Phát triển cây cao-su ở Bình Thuận

Chạy trước quy hoạch

Cây cao-su "có mặt" trên đất Bình Thuận từ khá sớm, chủ yếu ở vùng Ðức Linh, giáp tỉnh Ðồng Nai. Trong quá trình tìm kiếm cây trồng hiệu quả để chuyển dịch, Bình Thuận đã xác định cây công nghiệp này là một trong những cây trồng chủ lực, lợi thế của tỉnh và quy hoạch đến năm 2010 đạt 20 nghìn ha. Thế nhưng, mới tới tháng 10-2008, diện tích cao-su ở Bình Thuận đã lên đến 25.378 ha, vượt quy hoạch hơn năm nghìn ha. Riêng mười tháng năm nay, diện tích cao-su trồng mới trên địa bàn tỉnh gần 4.700 ha, vượt kế hoạch cả năm 2008 hơn 2.680 ha. Ðức Linh và Tánh Linh vẫn là vùng trọng điểm cao-su của Bình Thuận, với tổng diện tích gần 20 nghìn ha.

Phó Chủ tịch UBND huyện Ðức Linh Nguyễn Thị Thanh Hương cho biết: "Sau năm 1975, địa phương chỉ có khoảng 30 ha cao-su tiếp quản của các chủ đồn điền cũ, đến nay toàn huyện có hơn 8.300 ha, trong đó có khoảng 5.000 ha cho thu hoạch. Dự tính đến năm 2010, diện tích cao-su của huyện sẽ đạt từ 10.000 đến 10.500 ha".

Công ty Cao-su Bình Thuận, doanh nghiệp Nhà nước chỉ có gần 5.000 ha, chiếm một phần khiêm tốn trong tổng diện tích cao-su hiện có ở Bình Thuận. Phần còn lại, thuộc về các doanh nghiệp tư nhân, cao-su tiểu điền và diện tích nhỏ lẻ, phân tán của các hộ dân.

Phần nhiều diện tích cao-su tiểu điền phát triển tự phát, không theo quy hoạch, nhiều hộ dân đã chặt phá điều (cũng là cây trồng lợi thế của tỉnh) để lấy đất trồng cao-su. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) Bình Thuận, từ đầu năm 2008 đến nay, đã có 1.751 ha điều bị đốn hạ, chuyển sang trồng cao-su. Nhưng "nóng" nhất vẫn là chuyện lấn đất lâm nghiệp.

Từ khi cao-su lên giá, nhiều người dân và không ít cán bộ đã bao chiếm, mua bán, sang nhượng hơn 1.500 ha đất nằm trên địa phận xã Gia Huynh do Lâm trường Tánh Linh quản lý để trồng cao-su. Có thời điểm, khu vực này trở thành "điểm nóng" về đất đai ở Bình Thuận và tỉnh cũng đã tốn nhiều công sức để giải quyết hậu quả. Ðến nay, các ngành chức năng của tỉnh mới tổ chức giao khoán lại được khoảng 700 ha, còn  800 ha bị lấn chiếm vẫn chưa có người kê khai.

Sản lượng cao, xuất khẩu thấp

Năng suất cao-su ở Bình Thuận đạt bình quân từ 1,5 đến 1,8 tấn/ha/năm, giá bán trong mười tháng qua từ 30 đến 40 triệu đồng/tấn, doanh thu đạt khoảng 45 triệu đồng/ha, ước tính lãi ròng khoảng 35 triệu đồng/ha/năm. Với lợi nhuận như vậy, mỗi gia đình có số người trung bình, chỉ cần có ba ha cao-su là có cuộc sống khá sung túc.

Doanh nghiệp tư nhân Ngọc Kim Ngân ở khu phố 9, thị trấn Ðức Tài, huyện Ðức Linh bắt đầu trồng 20 ha cao-su từ năm 1996, đến nay đã mở rộng diện tích lên 180 ha và đã có 40 ha cho mủ. Riêng năm 2007, tính "khiêm tốn", doanh nghiệp cũng thu lãi không thấp hơn 40 triệu đồng/ha.

Một chủ vườn cao-su lớn ở Ðức Linh tính toán: Từ năm 1996 trở về trước, chi phí cho một ha cao-su trong suốt thời kỳ kiến thiết cơ bản (bảy năm)  khoảng 20 triệu đồng, hiện nay, tăng gấp hai lần. Tính giá cao-su ở thời điểm thấp nhất mới đây là 25 triệu đồng/tấn, thì người trồng cao-su vẫn có lãi, dĩ nhiên là ít hơn, nhưng hiệu quả vẫn hơn hẳn nhiều cây trồng khác trên cùng diện tích. Chỉ cần giá cao-su ổn định khoảng 30 triệu đồng/tấn, người trồng cao-su "sống khỏe".

