Từ sân bay về tới khách sạn Princess ở khu vực trung tâm Thủ đô Phnôm Pênh, nơi Ðoàn nhà báo Việt Nam lưu trú trong chuyến thăm và làm việc tại Cam-pu-chia, tôi đi bộ ngay ra các đường phố lân cận để tìm hiểu thành phố, vốn từng được mệnh danh là "Viên ngọc của châu Á" trong những năm đầu thế kỷ 20. Cảm nhận ban đầu về Phnôm Pênh là thành phố đang trên đường phát triển với một nhịp sống khá sôi động, hối hả và tất bật cùng những dòng xe ô-tô, xe máy lưu thông nhộn nhịp. Nếu không có những biển hiệu quảng cáo bằng chữ Khmer ở các cửa hàng hai bên đường, thì cảm thấy nhiều đường phố ở Phnôm Pênh có nét hao hao giống các đường phố Việt Nam. Nhưng càng đi và tìm hiểu, nhất là khu vực trung tâm thành phố thì càng thấy rõ những nét riêng của Phnôm Pênh với những công trình kiến trúc đền, chùa đặc sắc, mang dấu ấn của nền văn minh Ăng-co rực rỡ, bên cạnh các công trình kiến trúc hiện đại châu Âu.
Cũng như nhiều thủ đô, thành phố lớn trên thế giới đều gắn liền với những dòng sông thủ đô Phnôm Pênh nằm trên vùng đất hợp lưu của ba dòng sông: Mê Công, Tôn-lê sáp và Ba-xác, mà người Cam-pu-chia gọi bằng cái tên thân mật là thành phố "sông bốn mặt". Buổi chiều hoàng hôn, du khách đi dạo trên phố Si-xô-oát ven theo bờ sông Tôn-lê Xáp và Ba-xác sẽ cảm nhận thấy vẻ đẹp thanh bình, yên ả và thơ mộng của Phnôm Pênh. Toàn bộ khu vực trung tâm như Hoàng cung, Bảo tàng quốc gia Cam-pu-chia, Công viên Hun Xen, Ðài độc lập... khu đô thị đảo Kim Cương (với các nhà hàng, khu vui chơi giải trí, các công trình kiến trúc hiện đại), biểu tượng cho sự phát triển trong tương lai của Phnôm Pênh đều nằm hai bên bờ các dòng sông Tôn-lê Xáp, Ba-xác và Mê Công, tạo nên bức tranh phong cảnh hữu tình.
Thủ đô Phnôm Pênh chỉ có một số tuyến đường phố chính mang tên các danh nhân và địa danh nổi tiếng trên thế giới, còn hầu hết các đường phố ở đây được đánh theo số thứ tự: 224, 226, 228... Các tuyến đường phố chính cũng là nơi tập trung các công sở, trung tâm thương mại, khách sạn, trường đại học, đại sứ quán các nước trên thế giới và các đền, chùa lớn... Ði dạo trên các đường phố nhỏ ở khu vực trung tâm, khách du lịch sẽ thấy nhiều biệt thự thanh lịch với các kiểu dáng kiến trúc khác nhau được bao bọc bởi tường, hàng rào, cây xanh đẹp, tạo nên phong cảnh êm đềm, trang nhã cho một phần của Phnôm Pênh. Trên đường phố, không có nhiều xe ta-xi, phương tiện giao thông phục vụ khách du lịch chủ yếu là loại xe ô-tô đi theo tua và xe túc-túc. Phnôm Pênh luôn sẵn sàng chào đón các du khách với rất nhiều dịch vụ phong phú, từ khách sạn 5 sao cho tới nhà nghỉ bình dân; nhà hàng ẩm thực với các món ăn Âu, Á, các quán bar, câu lạc bộ... tạo điều kiện thuận lợi cho khách du lịch lựa chọn nghỉ ngơi, giải trí. Ở ngoại ô Phnôm Pênh, có nhiều nhà hàng ẩm thực với khuôn viên, bãi đỗ xe rộng phục vụ các món ăn và chương trình biểu diễn ca múa nhạc dân tộc truyền thống rất sinh động, hấp dẫn các gia đình và giới trẻ vào buổi tối. Du khách cũng có thể đi mua sắm tại các chợ truyền thống và trung tâm thương mại, nơi trưng bày nhiều hàng hóa phong phú, đa dạng, nhất là các mặt hàng thủ công, mỹ nghệ, đồ lưu niệm bằng đá, đồng, kim loại, tranh, ảnh về Ăng-co Vát, Ăng-co Thom, Áp-sa-ra, những đồ trang sức vàng, bạc lấp lánh sắc mầu; quần, áo, khăn bằng các chất liệu tơ lụa...
