Hòa thượng Thích Khế Chơn, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo thành phố Huế nhiệm kỳ 2022-2027 khẳng định: Huế là vùng đất kinh kỳ, nơi Phật giáo đã bén rễ sâu đậm trong văn hóa, đạo đức và tâm hồn con người. Trải qua những biến thiên của lịch sử, Phật giáo Huế luôn giữ vai trò quan trọng trong hoằng pháp, giáo dục, văn hóa và tinh thần nhập thế, hộ quốc an dân; từ các bậc Tổ sư tiền bối, chư vị trưởng lão đến hệ thống tự viện đã cùng hun đúc nên truyền thống đặc sắc của Phật giáo cố đô.
Dấu ấn từ truyền thống đến đời sống đương đại
Ở thành phố Huế, Phật giáo không chỉ hiện diện trong những mái chùa cổ kính, tiếng chuông ngân bên dòng Hương hay những mùa Phật đản, Vu lan mà đã trở thành một thành tố gắn bó với đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng.
Qua nhiệm kỳ 2022-2027, dấu ấn ấy tiếp tục được thể hiện trên nhiều lĩnh vực, từ tu học, giáo dục, văn hóa đến an sinh xã hội và tham gia xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân.
Theo Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Huế, nhiệm kỳ VIII (2022-2027) có 69 ủy viên chính thức, Ban Thường trực 21 vị và 12 ban chuyên ngành. Hệ thống Phật giáo gồm 509 cơ sở tự viện có tăng ni thường trú, 313 Niệm Phật đường, tổng cộng 822 cơ sở với 1.875 tăng ni đang tu học, hành đạo. Huế hiện có sáu cơ sở Phật giáo được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia.
Một trong những dấu ấn quan trọng của nhiệm kỳ qua là việc duy trì nền nếp tu học, giới luật và đào tạo người kế thừa. Hai Đại giới đàn Mật Hiển (năm 2022) và Đôn Hậu (năm 2025) đã truyền giới cho 653 giới tử xuất gia và hơn 1.500 giới tử tại gia thọ Bồ-tát giới, thập thiện.
Công tác an cư kiết hạ được duy trì ổn định, qua các năm ghi nhận hàng nghìn lượt tăng ni tham gia. Đây không chỉ là hoạt động mang tính nội bộ Giáo hội mà còn là nền tảng để xây dựng đội ngũ Tăng Ni có đạo hạnh, trình độ và khả năng đáp ứng yêu cầu hoằng pháp trong đời sống mới.
Nếu tổ chức và tu học là nền tảng, giáo dục chính là sự chuẩn bị cho tương lai. Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế đang đào tạo các bậc cử nhân, Thạc sĩ và Tiến sĩ với 292 tăng ni sinh viên theo học; trong đó có 91 tăng sinh và 46 ni sinh nội trú. Trường trung cấp Phật học thành phố có đội ngũ giáo thọ, giáo viên gồm các Tiến sĩ, Thạc sĩ và cử nhân Phật học; riêng khóa 11 đã có 82 tăng ni sinh tốt nghiệp.
Những con số trên cho thấy một chuyển động quan trọng: Truyền thống Phật giáo Huế đang được đặt trong quá trình đào tạo có hệ thống để hình thành lớp tăng ni kế thừa, có đạo hạnh, trình độ và khả năng đáp ứng yêu cầu hoằng pháp trong đời sống mới. Đây cũng là điều kiện để Huế tiếp tục phát huy vị thế một trung tâm Phật giáo có chiều sâu về học thuật, giáo dục và văn hóa.
Khi văn hóa Phật giáo hòa vào đời sống Huế
Một nét nổi bật của Phật giáo Huế trong nhiệm kỳ qua là ghi nhận sự gắn kết ngày càng rõ giữa hoạt động Phật sự với dòng chảy văn hóa của thành phố. Điểm nổi bật đó là Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán trở thành không gian kết nối Phật giáo với giới trí thức, văn nghệ sĩ, học sinh, sinh viên và công chúng.
Tại đây, nhiều cuộc tọa đàm, thuyết trình, triển lãm mỹ thuật, giới thiệu sách, nghiên cứu văn hóa được tổ chức. Những triển lãm về Bồ-tát Thích Quảng Đức, “Hương Sen”, “Di sản văn hóa Phật giáo Huế” hay triển lãm văn hóa Phật giáo trong các mùa Festival Huế với hàng trăm tác phẩm của đông đảo các nghệ sĩ, họa sĩ đã góp phần đưa những giá trị Phật giáo bước ra khỏi không gian tự viện, hòa nhập với đời sống nghệ thuật đương đại.
Cùng với đó, Tập san Liễu Quán được duy trì và đã phát hành 37 số; các hoạt động nghiên cứu, dịch thuật, sưu tầm thư tịch và bảo tồn những giá trị văn hóa Phật giáo tiếp tục được quan tâm. Nhiều cơ sở tự viện được trùng tu theo lối kiến trúc đình chùa và văn hóa Huế vốn có, góp phần giữ gìn cảnh quan văn hóa của vùng đất di sản Cố đô.
