Quyết tâm thông qua Luật Xuất bản (sửa đổi)

Tuy vậy, buổi thảo luận sáng nay, các đại biểu tiếp tục đóng góp nhiều ý kiến tiếp tục hoàn thiện Luật để quản lý tốt hơn hoạt động xuất bản trong nước, đồng thời phù hợp xu thế của thế giới.

Bổ sung một chương riêng về xuất bản điện tử

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội ở Kỳ họp thứ ba, Ban soạn thảo Luật Xuất bản sửa đổi đã điều chỉnh sửa chữa nhiều điều, khoản của dự án luật. Trong đó đã bổ sung thêm một chương quan trọng là Chương V về xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử với chín điều.

Báo cáo giải trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi) trước Quốc hội, ông Đào Trọng Thi - Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội khẳng định, ý kiến của các đại biểu Quốc hội rất xác đáng vì: xuất bản điện tử đã xuất hiện và đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới cũng như ở nước ta. Đây là một hình thái mới của hoạt động xuất bản, còn có nhiều thay đổi, khó dự báo trước.

Trong xuất bản điện tử, xuất bản phẩm không cần phải in (nhân bản) mà có thể phát hành ngay trên mạng internet hoặc việc in (nhân bản) diễn ra sau khâu phát hành. Vì kinh nghiệm của ta về vấn đề này còn hạn chế nên Luật Xuất bản (sửa đổi) mới quy định những nội dung có tính nguyên tắc, quy định về phương thức xuất bản điện tử và dẫn chiếu các quy định của pháp luật có liên quan, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt trong việc quản lý hoạt động xuất bản điện tử trong bối cảnh công nghệ thông tin và truyền thông phát triển rất nhanh.

Tiếp thu ý kiến các vị đai biểu Quốc hội, Dự thảo Luật lần này, ngoài một số quy định chung tại Chương 1 đã xây dựng một chương riêng về xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử (Chương năm từ Điều 48 đến Điều 56), cụ thể gồm các nội dung sau: điều kiện hoạt động xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử; cách thức thực hiện xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử; kỹ thuật, công nghệ để xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử; nộp lưu chiểu và nộp cho Thư viện Quốc gia Việt Nam xuất bản phẩm điện tử; quảng cáo trên xuất bản phẩm điện tử; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử; nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử; xử lý vi phạm; hướng dẫn thi hành về xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử.

Các nội dung trên về cơ bản đã bao quát các đối tượng, hình thức, điều kiện, trách nhiệm và quyền hạn tham gia thực hiện xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử; điều chỉnh các hoạt động phát sinh trong thực tiễn, có tính dự báo, tính khả thi cao hơn để điều chỉnh hoạt động xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử.

Tại phiên thảo luận sáng nay, các đại biểu cho rằng, trong tình hình phát triển về công nghiệp hiện nay và chúng ta chưa dự báo được sự thay đổi về công nghệ trong thời gian tới. Vì vậy quy định của luật đối với xuất bản phẩm và phát hành xuất bản phẩm điện tử như vậy là đủ.

Tăng cường hậu kiểm

Tại dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi lần này, nội dung quản lý nhà nước được tập trung chuyển từ kiểm soát sang khâu hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của các nhà xuất bản. Đồng tình với định hướng trên, tuy nhiên, đại biểu Phạm Thị Trung - Kon Tum băn khoăn ở việc cụ thể hóa quan điểm trên thành các điều, khoản trong luật, nhất là vấn đề lưu chiểu. Quá trình thực hiện Luật Xuất bản hiện hành ở lĩnh vực này căn cứ vào quy chế lưu chiểu xuất bản phẩm ban hành theo Quyết định số 102/2006. So sánh dự thảo luật lần này cho thấy Ban soạn thảo đã luật hóa một số quy định tại quy chế này.

Tuy nhiên, vấn đề quản lý nhà nước trong khâu đọc lưu chiểu còn khái quát, cần có văn bản hướng dẫn nhưng không thấy có điều, khoản nào giao cho cơ quan chức năng quy định chi tiết vấn đề này trong dự thảo. Mặt khác, nhiều vấn đề chi tiết khác cần được quy định nhằm khắc phục những hạn chế trong lĩnh vực xuất bản thời gian qua, đồng thời đảm bảo khi luật được thông qua sớm đi vào cuộc sống.

Một số đại biểu khác cũng băn khoăn vì dự thảo lần này không thấy quy định nộp xuất bản phẩm 10 ngày trước khi phát hành xuất bản phẩm ra thị trường. Thực tế cho thấy ngay cả khi thời hạn 10 ngày đang thực hiện, khi khâu hậu kiểm phát hiện có vấn đề cần được thu hồi, xuất bản phẩm đã ra đến thị trường và đến tay người đọc, rất khó thu hồi, đôi khi gây hiệu ứng ngược vì sự hiếu kỳ của người đọc, câu chuyện của tác phẩm "Sát thủ đầu mưng mủ" là một ví dụ. Thực tế cũng cho thấy đối với các tác phẩm có vấn đề khi đến tay người đọc đã trở thành dòng tư tưởng xấu thì hậu quả xã hội không nhỏ, các can thiệp hành chính để khắc phục hậu quả rất khó khăn.

