Các sản phẩm chế biến từ dừa có giá trị cao gồm than hoạt tính, mật hoa dừa, dầu dừa, nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, kẹo dừa; các sản phẩm mỹ phẩm, thủ công mỹ nghệ từ dừa. Năm 2026, tỉnh đề ra chỉ tiêu giá trị sản xuất, chế biến của ngành dừa đạt hơn 1 tỷ USD.
Giống chất lượng, đa dạng sản phẩm
Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, toàn tỉnh hiện có hơn 120.000ha dừa, chiếm hơn 50% diện tích dừa của cả nước. Trong đó, khoảng 33.000ha dừa đạt chuẩn hữu cơ, VietGAP, GlobalGAP, đáp ứng nhu cầu thị trường nội địa và xuất khẩu. Đồng thời, để tiếp tục nâng cấp chuỗi giá trị ngành hàng dừa, địa phương đang khẩn trương tuyển chọn các giống dừa cho năng suất, chất lượng cao, thích ứng biến đổi khí hậu.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Hòa, Giám đốc Đại học Trà Vinh cho biết, nhiều năm qua, đơn vị đã triển khai nghiên cứu khoa học, tuyển chọn các giống dừa chất lượng, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh. Đại học Trà Vinh đã thực hiện thành công phương pháp nhân giống dừa sáp bằng kỹ thuật nuôi cấy phôi có khả năng thích nghi với điều kiện biến đổi khí hậu, chất lượng sáp đạt tỷ lệ 85% trở lên, trong khi tỷ lệ cho trái sáp của giống dừa sáp tự nhiên chỉ đạt khoảng 30%.
Nối tiếp thành công này, Đại học Trà Vinh tiếp tục thực hiện đề tài nghiên cứu nhân giống dừa bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào và kỹ thuật thâm canh dừa trồng giống nuôi cấy mô. Sau nhiều năm trồng khảo nghiệm, giống dừa này sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu trên địa bàn tỉnh và cho trái sáp có cơm dày, thơm ngon.
Đến nay, tỉnh đã thống nhất chủ trương hỗ trợ Đại học Trà Vinh tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào giai đoạn 2, đồng thời kết hợp tuyển chọn, nhân giống dừa cao sản có giá trị kinh tế cao.
Bên cạnh việc tuyển chọn, lai tạo giống dừa tốt, tỉnh chú trọng thực hiện các chính hỗ trợ, mời gọi doanh nghiệp xây dựng các nhà máy chế biến chuyên sâu từ dừa trái.
Ông Huỳnh Khắc Nhu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Trà Bắc, phường Long Đức, thông tin, từ năm 1997 đến nay, công ty tập trung sản xuất các sản phẩm chủ lực như cơm dừa sấy khô, nước cốt dừa cấp đông, than sạch BBQ, than anthracite phục vụ thị trường xuất khẩu. Sản phẩm than hoạt tính mang thương hiệu Trabaco của công ty đã xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc... và nhận được phản hồi tích cực.
Theo bà Lâm Ngọc Tú, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Chế biến dừa sáp Cầu Kè, xã Tam Ngãi, sau 6 năm hoạt động, công ty đầu tư thiết bị máy móc, nghiên cứu chế biến sâu các dòng sản phẩm, gồm dừa sáp hút chân không, kẹo dừa sáp 3 vị, dừa sáp sợi, dừa sáp sấy khô giòn tan, bánh dừa sáp 3 vị…
Trong đó, sản phẩm dừa sáp sấy khô giòn tan có đặc trưng bảo quản lâu, giữ được trọn vẹn hương vị, dinh dưỡng của trái dừa sáp tươi với 5 vị tự nhiên của mít, sầu riêng, thanh long, dứa, hoa đậu biếc. Các sản phẩm của công ty không sử dụng hóa chất, phẩm màu, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, chinh phục được thị trường Anh, Mỹ, Nhật Bản.
Trồng dừa phát thải thấp
Biến đổi khí hậu, áp lực giảm phát thải, yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu đòi hỏi ngành dừa tỉnh Vĩnh Long phải chuyển đổi theo hướng xanh, hữu cơ, tuần hoàn. Theo các chuyên gia, ngành nông nghiệp hiện nay không chỉ được đánh giá dựa trên sản lượng, mà còn chịu tác động từ các tiêu chí về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững.
Trung Quốc, thị trường tiêu thụ khoảng 4 tỷ trái dừa Việt Nam mỗi năm cũng đang chuyển từ nhập khẩu số lượng lớn sang nhập khẩu có kiểm soát, ưu tiên truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và sản xuất an toàn, bền vững. Đồng thời, các thị trường như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), hay Trung Đông đều có xu hướng tương tự.
Tại Đại học Trà Vinh, trong buổi tọa đàm trái dừa phát thải thấp, giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững, Tiến sĩ Lê Hoàng Thế, Tổng Giám đốc VOS Holdings, cho rằng, thực tế sản xuất dừa của tỉnh Vĩnh Long vẫn còn manh mún, phân tán, chủ yếu dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu, trong khi thị trường lại yêu cầu minh bạch đầu vào, đầu ra và đo lường phát thải.
Một số công cụ như Carbon Footprint, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm tra và truy xuất nguồn gốc đã giúp hộ trồng dừa, hợp tác xã quản lý sản xuất hiệu quả hơn, giảm rủi ro, nâng cao giá trị sản phẩm. Đồng thời, các kết quả nghiên cứu của quốc tế cho thấy, việc quản lý dinh dưỡng cây dừa, tăng hàm lượng hữu cơ, trồng xen, phủ đất, giúp tăng năng suất, khả năng hấp thụ carbon, có thể giảm từ 20-30% lượng phân bón, giảm phát thải khí N₂O.
Theo Tiến sĩ Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, dừa là cây trồng chủ lực của tỉnh, có giá trị xuất khẩu cao. Để phát triển chuỗi giá trị dừa, tỉnh đang khuyến khích các địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp liên kết với nông dân phát triển cây dừa theo hướng hữu cơ VietGAP, GlobalGAP, gắn với cấp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Các địa phương trong tỉnh tiếp tục phát huy vai trò của tổ hợp tác, hợp tác xã trong việc xây dựng, lan tỏa mô hình trồng dừa phát thải thấp. Khi đó, trái dừa sẽ trở thành sản phẩm có giá trị bền vững, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
