Quyền khai thác khoáng sản: Trúng đấu giá vẫn có thể trắng tay

Chưa thăm dò cũng có thể tính trữ lượng ?

Theo quy định của Luật khoáng sản, Nhà nước sẽ thu một khoản tiền gọi là tiền cấp quyền khai thác khi giao quyền khai thác khoáng sản cho tổ chức, cá nhân. Như vậy quyền khai thác khoáng sản được định giá bằng tiền và được coi như là quyền tài sản.

Dự thảo Nghị định đấu giá quyền khai thác khoáng sản, tổ chức, cá nhân để tham gia đấu giá phải nộp một khoản tiền đặt trước từ 1% đến 5% giá khởi điểm tính bằng tiền tại thời điểm tổ chức đấu giá. Số tiền này sẽ được hoàn trả ngay khi kết thúc phiên đấu giá, trừ một số trường hợp: Đã đăng ký mà không tham dự phiên đấu giá, trừ trường hợp bất khả kháng; Vi phạm các quy định khi đấu giá.

Tại điều 4 của dự thảo Nghị định quy định, đấu giá quyền khai thác khoáng sản: “Giá khởi điểm được xác định bằng giá trị phần trăm trữ lượng khoáng sản mà tổ chức, cá nhân tham gia đấu giá cam kết trả cho Nhà nước và tính theo nhóm, loại khoáng sản”. GS -TS khoa học Đặng Trung Thuận - Đại học Quốc gia Hà Nội - Chủ tịch Hội Địa hoá Việt Nam cho rằng, điều này là không khả thi trong trường hợp đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở khu vực chưa thăm dò khoáng sản, vì rằng khi chưa tiến hành thăm dò thì lấy đâu ra trữ lượng khoáng sản để mà tính giá?

Theo TS Nguyễn Thành Sơn - Giám đốc Ban quản lý khai thác than đồng bằng sông Hồng: việc đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở khu vực chưa thăm dò khoáng sản là “vô duyên” và có nhiều rủi ro cho cả Nhà nước và cho tổ chức cá nhân.

Một số ý kiến khác cho rằng, ban soạn thảo (Bộ Tài Nguyên và Môi Trường) cần làm rõ căn cứ để xác định phần trăm trữ lượng đã được phê duyệt làm giá khởi điểm để bán đấu giá. Hơn nữa đối với trường hợp chưa thăm dò khoáng sản thì căn cứ nào để xác định giá thời điểm. Quy định về giá khởi điểm cần được quy định thuyết phục hơn tránh tình trạng quá thấp có thể dẫn tới tiêu cực.

Dự thảo Nghị định cũng quy định phiên đấu giá chỉ được tiến hành khi có ít nhất hai tổ chức, cá nhân tham gia, như vậy là tỷ lệ cạnh tranh quá thấp, thiếu tình cạnh tranh, dẫn đến kết quả đấu giá sẽ không cao so với giá khởi điểm, thiệt cho Nhà nước.

Doanh nghiệp chịu nhiều rủi ro

Theo điểm a, khoản 1, điều 7, dự thảo Nghị định, “tổ chức, cá nhân trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản sẽ được cấp giấy phép hoạt động khoáng sản”, điều này có nghĩa họ có giấy phép thăm dò và giấy phép khai thác. Nhưng theo điểm b khoản 1 điều 7, “tổ chức cá nhân được tiến hành khảo sát thực địa, lấy mẫu…” nhưng tiếp theo có được khai thác không thì lại không thấy dự thảo quy định.

Thăm dò khoáng sản là công việc chịu nhiều rủi ro và nếu như kết quả thăm dò không cho trữ lượng quặng đạt giá trị công nghiệp thì khả năng nhà thầu trúng đấu giá bị trắng tay là rất lớn. “Quy định như vậy là khá mập mờ”, GS - TS Thuận khẳng định.

Đại diện Ban quản lý khai thác than đồng bằng sông Hồng cho biết, than không còn để mà đấu giá, đấu thầu nữa. Lâu nay chúng ta vẫn phải nhập than cốc, sắp tới phải nhập cả than đá nên việc đấu giá này riêng với ngành than có cũng chẳng biết làm gì vì phân chia hết rồi.

Tuy nhiên, nói chung quá trình đấu giá tài nguyên để thăm dò sẽ gây rủi ro cho các nhà đầu tư, còn đấu giá tài nguyên mà không đấu thầu thì gây rủi ro cho nhà nước. Mà DN khi thăm dò xong lại không được cấp phép khai thác thì làm thế nào thì dự thảo Nghị định “bỏ quên”. Thực tế khi DN hỏi thường nhận được câu trả lời là sẽ được hưởng quyền ưu tiên, vậy ưu tiên ở đây là gì?

Như vậy độ rủi ro cho các doanh nghiệp là không hề nhỏ.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài chưa thành lập doanh nghiệp liên doanh/DN 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam sẽ không đạt yêu cầu được lựa chọn để tham dự phiên đấu giá. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư nước ngoài trước tiên phải thành lập DN 100% vốn nước ngoài và dùng doanh nghiệp mới thành lập này để đăng ký dự phiên đấu giá. Ông Nguyễn Hồng Hải - Công ty Luật Duane Morris nhận định, điều này khiến các doanh nghiệp nước ngoài tốn nhiều thời gian và chi phí thành lập, nếu không giành chiến thắng, các nhà đầu tư nước ngoài phải ngay lập tức thực hiện các thủ tục giải thể.

Ngoài ra, dự thảo này vẫn chưa có những quy định về việc tổ chức thực hiện như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, ai ban hành Quy chế đầu giá, kiểm tra, giám sảt việc thực hiện dự án của các tổ chức, cá nhân trúng đấu giá… Khoáng sản là loại tài sản đặc thù hầu hết không tái tạo, thay đổi giá trị sử dụng theo thời gian, không gian. Do đó, khi đưa ra các quy định liên quan đến thăm dò, khai thác khoáng sản cần có những quy định chặt chẽ để đảm bảo không gây thiệt hại cho Nhà nước.