Hoàng cung bao gồm các cung điện Hoàng gia và Chùa Bạc, là một quần thể kiến trúc đặc sắc, tiêu biểu của nền văn hoá Cam-pu-chia, nằm hướng ra bờ sông thoáng mát, một địa điểm tham quan thu hút khách du lịch hàng đầu ở Phnôm Pênh. Khi bước vào khuôn viên Hoàng cung, khách du lịch sẽ thấy những thảm cỏ xanh, cây cảnh, cổ thụ quý và đẹp mắt, được cắt tỉa, chăm sóc kỹ lưỡng. Tại đây, chúng tôi gặp nhiều khách du lịch quốc tế đến từ Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Quốc và châu Âu... Chúng tôi may mắn được anh Sam Khem, hướng dẫn viên du lịch của Hoàng cung hướng dẫn tham quan chi tiết và giới thiệu tỉ mỉ về khu Hoàng cung này. Cung Khánh tiết là cung điện chính trong khu Hoàng cung, được sử dụng để tổ chức các nghi lễ Hoàng gia và Quốc vương tiếp khách nước ngoài. Cung được xây dựng lần đầu bằng gỗ vào năm 1869-1870 dưới thời vua Nô-rô-đôm và bị phá bỏ năm 1915. Cung được xây dựng lại năm 1917 bằng bê-tông và khánh thành năm 1919. Cung Khánh tiết có diện tích 30 x 60 m2 với đỉnh tháp cao 59m, hướng về phía đông, nhìn rất rực rỡ khi mặt trời mọc. Ngai vàng được đặt trang trọng chính giữa phòng khánh tiết cùng bốn bức tượng bán thân của các vị vua trước đây. Trần có cấu trúc mái vòm trang trí họa tiết nhiều mầu sắc, mô tả truyền thuyết cổ. Phía trái bên ngoài của Cung Khánh tiết là Cung điện Pho-cha-ni. Công trình được khánh thành năm 1912 và dùng vào mục đích biểu diễn nghệ thuật.
MỘT công trình kiến trúc nổi tiếng trong khu vực Hoàng cung, gây ấn tượng mạnh cho khách du lịch quốc tế là chùa Bạc hay còn gọi "Chùa Phật ngọc lục bảo", được xây dựng vào năm 1892. Ngôi chùa nổi tiếng này gọi là chùa Bạc vì trên nền chùa được lát 5.329 miếng bạc, mỗi miếng có trọng lượng 1,125 g. Chùa Bạc có chức năng bảo tàng, lưu giữ các bảo vật tôn giáo hơn là thờ cúng. Trong chùa trưng bày và lưu giữ hơn 1.650 bảo vật quý giá bằng vàng, bạc và nghiêm cấm khách du lịch chụp ảnh. Bức tượng Phật ngồi trên ngọn tháp trung tâm chùa là bức tượng ngọc lục bảo. Phía trước tượng lục bảo là tượng Phật Di Lặc đúc bằng 90 kg vàng ròng và được gắn 2.086 viên kim cương. Ngoài ra, còn có bức tượng Phật xá lị ngồi trong một tháp nhỏ bằng vàng và bạc. Các bảo vật trong chùa là của các nhà vua, hoàng hậu, các dòng họ quý tộc và những người giàu có dâng tặng.
