Rủi ro từ tiền "ảo"

Vậy tiền ảo có được phép sử dụng rộng rãi hay không; việc quản lý, giám sát và xử lý các loại tiền này ra sao là những vấn đề cần được các cơ quan nhà nước làm rõ.

"Ðếm cua trong lỗ"

Sau gần một tháng, người dân tại một số huyện, thành phố trong tỉnh Bắc Giang vẫn chưa hết hoang mang khi khát vọng làm giàu thông qua kênh đầu tư tiền ảo aloscoin (AOC) nhanh chóng bị sụp đổ. Do tin tưởng vào những lời quảng cáo ngọt như đường, chỉ cần bỏ tiền đầu tư vào các gói AOC (một AOC tương đương khoảng 17 nghìn đồng) có mức từ tám triệu đồng đến hơn bốn tỷ đồng sẽ thoát nghèo hoặc làm giàu một cách nhanh chóng khiến không ít người bỏ kinh doanh, buôn bán; sẵn sàng rút tiền gửi tiết kiệm, thế chấp nhà ở để đầu tư tiền ảo AOC.

Chị Nguyễn Thị Thắm, trú tại huyện Lục Ngạn (Bắc Giang) cho biết, do cả tin, hơn ba tháng trước chị đã rút toàn bộ số tiền gửi tiết kiệm hơn 600 triệu đồng đầu tư vào tiền ảo AOC với mong muốn được nhận hơn 60 triệu đồng tiền lãi hằng tháng. Chị Thắm còn không ngần ngại vay "nóng" tiếp 400 triệu đồng, với mức lãi 2.000 đồng/ngày để tiếp tục đầu tư vào tiền ảo.

Mặc dù không biết mặt mũi đồng AOC ra sao nhưng qua người quen giới thiệu, chị Trần Thị Hằng (huyện Lục Nam) quyết định bỏ ra 300 triệu đồng để đầu tư loại tiền ảo này cùng với lời hứa của đại diện AOC: "Mở sổ hôm nay, ngày kia lấy lãi",… Tuy nhiên, đến nay lời lãi chưa thấy đâu, nhiều người muốn lấy lại vốn cũng không được vì khi gặp đại diện của AOC Việt Nam, họ phủi trách nhiệm và trả lời: Mọi vấn đề sẽ được giải quyết, bảo đảm quyền lợi thông qua AOC toàn cầu.

Không chỉ tiền ảo AOC, hoạt động quảng bá tiền ảo dascoin có lãi suất cao cũng được tổ chức rầm rộ tại Hà Nội suốt thời gian qua khiến không ít người dân "dính bẫy". Theo quảng cáo, tiền dascoin có tính bảo mật cao, được mã hóa bằng dấu vân tay và được giám sát bởi pháp luật của Xin-ga-po nên rất an toàn. Ðặc biệt, với sự tăng trưởng rất nhanh, chỉ trong thời gian ngắn có thể đuổi kịp tiền bitcoin. Tùy vào từng gói đầu tư sẽ tạo ra ngay giá trị thanh khoản trong ngày, thấp nhất là gói 100 ơ-rô (tương đương ba triệu đồng), mang lại lợi nhuận 120 nghìn đồng/ngày và gói cao nhất có lợi nhuận tới 4,5 triệu đồng/ngày khiến hàng trăm người ở Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình, Nghệ An,… hoa mắt, sẵn sàng đầu tư.

Theo tìm hiểu, chúng tôi được biết, ngoài việc thổi phồng quảng cáo về tính bảo mật, độ an toàn của tiền ảo (tiền kỹ thuật số), đại diện các loại tiền ảo cũng không quên giảng dạy cách thức làm giàu cho nhà đầu tư. Chẳng hạn, với đồng AOC, khi đầu tư gói một tỷ đồng, 24 tiếng sau sẽ có một tài khoản ảo và được hưởng lãi suất 0,5%/ngày trong vòng 180 ngày, cao gấp 20 lần so với gửi ngân hàng. Sau 180 ngày, nếu không rút tiền gốc sẽ được hưởng cơ chế nhân đôi. Lúc này tiền trong tài khoản sẽ tăng lên hai tỷ đồng, được hưởng tiếp lãi 0,3%/ngày và hưởng trong 180 ngày tiếp theo.

