Phát triển toàn diện thể chất, trí tuệ của thế hệ trẻ

Những năm gần đây, cùng với tốc độ phát triển kinh tế và quá trình đô thị hóa nhanh chóng, chất lượng sống của người dân từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, đi cùng với đó là nhiều thách thức mới đối với sức khỏe học đường và sự phát triển thể chất của trẻ em.

Ở không ít địa phương vùng sâu, vùng xa, trẻ em vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, bữa ăn chưa bảo đảm cả về số lượng lẫn chất lượng. Trong khi đó, tại khu vực đô thị, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường cùng lối sống ít vận động đang khiến tình trạng thừa cân, béo phì gia tăng đáng kể ở lứa tuổi học đường. Những nghịch lý này đặt ra yêu cầu cấp bách về một chiến lược phát triển thể chất và trí lực toàn diện cho thế hệ trẻ.

Các chuyên gia nhận định, việc chăm sóc dinh dưỡng học đường cần được nhìn nhận theo hướng tổng thể hơn, không chỉ dừng ở bữa ăn bán trú hay trách nhiệm riêng của ngành giáo dục, mà phải là sự kết nối đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý, ngành y tế, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Xây dựng một “hệ” dinh dưỡng đầy đủ từ môi trường giáo dục

Theo ông Nguyễn Nho Huy, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong những năm qua, ngành giáo dục đã từng bước đẩy mạnh các chương trình chăm sóc sức khỏe học đường, giáo dục dinh dưỡng và tăng cường hoạt động thể chất cho học sinh theo hướng bài bản, thực chất hơn. Một trong những dấu ấn đáng chú ý là mô hình “Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh Việt Nam” được nghiên cứu, triển khai thí điểm và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Từ mô hình này, hàng trăm thực đơn khoa học đã được xây dựng theo từng nhóm tuổi, phù hợp với đặc điểm vùng miền và điều kiện thực tế của từng địa phương. Song song với đó, nhiều chương trình vận động, bài tập thể chất dành riêng cho học sinh cũng được triển khai nhằm hình thành thói quen vận động thường xuyên, nâng cao sức khỏe thể chất. Kết quả thử nghiệm tích cực đã tạo cơ sở để ngành giáo dục nhân rộng mô hình trong toàn quốc, góp phần chuẩn hóa dần công tác dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe học đường.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Nho Huy, những chuyển biến này vẫn chưa thực sự đồng đều giữa các địa phương. Không ít cơ sở giáo dục, đặc biệt ở vùng khó khăn, còn thiếu sân chơi, bãi tập, cơ sở vật chất cho giáo dục thể chất; kinh phí dành cho bữa ăn học đường còn hạn chế; đội ngũ nhân sự phụ trách y tế trường học và dinh dưỡng học đường còn thiếu cả về số lượng lẫn chuyên môn.

Thực tế đó cho thấy, phát triển thể lực, tầm vóc và trí tuệ cho thế hệ trẻ không thể chỉ là nỗ lực riêng của nhà trường, mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Xây dựng “hệ sinh thái” phát triển toàn diện cho trẻ em

Trong bối cảnh trẻ em ngày càng chịu nhiều tác động từ môi trường sống hiện đại, việc tạo dựng một “hệ sinh thái” phát triển toàn diện cho trẻ đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Từ góc nhìn doanh nghiệp đồng hành cùng cộng đồng, bà Lê Bùi Thị Mai Uyên, Phó Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam cho rằng, để trẻ phát triển hài hòa cả thể chất lẫn tinh thần, cần tạo dựng môi trường kết hợp giữa dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động và lối sống tích cực.

Theo bà Mai Uyên, trong hơn ba thập kỷ hoạt động tại Việt Nam, doanh nghiệp đã tham gia nhiều sáng kiến liên quan đến dinh dưỡng học đường, thể thao cộng đồng và nâng cao nhận thức về vận động ở trẻ em. Tuy nhiên, điều cốt lõi không chỉ nằm ở quy mô chương trình, mà ở mục tiêu lâu dài là đồng hành xây dựng một thế hệ trẻ khỏe mạnh, chủ động và bền bỉ hơn trước những thay đổi của xã hội hiện đại.

Thông điệp này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều trẻ em thành thị đang dành phần lớn thời gian cho thiết bị điện tử, giảm vận động ngoài trời, trong khi áp lực học tập ngày càng lớn. Không ít phụ huynh vẫn đặt thành tích học tập lên trên sức khỏe thể chất, vô hình trung khiến trẻ thiếu cơ hội vận động, trải nghiệm và phát triển kỹ năng xã hội. Các chuyên gia cho rằng, khái niệm phát triển toàn diện hôm nay không chỉ dừng ở việc giúp trẻ cao hơn, khỏe hơn, mà còn là xây dựng khả năng thích nghi, tinh thần tích cực, tính chủ động và sức bền tâm lý để sẵn sàng trước những biến động của thời đại số.

Để làm được điều đó, vai trò của gia đình đặc biệt quan trọng. Một chế độ ăn khoa học, thói quen sinh hoạt lành mạnh, sự đồng hành của cha mẹ trong việc khuyến khích vận động, giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử sẽ góp phần hình thành nền tảng sức khỏe bền vững cho trẻ.

Đầu tư cho trẻ em là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia

Từ nay đến năm 2030, Việt Nam đặt nhiều mục tiêu tham vọng về dinh dưỡng và sức khỏe học đường như giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi xuống dưới 15%, kiểm soát tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ từ 5 đến 18 tuổi ở mức dưới 19%, đồng thời tiếp tục cải thiện chiều cao trung bình thanh niên. Xa hơn, tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới mục tiêu tầm vóc, thể lực của thanh niên Việt Nam tiệm cận nhóm các quốc gia có cùng mức phát triển.

Để đạt mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp: hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn hóa bữa ăn học đường, tăng cường giáo dục dinh dưỡng, kiểm soát thực phẩm không lành mạnh trong trường học, đẩy mạnh hoạt động thể lực, đào tạo nhân lực y tế học đường và ứng dụng công nghệ số trong giám sát dinh dưỡng học sinh.

Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức xã hội rằng dinh dưỡng học đường không phải câu chuyện của riêng ngành giáo dục hay ngành y tế, mà là vấn đề phát triển quốc gia. Một đứa trẻ được ăn uống khoa học, vận động đầy đủ và phát triển toàn diện hôm nay sẽ trở thành một công dân khỏe mạnh, sáng tạo và có năng lực đóng góp cho đất nước ngày mai.

Như nhận định của các chuyên gia dinh dưỡng, phát triển trí lực không thể tách rời thể lực, và thể lực không thể tách rời dinh dưỡng. Đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em hôm nay chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.