Rộn ràng lễ hội trên quê hương Trạng Trình

Tối 7-1 (tức 28 tháng 11 Ất Mùi), tại khu di tích lịch sử văn hóa Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo), TP Hải Phòng đã tổ chức trọng thể lễ kỷ niệm 430 năm Ngày mất của Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm và đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Hàng vạn du khách và nhân dân địa phương tham dự lễ hội.

Phần mở đầu chương trình mang tên “Khai từ cáo yết tiên sinh”, bao gồm chúc văn tưởng niệm, dâng hương và những ca khúc nói về cuộc đời của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tiếp theo là phần “Nghi lễ khai mạc” gồm diễn văn kỷ niệm ngày mất của Trạng Trình, trao bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt…

“Nguyễn Bỉnh Khiêm, bậc sư biểu bên bờ Tuyết Giang” là phần chính của chương trình nghệ thuật với các hoạt cảnh tập trung nói về tuổi thơ, đoạn đường quan trường, sự nghiệp sáng tác thơ văn và dạy học của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tiếp đến là phần “Nguyễn Bỉnh Khiêm, những giai thoại để đời” và “Lưu danh muôn thuở” tập trung vào các sấm ký của Trạng Trình được lưu truyền trong dân gian, những ngày cuối đời Nguyễn Bỉnh Khiêm khi mất. Cuối cùng, là phần “Chí khí con người từ vùng đất học Trạng Trình” nói về vùng đất hiếu học Vĩnh Bảo, sự thay đổi trên vùng đất lúa quê trạng và những màn pháo hoa rực rỡ, sôi động...

Danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm - người được suy tôn là “nhà tiên tri”, là tấm gương lớn về hiếu học của thành phố Cảng và đất nước, là người có vai trò và ảnh hưởng chính trị to lớn trong xã hội nước ta thế kỷ XVI. Dù sống ở thời đại xã hội có nhiều biến động, bằng tài năng thiên bẩm của mình, được các bậc trí thức tiền bối dẫn đường, ông trở thành nhân vật xuất chúng, có vai trò và ảnh hưởng chính trị to lớn trong xã hội Đại Việt thế kỷ XVI. Từ những di sản ông để lại, từ những nhận định, đánh giá về ông của các chí sĩ đương thời, các học giả thời sau, cho thấy ở Nguyễn Bỉnh Khiêm hội tụ trí tuệ lớn, một nhân cách lớn, một tầm nhìn lớn mà sức ảnh hưởng tư tưởng của ông vượt ra khỏi thời đại ông cho đến hôm nay và mai sau, đó chính là tư tưởng trung với vua, hiếu với dân, làm việc gì cũng lấy dân làm gốc.

Nguyễn Bỉnh Khiêm người làng Trung Am, tổng Đông Am, huyện Vĩnh Lại phủ Hạ Hồng, xứ Hải Dương. Nay là thôn Trung Am, xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Theo sử sách ghi lại, ông là một hiền tài lỗi lạc, được hậu thế tôn vinh là cây đại thụ che rợp thế kỷ thứ XVI. Dưới đời vua Mạc Đăng Doanh, ông dự liên tiếp ba kỳ thi: Hương, Hội, Đình đều đậu đầu. Vào thi Đình đậu Đình nguyên – Trạng nguyên.