Cùng với việc phát triển nhanh diện tích, Bình Thuận cũng quan tâm đến khâu chế biến mủ cao-su. Hiện tại, toàn tỉnh có 13 cơ sở thu mua, chế biến mủ cao-su với tổng công suất theo thiết kế 14.000 tấn sản phẩm mủ cốm và mủ tờ mỗi năm. Tuy nhiên, việc tiêu thụ và xuất khẩu cao-su vẫn là khâu yếu nhất hiện nay ở Bình Thuận, làm cho giá trị tăng thêm của cây công nghiệp này còn hạn chế. Phần lớn sản lượng mủ cao-su của các hộ tiểu điền do tư thương thu gom, bán lại cho các cơ sở chế biến ở Ðồng Nai, Bình Dương, TP Hồ Chí Minh.

Chế biến cao-su tại doanh nghiệp Đức Thuận
(huyện Đức Linh, Bình Thuận).

Ðến cuối tháng 9, toàn tỉnh mới xuất khẩu được 813 tấn sản phẩm cao-su, được 1,148 triệu USD. Nếu so với sản lượng khai thác là 14.072 tấn, thì số lượng xuất khẩu bằng 5,7%. Việc các doanh nghiệp không mặn mà xuất khẩu là do những tháng đầu năm, giá bán mủ cao-su tại chỗ cao hơn giá xuất khẩu và thu được tiền ngay. Do vậy, kể cả Công ty cao-su Bình Thuận, đơn vị giữ vai trò chủ đạo, cũng chưa thật quan tâm đến việc thu mua mủ cao-su trên địa bàn để chế biến, xuất khẩu.

Hướng tới sự phát triển vững chắc

Cây cao-su đã khẳng định nhiều hiệu quả trên một số vùng đất ở Bình Thuận. Chương trình hành động của Tỉnh ủy Bình Thuận thực hiện Nghị quyết T.Ư 7 (khóa X) "Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn" khẳng định tiếp tục phát triển vững chắc các loại cây trồng chủ lực, lợi thế của tỉnh, tập trung trước hết là thanh long và cao-su. Trong những nhiệm vụ cấp bách đến năm 2010, tỉnh phải điều chỉnh quy hoạch cây cao-su theo hướng mở rộng diện tích một cách hợp lý.

Mới đây, Sở NN-PTNT Bình Thuận đề nghị UBND tỉnh điều chỉnh quy hoạch diện tích trồng cao-su đến năm 2010 là 30 nghìn ha. Theo đó, trong hai năm tới, toàn tỉnh sẽ trồng mới thêm gần năm nghìn ha, tập trung tại các huyện Ðức Linh, Tánh Linh, Hàm Tân, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam và các địa phương này phải giữ ổn định diện tích cao-su theo quy hoạch đã điều chỉnh.

Muốn vậy, các địa phương phải khẩn trương rà soát, quy hoạch lại diện tích trồng cao-su trên địa bàn, từ đó, có biện pháp phát triển cây công nghiệp này một cách vững chắc, có kế hoạch và đúng theo quy hoạch.

Trước hết, các chủ dự án phải thực hiện đúng tiến độ sử dụng đất trồng cao-su đã được phê duyệt. Bình Thuận sẽ phối hợp với Tập đoàn công nghiệp cao-su Việt Nam có biện pháp giúp đỡ các thành phần kinh tế cùng phát triển, tập trung trước hết vào việc quy hoạch vùng trồng mới, hình thành các nhà máy chế biến, tổ chức thu mua, tiêu thụ sản phẩm cho nông dân và tiến tới xuất khẩu trực tiếp sản phẩm cao-su.

UBND tỉnh Bình Thuận đang xem xét ban hành các chính sách nhằm thúc đẩy phát triển cây cao-su, nhất là chính sách về đất đai, vốn, ưu tiên cho đồng bào dân tộc thiểu số đầu tư trồng mới. Chính quyền các địa phương cần có biện pháp mạnh ngăn chặn nạn trộm cắp mủ cao-su, nhất là ở địa bàn các huyện Ðức Linh, Tánh Linh.

Ngoài ra, cũng phải chú ý đúng mức đến việc xử lý chất thải, bảo vệ môi trường tại các nhà máy chế biến mủ cao-su trên địa bàn, chú trọng giúp đỡ người trồng cao-su về khâu chọn giống và tăng cường tập huấn, chuyển giao kỹ thuật khai thác mủ...

Trước mắt, để khắc phục khâu yếu nhất là xuất khẩu, UBND tỉnh Bình Thuận chỉ đạo từ nay đến cuối năm, phải xuất khẩu thêm ít nhất là 3.500 tấn sản phẩm cao-su. Năm 2009, toàn tỉnh phấn đấu đạt sản lượng xuất khẩu cao-su là 10 nghìn tấn, trong đó Công ty cao-su Bình Thuận phải đạt thấp nhất là sáu nghìn tấn.

Thực hiện tốt các giải pháp nêu trên, cây cao-su trên đất Bình Thuận sẽ mang lại hiệu quả lớn hơn, bền vững hơn và chắc chắn sẽ có thêm nhiều hộ, nhiều vùng ở tỉnh giàu lên từ cây công nghiệp này.

 DƯƠNG HỒNG LÂM