Trong đời sống cộng đồng, các đại lễ lớn Giáo hội như Đại lễ Phật đản, Vu lan, Thành đạo, Lễ hội Quán Thế Âm, các lễ tưởng niệm, cầu siêu... vừa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, vừa chuyển tải những giá trị đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân tiền nhân, yêu quê hương, đất nước. Nhiều hoạt động được tổ chức với sự phối hợp các cơ quan văn hóa, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, góp phần tạo nên sự giao hòa giữa văn hóa Phật giáo và văn hóa Huế.
Đáng chú ý, Giáo hội Phật giáo Huế đã chủ động tham gia các hoạt động Festival Huế, Festival nghề truyền thống, các chương trình ẩm thực chay, lễ hội hoa đăng... Qua đó, những giá trị từ bi, nhân ái, thanh tịnh và hài hòa được chuyển tải bằng ngôn ngữ của văn hóa, nghệ thuật và cộng đồng. Đây chính là điểm đáng ghi nhận: Phật giáo không đứng ngoài dòng chảy phát triển của đô thị di sản, mà đang tìm cách trở thành một phần của dòng chảy ấy.
Từ lòng từ bi đến trách nhiệm cộng đồng
Nếu văn hóa tạo nên chiều sâu tinh thần thì hoạt động an sinh xã hội là nơi những giá trị từ bi trong Phật giáo được cụ thể hóa bằng hành động. Trong nhiệm kỳ, các chương trình từ thiện, cứu trợ thiên tai, hỗ trợ người nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người già neo đơn, bệnh nhân nghèo được triển khai thường xuyên.
Tính riêng năm 2026, Ban Từ thiện Xã hội của Giáo hội ghi nhận hơn 4.000 phần quà, hàng chục nghìn suất cơm chay miễn phí, hàng trăm suất học bổng, gần 2.500 thùng sữa; khởi công và bàn giao bốn căn nhà nhân ái, tổng giá trị thực hiện đạt hơn 5,24 tỷ đồng.
Đặc biệt, tổng kinh phí vận động và thực hiện các hoạt động từ thiện xã hội trong các năm được báo cáo đạt hơn 96,55 tỷ đồng, cùng các khoản đóng góp bằng ngoại tệ. Con số này phản ánh sức mạnh của sự chung tay giữa tăng ni, Phật tử, các cơ sở Phật giáo và những nhà hảo tâm trong và ngoài nước.
Nhưng giá trị của những hoạt động ấy không dừng ở số tiền hay số phần quà, đó còn là sự hiện diện của Phật giáo ở những nơi đời sống cần sự sẻ chia nhất: Tại các bệnh viện, vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những địa bàn chịu ảnh hưởng của thiên tai, bão lũ…
Phật giáo cũng tham gia sâu hơn vào giáo dục, chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ các nhóm yếu thế. Nổi bật trong chương trình an sinh xã hội của Giáo hội là hệ thống các trường mầm non của Phật giáo mỗi năm có gần 1.000 trẻ theo học với hơn 200 giáo viên, nhân viên. Tính riêng tại hai cơ sở dạy nghề chùa Long Thọ và Tây Linh, đã tổ chức đào tạo miễn phí cho hàng trăm trẻ mồ côi, khuyết tật, trẻ em thuộc gia đình nghèo.
Đối với hai viện cô nhi Đức Sơn, Ưu Đàm đã nuôi dưỡng gần 200 trẻ mỗi năm; các nhà dưỡng lão chăm sóc khoảng 50 người cao tuổi cô đơn. Hệ thống Tuệ Tĩnh đường được duy trì khám chữa bệnh thường xuyên, trong đó có các chuyến khám, phát thuốc miễn phí cho người dân vùng sâu, vùng xa.
Một hình ảnh khác đáng chú ý là hơn 600 huynh trưởng, đoàn sinh Gia đình Phật tử tham gia hiến khoảng 600 đơn vị máu trong giai đoạn 2022-2026. Hoạt động này cho thấy tinh thần phụng sự xã hội đang được nuôi dưỡng từ chính thế hệ trẻ trong cộng đồng Phật tử.
Cùng với đó, Gia đình Phật tử hiện có 199 đơn vị tại 35 xã, phường với 1.983 huynh trưởng và 12.461 đoàn sinh, trong đó 7.770 đoàn sinh sinh hoạt thường xuyên. Công tác huấn luyện được duy trì với 16 trại Lộc Uyển, A Dục, Huyền Trang, thu hút 1.700 trại sinh.
Từ giáo dục, từ thiện đến Gia đình Phật tử, một mẫu số chung đang được hình thành: Phụng sự không chỉ ở việc cứu trợ khi khó khăn, mà là giáo dục con người, tạo cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe và xây dựng trách nhiệm với cộng đồng.