Nếu cho rằng bỏ quy định 10 ngày trên là giảm thiểu những thủ tục hành chính, tăng tính chủ động và trách nhiệm của nhà xuất bản, rút ngắn thời gian xuất bản phẩm đến tay người tiếp nhận, tính chủ động của nhà nước trong ngăn chặn các xuất bản phẩm có vấn đề về mặt tư tưởng thể hiện ở điều, khoản nào?

Đại biểu Lê Hữu Phước - Bình Dương đề nghị dự thảo luật lần này nên giữ nguyên như Luật Xuất bản hiện hành quy định là ít nhất 10 ngày trước khi phát hành nhà xuất bản, cơ quan, tổ chức được phép xuất bản phải nộp ba bản cho Bộ Thông tin và truyền thông. Trường hợp số lượng in dưới 300 bản thì nộp hai bản... Như vậy, mới có thời gian cho các cơ quan quản lý Nhà nước kiểm tra nội dung những xuất bản phẩm để quyết định có cho phép phát hành xuất bản phẩm đó hay không, hay phải thu hồi. Nếu theo như dự định dự thảo luật thay đổi hiện nay thì nhà xuất bản, cơ quan, tổ chức được phép xuất bản chỉ cần nộp xuất bản phẩm ngay trước khi phát hành, như thế sẽ dẫn đến tình trạng một số tác phẩm có nội dung không phù hợp đã được phát ra thị trường rồi mới được kiểm tra thu hồi sẽ tốn kém và ảnh hưởng đến xã hội.

Cần cho phép thành lập NXB tư nhân ?

Mặc dù Luật Xuất bản hiện hành đều không quy định điều khoản cho phép thành lập NXB tư nhân, nhưng trên thực tế, hoạt động xuất bản những năm gần đây đều có sự tham gia mạnh mẽ của các đơn vị tư nhân. Vì thế, một điều khoản tính đến khả năng cho phép tư nhân tham gia vào tổ chức xuất bản, theo đại biểu Đinh Thị Mai Lan- Cao Bằng là cần thiết.

Đại biểu Mai Lan cho rằng, dự luật đang bó hẹp các đối tượng thành lập nhà xuất bản và các loại hình tổ chức nhà xuất bản cũng như bó hẹp quyền tự chủ của doanh nghiệp. Mặc dù dự thảo lần này đã có những chỉnh sửa mở rộng hơn nhưng việc không cho phép tư nhân tham gia vào tổ chức xuất bản là bất hợp lý, đi ngược với chủ trương xây dựng nền kinh tế thị trường và xã hội hóa các hoạt động văn hóa nghệ thuật.

Nếu chỉ cho phép những đối tượng như dự thảo được thành lập nhà xuất bản tại Điều 11 và với chính sách ưu đãi như Điều 7 thì nhà nước phải đầu tư một khoản ngân sách rất lớn cho sự nghiệp xuất bản, trong khi có thể huy động vốn xã hội bằng cách cho phép tư nhân đầu tư.

Hơn nữa, xuất bản không phải lĩnh vực trọng yếu có ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc đến đời sống của người dân, đòi hỏi phải có sự độc quyền can thiệp mạnh mẽ của Nhà nước. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nới lỏng các quy định khác liên quan đến tổ chức nhân sự và hoạt động của nhà xuất bản.

“ Các tổ chức, cá nhân hoạt động trên lĩnh vực xuất bản rất trông chờ nhà nước sửa đổi Luật Xuất bản để họ danh chính ngôn thuận hoạt động trong lĩnh vực xuất bản mà không phải núp bóng các nhà xuất bản của nhà nước” đại biểu Lê Hữu Phước – Bình Dương nói.

Theo ông, Điều 11 của dự thảo Luật Xuất bản sửa (đổi lần) này lại quy định đối tượng thành lập nhà xuất bản chỉ là những tổ chức chính trị xã hội và đơn vị sự nghiệp công lập của Trung ương và địa phương. Còn mô hình hoạt động là đơn vị hành chính sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp kinh doanh có điều kiện do Nhà nước là chủ sở hữu. Như vậy, theo dự thảo luật thì tư nhân vẫn không được tham gia thành lập nhà xuất bản.

Ông đề nghị, Luật xuất bản (sửa đổi) lần này nên mở rộng đối tượng và mô hình nhà xuất bản cho phép tư nhân tham gia thành lập nhà xuất bản.

Luật Xuất bản (sửa đổi) sẽ được Quốc hội biểu quyết thông qua vào sáng 20-11 tới.