Ngoài ra, càng giới thiệu nhiều người tham gia, người giới thiệu sẽ được hưởng tỷ lệ phần trăm càng cao. Ðối với quản lý nhánh, một tháng ngồi chơi cũng được hưởng 30% tổng doanh thu của toàn hệ thống. Tương tự, đồng bitcoin đang được các nhà đầu tư săn lùng ở mức cao. Do tính khan hiếm và có giá trị (có thời điểm một đồng bitcoin tương đương gần 7.000 USD) cho nên bitcoin có sức hút rất lớn đối với người dân. Muốn tham gia, người chơi phải mua một gói tương ứng để hưởng tiền lãi tự động đổ về tài khoản từ ba USD đến 10 USD/ngày. Tuy nhiên, theo phản ánh của các nhà đầu tư, tiền lãi đổ về tài khoản là vậy nhưng trên thực tế lại rất khó lấy ra. Ðó là chưa kể, nhiều trường hợp đầu tư vài năm nay nhưng chưa thấy lời lãi đâu.

Sớm hoàn thiện hành lang pháp lý

Trong thời gian qua, việc du nhập các loại tiền ảo vào Việt Nam ngày càng nhiều. Mặc dù các loại tiền ảo nói chung, tiền bitcoin nói riêng được phổ biến trên thế giới, nhưng các giao dịch bằng tiền ảo có tính ẩn danh cao, rất dễ trở thành công cụ cho tội phạm như: "rửa" tiền, buôn bán ma túy, trốn thuế, giao dịch và thanh toán tài sản phi pháp. Bên cạnh đó, tiền ảo được lưu giữ dưới dạng kỹ thuật số, có nguy cơ cao bị tấn công, đánh cắp, thay đổi dữ liệu hoặc bị ngừng giao dịch. Riêng giá trị bitcoin biến động mạnh và phức tạp trong thời gian ngắn cho nên hoạt động đầu tư vào bitcoin ẩn chứa nhiều nguy cơ về "bong bóng", rủi ro cho người đầu tư.

Luật sư Lê Hồng Hiển, Ðoàn luật sư TP Hà Nội khẳng định, hiện chưa có bất cứ văn bản pháp luật nào của cơ quan quản lý nhà nước quy định, điều chỉnh về tiền ảo. Do đó, rủi ro mà những người chơi tiền ảo có thể gặp phải (trong trường hợp phát sinh các tranh chấp hoặc bị thiệt hại từ các giao dịch liên quan đến tiền ảo) là quyền lợi của họ sẽ không được pháp luật bảo vệ, bởi tiền ảo chưa được công nhận tại Việt Nam. Ðồng thời, những người tham gia các giao dịch tiền ảo còn có thể gặp rủi ro khi phải đối diện trách nhiệm hình sự về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Chung quan điểm, luật sư Trương Thanh Ðức cho rằng, theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, tiền bitcoin là một loại tài sản và không bị cấm giao dịch. Vì vậy mọi người có thể mua bán, tặng cho, giao dịch hợp pháp theo quy định về mua bán, giao dịch hàng hóa, tài sản. Ðặc biệt là có thể trao đổi bitcoin với một tài sản khác theo quy định tại Ðiều 455 về "Hợp đồng trao đổi tài sản". Tuy nhiên, nếu sử dụng bitcoin với tư cách một đồng tiền hay phương tiện thanh toán nói chung thì là bất hợp pháp và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, vì chưa được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) thừa nhận.

Người dân cần hết sức cảnh giác, vì đầu tư vào các loại tiền ảo không có gì bảo đảm, có thể mất trắng; khi xảy ra tranh chấp không biết kêu ai. Ðể quản lý, giám sát được tiền ảo, các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm ban hành các văn bản liên quan. Theo đó, nên chăng quy định bitcoin và các loại tiền ảo khác là một loại hàng hóa để từ đó có những ứng xử phù hợp.

Ðại diện NHNN khẳng định, việc sở hữu, mua bán, sử dụng bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác như một loại tài sản tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho người dân và không được pháp luật bảo vệ. Nhằm hoàn thiện đề án Chính phủ giao về quản lý tiền điện tử, tiền ảo, NHNN sẽ theo dõi, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn của Việt Nam để đề xuất các biện pháp và chính sách hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và quản lý đối với loại tiền này. Ðồng thời, phối hợp Bộ Tư pháp và các bộ, ngành để đề xuất biện pháp quản lý phù hợp đối với tài sản ảo, tiền ảo trong thời gian tới theo lộ trình đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Khoản 6 Ðiều 27 Nghị định số 96/2014/NÐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng với mức phạt tiền từ 150 triệu đến 200 triệu đồng đối với hành vi sử dụng phương tiện thanh toán không hợp pháp. Tại điểm h, khoản 1 Ðiều 206, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và có hiệu lực từ ngày 1-1-2018) quy định: Người nào phát hành, cung ứng, sử dụng các phương tiện thanh toán không hợp pháp; làm giả chứng từ thanh toán, phương tiện thanh toán,… mà gây thiệt hại cho người khác về tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng thì sẽ bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.