Công lao của danh nhân Nguyễn Bỉnh Khiêm trải đều ở tất cả lĩnh vực. Với quan niệm Nho gia, ông mong muốn được đem tài năng phò vua giúp nước yên dân đạt mục tiêu Thái bình thiên tử thái bình dân. Chỉ cần nhắc đến hai việc: khuyên Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Đàng trong: Hoành sơn nhất đái vạn đại dung thân (một dải Hoành sơn có thể nương thân muôn đời), giúp nhà Nguyễn mở mang bờ cõi từ Thuận Hóa đến Hà Tiên, giúp nước ta có được thế Nhất cống lưỡng cơ (một đòn gánh gánh hai vựa thóc đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long) và tạo thế vững vàng nhìn ra Biển Đông bao la; căn dặn vua Mạc Mậu Hợp Cao Bằng tuy tiểu khả diên sổ thế (đất Cao Bằng tuy nhỏ nhưng có thể kéo dài mấy đời) như sự trả nghĩa với nhà Mạc. Sĩ phu đương thời đánh giá ông Tứ triều huân nghiệp công danh quán (Công lao sự nghiệp lớn lao giúp bốn đời vua Mạc và đứng đầu các công thần triều Mạc). Việc ông dâng sớ đề nghị chém 18 “lộng thần”...

Về lĩnh vực văn chương học thuật, ông để lại hàng nghìn bài thơ chữ Hán, chữ Nôm đặc sắc toát lên lòng yêu nước, thương dân. Từ câu “dân vi quý, quân vi khinh, xã tắc thứ chi” thành quy luật, “cổ lai quốc dĩ dân vi bản/ đắc quốc ưng chi tại đắc dân” (từ xưa đến nay nước phải lấy dân làm gốc, được nước là nhờ được lòng dân). Ông còn có công đào tạo nhân tài cho đất nước. Trường đại tập Bạch Vân Am đã đào tạo cho đất nước nhiều văn thần, võ tướng, văn nhân nổi danh như: Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Nguyễn Dữ… Thời phong kiến, các sử gia coi Nguyễn Bỉnh Khiêm là người tài năng, đức độ...

Hiện, trên cả nước có nhiều di tích lưu niệm về Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm. Nhiều ngôi trường, con đường, giải thưởng lấy tên ông để vinh danh và học tập theo danh nhân. Riêng quần thể di tích đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm trên quê hương ông tại xã Lý Học (huyện Vĩnh Bảo) trở thành trung tâm các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân địa phương và du khách thập phương. Di tích có lịch sử lâu đời, được các triều đại phong kiến và nhân dân đóng góp, xây dựng sau khi ông qua đời. Ngày nay, di tích vẫn được quan tâm, trùng tu, tôn tạo khang trang, tạo thành quần thể di tích có giá trị, trở thành điểm đến trong các tua du lịch...

Năm 2016, Hải Phòng tổ chức lễ hội quy mô cấp thành phố. Và cũng là dịp giới thiệu sâu rộng tới du khách thập phương, các tầng lớp nhân dân trong và ngoài thành phố về thân thế, sự nghiệp, tầm cao tư tưởng, những công lao đóng góp đối với xã hội nước ta của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm - một trong những Trạng nguyên của cả nước trong các kỳ khoa bảng thời phong kiến.

Đồng thời, lễ hội là dịp để quảng bá, giới thiệu hình ảnh, nâng cao vị thế khu di tích; thúc đẩy đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch; giáo dục truyền thống và tinh thần hiếu học cho các thế hệ; nhất là tuyên truyền về tiềm năng, thế mạnh và những giá trị văn hóa truyền thống của di tích vừa được Thủ tướng Chính phủ công nhận là di tích quốc gia đặc biệt.

Trong dịp này, Hội thảo “Di sản văn học Nguyễn Bỉnh Khiêm - tư tưởng và khuynh hướng thẩm mĩ” được tổ chức nhằm gìn giữ và phát huy di sản văn học của Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm. Cùng với đó là các nghi lễ cổ truyền và các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, du lịch diễn ra liên tục trong ba ngày 6, 7, 8-1 (tức 27, 28, 29 tháng Một Ất Mùi), tại khu di tích đền Trạng Trình tại thôn Trung Am, xã Lý Học (huyện Vĩnh Bảo) và Từ đường họ Nguyễn - Nhữ tại thôn Nam Tử, xã Kiến Thiết (huyện Tiên Lãng)...

Múa rồng tại lễ hội.

Lễ kỷ niệm 430 năm Ngày mất Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm.