Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động phức tạp, cạnh tranh địa chiến lược gay gắt, các “điểm nóng” xung đột leo thang làm gia tăng bất ổn, gây những hệ lụy trực tiếp, đa chiều đối với kinh tế toàn cầu, dù đối mặt nhiều thách thức, ASEAN tiếp tục củng cố Cộng đồng hướng tới một ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm. Với tinh thần đoàn kết và quyết tâm cao, các nước ASEAN khẳng định tiếp tục thúc đẩy thực hiện các trọng tâm và ưu tiên chiến lược về tăng cường liên kết nội khối, nâng cao tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN.
Trong vai trò Chủ tịch ASEAN 2026, với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”, Philippines đặt ra ba định hướng lớn cho hợp tác ASEAN trong năm nay là: Củng cố các nhân tố then chốt đối với hòa bình và an ninh; Mở rộng các hành lang thịnh vượng; Thúc đẩy trao quyền cho người dân. Philippines đề nghị Hội nghị cấp cao lần thứ 48 tại Cebu tập trung trao đổi 3 nội dung quan trọng về bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo hộ công dân ASEAN.
Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội đã được triển khai từ năm 2009. Năm 2015, Cộng đồng ASEAN được thành lập, với định hướng theo Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và Kế hoạch tổng thể trên ba trụ cột, nhằm mục tiêu phát triển Cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế và chia sẻ trách nhiệm xã hội chung, dựa trên luật lệ, hướng đến người dân và lấy người dân làm trung tâm. Sau 10 năm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (2015-2025), ASEAN đạt được nhiều thành quả tích cực.
Từ một nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới năm 2015 với GDP đạt 2.500 tỷ USD, ASEAN đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới vào năm 2025 với GDP đạt 4.160 tỷ USD và dự kiến vươn lên thứ 4 vào năm 2030. ASEAN cũng mở rộng hội nhập kinh tế toàn cầu thông qua mạng lưới Hiệp định thương mại tự do (FTA), triển khai FTA với nhiều đối tác lớn (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và New Zealand) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), nỗ lực đón đầu các động lực tăng trưởng mới như: Kinh tế số, chuyển đổi xanh, kinh tế biển xanh, hệ sinh thái xe điện và chiến lược trung hòa carbon, phù hợp định hướng phát triển bền vững.
ASEAN từng bước khẳng định và lan tỏa bản sắc cộng đồng, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, thúc đẩy giáo dục, bảo vệ quyền con người, tăng cường ứng phó các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu và thiên tai...
Kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xem ASEAN là ưu tiên trong chính sách đối ngoại, tham gia với tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm trong các trụ cột cộng đồng và tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN. Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng đối với xây dựng Cộng đồng, góp phần bảo đảm môi trường khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác, được các thành viên trong khối và các nước đánh giá cao. Đặc biệt, Việt Nam đang được xem là một nhân tố tiềm năng mạnh mẽ cho Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) nhờ vào năng lực cạnh tranh vượt trội trong sản xuất và chế tạo hàng hóa.
Theo đánh giá của nhà phân tích cấp cao về quan hệ quốc tế thuộc Trường đại học Malaya (Malaysia), Tiến sĩ Zokhri Idris, Việt Nam đã đóng góp tích cực bằng cách cung cấp nguồn nhân lực và các khu kinh tế để các doanh nghiệp ASEAN phát triển mạnh. Sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của Việt Nam, nhất là khả năng cạnh tranh trong một số lĩnh vực công nghiệp hóa cao như dệt may và sản xuất, được nhận định mang lại một giá trị gia tăng đáng kể cho quá trình hội nhập kinh tế của ASEAN.
Tiến sĩ Zokhri cho rằng, Việt Nam đang tích cực triển khai một số chính sách kinh tế chiến lược nhằm hướng tới tương lai, tập trung vào phát triển công nghệ cao, thu hút đầu tư, chuyển đổi năng lượng sạch, tăng trưởng kinh tế số cùng với thúc đẩy giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Những chiến lược này có thể là giá trị gia tăng cho Tầm nhìn ASEAN 2045.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, Việt Nam đang thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ trong khu vực, nhất là nông nghiệp kỹ thuật số và nông nghiệp thông minh thích nghi với biến đổi khí hậu, nhằm nâng cao khả năng phục hồi, đổi mới và xây dựng hệ thống lương thực bền vững. Tiềm năng trong nông nghiệp và sự sẵn sàng của Việt Nam đối với nông nghiệp thông minh góp phần quan trọng vào bảo đảm an ninh lương thực trong ASEAN.
