy nhưng đến nay, người dân vẫn mỏi mòn chờ hỗ trợ thiên tai. Việc chậm trễ ấy, dù chưa ai đứng ra nhận trách nhiệm nhưng thiệt thòi đổ dồn về nông dân – người trực tiếp tạo ra hàng hóa, của cải cho quê hương.