Trong khuôn khổ chuyến thăm quê hương, từ ngày 16 đến 18-3, tại Tổ đình chùa Vĩnh Nghiêm, Hoà thượng Thích Nhất Hạnh cùng nhiều bậc tôn đức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các tăng ni phật tử tổ chức, tham dự nghi lễ pháp hội Trai đàn chẩn tế - một nghi lễ truyền thống của Phật giáo Việt Nam.
Để bạn đọc hiểu rõ hơn về nghi thức Phật giáo này, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu bài viết của Đại đức Thích Tâm Hải (ảnh) - Thư ký toà soạn Tạp chí Văn hoá Phật giáo, cơ quan ngôn luận của Giáo hội Phật giáo Việt Nam:
"Trai đàn chẩn tế" là từ người Việt thường sử dụng, chỉ cho nghi thức Pháp hội thuỷ lục Du già diệm khẩu - một nghi thức hành trì của Phật giáo ảnh hưởng sâu sắc Mật tông, nhằm phổ độ những linh hồn không được thừa nhận, không nơi nương tựa, không phân biệt thân, xa lãnh thổ, địa phương và tầng lớp...
Về nguồn gốc, tinh thần đó được nhắc đến trong kinh Phật, về lịch sử thì người ta cho rằng nghi lễ này do ngài Bất Không Tam Tạng Pháp sư khởi xướng từ đời Đường, và khá phổ biến ở nước ta trong giai đoạn thời Tiền Lê, Lý, Trần... và thời gian sau đó. Hiện nay, văn bản xưa nhất mà trong thư tịch của chúng ta lưu giữ được về nghi lễ này là tác phẩm "Pháp sự đạo tràng công văn cách thức thuỷ lục chư khoa" do Huyền Quang - vị Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm biên soạn.
Đạo Phật quan niệm có nhiều cảnh giới khác nhau tồn tại trong thế giới này. Những người khi ở dương gian nếu có những suy nghĩ, lời nói và hành động xấu, hại người khác, gây oan nghiệp, hoặc bị chết do những nguyên nhân bất thường như tự tử, tai nạn v.v... không theo quy luật tự nhiên thì sẽ bị luân chuyển vào cảnh giới cô hồn, không siêu thoát, rất ít có cơ hội để đầu thai làm người trở lại. Với tinh thần từ bi, người học Phật không thể không nghĩ tới đối tượng đó.
Và nghi lễ này chủ yếu là nhắm đến họ, với quan niệm phải giúp đỡ họ tự nhận ra và tự tháo gỡ qua các khoa nghi chuyển tải Phật pháp và năng lực tâm linh, đạo lực của người hành trì. Trai đàn chẩn tế có thể tổ chức vào bất cứ thời gian nào trong năm và bất cứ vào dịp nào, chẳng hạn sau khi người thân mất, ngày chung thất, mãn tang..., nhưng quen thuộc nhất là vào dịp tiết tháng bảy âm lịch, mùa Vu lan - Báo hiếu theo truyền thống của Phật giáo Á Đông. Thời gian tổ chức thường sau 12 giờ trưa và không quá 0 giờ, vì theo quan niệm, khoảng thời gian đó thuộc về người âm, là thời gian thích hợp để giao tiếp với họ.
Theo Thượng toạ Thích Lệ Trang - Phó Thư ký Ban Nghi lễ T.Ư Giáo hội Phật giáo Việt Nam, dẫu nghi lễ này được bắt nguồn từ Trung Quốc, nhưng nhạc điệu của nghi lễ này ở nước ta có nét riêng. Và cũng theo nhận định của GS Trần Văn Khê thì về âm nhạc hoàn toàn mang đặc điểm âm nhạc Việt Nam, đặc biệt là mang dấu ấn sâu đậm của đặc trưng âm nhạc ba miền. Theo lịch trình, Đại Trai đàn chẩn tế sẽ được tổ chức tại chùa Diệu Đế (Huế) từ ngày 2 đến 4-4 và tại Học viện Phật giáo Việt Nam (Hà Nội) từ ngày 20 đến 22-4.