Đổi mới để tiếp nối dòng chảy
Theo Hòa thượng Thích Khế Chơn, nhìn lại nhiệm kỳ VIII, bên cạnh kết quả đạt được, Ban Trị sự cũng thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế cần khắc phục. Đáng chú ý là một số tăng ni trẻ chưa tốt về oai nghi, sinh hoạt ngoài nội quy; công tác hoằng pháp chưa tạo được sức mạnh tổng lực giữa các ban, ngành; hoạt động tại vùng cao, vùng sâu, vùng xa và chương trình dành cho thanh thiếu niên chưa phát triển mạnh. Một số công trình, chương trình chưa hoàn thành; nguồn quỹ còn hạn chế, ảnh hưởng đến một số hoạt động Phật sự.
Bối cảnh mới hiện nay đòi hỏi Giáo hội vừa giữ chiều sâu truyền thống, vừa nâng cao năng lực quản trị, truyền thông và khả năng tiếp cận thế hệ trẻ và hiệu quả phụng sự.
Việc đưa Văn phòng hành chính điện tử vào sử dụng từ cuối năm 2022, cùng định hướng số hóa hồ sơ tăng ni, kinh sách, dữ liệu Giáo hội và ứng dụng công nghệ AI trong hoạt động Phật sự, cho thấy chuyển đổi số đã trở thành một yêu cầu thực tế.
Theo Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo thành phố Huế, nhiệm kỳ mới 2026-2031 của Phật giáo Huế định hướng tiếp tục giữ gìn truyền thống đạo vị, trang nghiêm, mô phạm và trí tuệ; chú trọng đào tạo tăng ni tài đức, kế thừa mạng mạch Chánh pháp; đẩy mạnh hoằng pháp gắn với thời đại số; bảo tồn, phát huy di sản văn hóa Phật giáo Huế; đồng thời tăng cường hoạt động từ thiện xã hội, giáo dục đạo đức và góp phần xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.
Đại hội Giáo hội Phật giáo Huế lần thứ IX xác định chủ đề “Kỷ cương-Đổi mới-Hiệu lực-Hiệu quả”. Kỷ cương để giữ gốc, đổi mới để đi xa, hiệu lực để hành động và hiệu quả để phụng sự - đó là tinh thần để Phật giáo Huế tiếp tục hòa cùng dòng chảy văn hóa, xã hội của thành phố trong chặng đường mới.
Theo đó, Phật giáo Huế hướng đến xây dựng tổ chức Giáo hội kỷ cương, hiệu lực, hiện đại; tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo tăng ni; phát triển Huế thành trung tâm học thuật, giáo dục, nghi lễ và lễ hội Phật giáo; bảo tồn và số hóa di sản văn hóa Phật giáo; đẩy mạnh hoằng pháp trên nền tảng số; củng cố Gia đình Phật tử và tăng cường các chương trình dành cho thanh thiếu niên.
Đó cũng là cách để tinh thần “hộ quốc an dân”, “phụng đạo giúp đời” tiếp tục được thể hiện bằng những phương thức phù hợp với một đô thị di sản đang phát triển.
Đặc biệt, hoằng pháp được định hướng theo phương thức mới, gồm phát triển các kênh truyền thông chính thống, pháp thoại, khóa tu và học Phật trực tuyến, hướng tới mục tiêu mỗi năm sản xuất ít nhất 500 nội dung truyền bá chánh pháp. Trong lĩnh vực xã hội, hoạt động thiện nguyện sẽ chuyển mạnh sang các chương trình có tính chuyên nghiệp, bền vững hơn: Quỹ học bổng, tạo sinh kế, nhà ở, chăm sóc người yếu thế, nâng cao chất lượng Tuệ Tĩnh đường, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.
Trong dòng chảy lịch sử của Huế, Phật giáo đã hiện diện qua nhiều thế kỷ. Nhưng sức sống của một truyền thống không đơn thuần chỉ đo bằng độ dài lịch sử, mà bằng khả năng tiếp tục tạo ra những giá trị có ích cho con người hôm nay.
Nhiệm kỳ VIII đã để lại nền tảng đáng kể về tổ chức, tu học, giáo dục, văn hóa, từ thiện và đồng hành xã hội. Nhiệm kỳ IX (2026-2031) đứng trước yêu cầu cao hơn: Giữ cốt cách đạo vị Huế, đồng thời đổi mới phương thức hành đạo; đưa giá trị truyền thống vào không gian số, giáo dục hiện đại và các chương trình phụng sự cộng đồng.
Từ những mái chùa, giảng đường, lớp học, bệnh viện, vùng cao đến những không gian văn hóa của thành phố, Phật giáo Huế đang tiếp tục tìm cho mình một vị trí trong đời sống đương đại. “Kỷ cương” để giữ gốc, “đổi mới” để đi xa, “hiệu lực” để hành động và “hiệu quả” để phụng sự.
Đó có thể xem là tinh thần xuyên suốt để dòng chảy Phật giáo Huế tiếp tục hòa cùng dòng chảy văn hóa, xã hội của thành phố trong chặng đường mới.
