Phòng vệ chính đáng và vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Trả lời: Điều 15 Bộ luật Hình sự về phòng vệ chính đáng quy định:

“1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự.”

Trách nhiệm hình sự của người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng được quy định tại Điều 106 Bộ luật Hình sự về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng như sau:

“1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên hoặc dẫn đến chết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến một năm.

2. Phạm tội đối với nhiều người thì bị phạt tù từ một năm đến ba năm”.

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải có đầy đủ bốn dấu hiệu cơ bản sau:

Thứ nhất, hành vi của nạn nhân là hành vi phạm tội hoặc là hành vi nguy hiểm cho xã hội và trực tiếp xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Thứ hai, hành vi xâm hại của nạn nhân phải đang diễn ra, đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc.

Thứ ba, hậu quả xảy ra là nạn nhân bị thương tật từ 31% trở lên hoặc dẫn đến chết người.

Thứ tư, hành vi phòng vệ của người phạm tội phải là quá mức, không tương xứng với hành vi xâm hại của nạn nhân. Để đánh giá mức độ tương xứng của hành vi này cần dựa vào các tình tiết như tính chất quan trọng của lợi ích bị xâm phạm; tính chất, mức độ nguy hiểm và cường độ của hành vi xâm hại và hành vi chống trả; sự tương quan sức lực giữa bên xâm hại và bên chống trả. Hành vi chống trả được coi là quá mức cần thiết khi so với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại chưa cần thiết phải dùng các phương tiện và phương pháp đó để chống trả nhưng người chống trả vẫn sử dụng dẫn đến gây tổn hại sức khỏe hoặc tính mạng cho người có hành vi xâm hại.

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng xâm phạm quyền được bảo hộ sức khỏe, tính mạng của người khác, đồng thời xâm phạm quyền phòng vệ chính đáng như đã nêu trên.

Nếu hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng mà tỷ lệ thương tật dưới 31% thì không bị xử lý hình sự mà giải quyết dân sự.