Ai thường xuyên qua xã Phạm Kha, hẳn rất ngạc nhiên bởi vùng rau màu ở đây luôn bốn mùa tươi tốt như chưa từng được thu hoạch. Cánh đồng xanh mướt rau, củ, quả, nhiều nhất là các loại rau gia vị trải rộng hai bên dòng kênh xanh mát được điểm xuyết bởi các “vồng hoa” cùng những lều trại nhỏ nhắn, khiến người qua đường ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của cánh đồng nông thôn mới.
Trò chuyện với chúng tôi trên cánh đồng thôn Đỗ Hạ, Bí thư Đảng ủy xã Phạm Kha Nguyễn Văn Mỳ nhỏ nhẹ: Làm việc trên cánh đồng này chủ yếu là những người già. Có lẽ cả năm chỉ ngày mồng một Tết nơi đây mới không có cảnh “ông” đồng “bà” chợ. Còn hằng ngày, “bà” bán hàng ngoài chợ, trong đồng “ông” vẫn cần mẫn nhặt cỏ, bắt sâu; nếu hàng bán chậm thì thôi, nhưng khi rau được giá, là “bà” “alô”, “ông” lập tức cắt rau, hái quả làm chuyến xe thồ tới chợ để “bà” phục vụ “thượng đế”. Quả thật, quan sát khắp cả cánh đồng, trên các thửa ruộng nếu có “bà” thì thường vắng “ông”, có “ông” lại thấy thiếu “bà”, đám thanh niên thì hầu như vắng bóng.
Men theo những bờ ruộng mảnh như sợi chỉ, Bí thư Mỳ tiếp lời: Đất ở đây quý hơn vàng anh ạ! Bờ vùng, bờ thửa, ven đường bê-tông, ven hệ thống kênh mương hầu như không có chỗ cho cỏ mọc mà được phủ kín bằng các loại rau gia vị. Một sào canh tác, các “cụ” thu lãi 50 triệu đồng/năm không phải chuyện hiếm, còn trung bình cũng thu được 30 triệu đến 35 triệu đồng, tương đương cả cây vàng. Trồng rau màu quan trọng nhất là khâu tưới dưỡng hằng ngày, nhưng việc tưới dưỡng đã được tự động hóa, giúp người có tuổi không phải mất sức.
Ông Nguyễn Đức Vứng (thôn Đỗ Hạ) cho biết: Nhà chỉ còn hai vợ chồng già, thâm canh hơn bốn sào ruộng, các con đi làm ăn xa. Công việc chăm bón rau màu chủ yếu do ông đảm nhiệm, còn bà đi chợ. Cách đây hai năm toàn xã dấy lên phong trào “hiện đại hóa” khâu tưới, vậy là nhà nhà đều bỏ tiền mua máy bơm, hệ thống ống dẫn nước, vòi phun để lắp đặt hệ thống tưới tự động. Trước kia, mỗi lần tưới bốn sào rau bằng máy bơm phải mất hơn hai giờ, nếu tưới thủ công thì phải mất hơn tám giờ. Nay thì chỉ cần đóng cầu dao điện chừng 10 phút là hoàn thành việc tưới, độ ẩm đất đồng đều và rất tiết kiệm nước. Một năm ông Vứng thâm canh năm đến sáu vụ rau màu, vụ nào trúng thu được 50 triệu đồng, thông thường được khoảng 20 triệu đồng, bình quân thu lãi 150 triệu đồng/năm.
Xã Phạm Kha có 120 ha đất trồng rau màu, tập trung ở hai thôn Đỗ Thượng, Đỗ Hạ, bình quân mỗi hộ được chia một sào ruộng. Vì đất chật, người đông, người dân đã tìm tòi, sáng tạo ra những công thức luân canh và áp dụng kỹ thuật độc đáo. Nhiều người cao tuổi thuê thêm ruộng, trồng rau, vươn lên làm giàu. Với phương thức đa cây, đa canh và truyền thống thâm canh trái vụ, “ép vụ”, “cưỡng vụ”, hệ số sử dụng đất ở đây đạt trung bình sáu lần, cá biệt có hộ quay vòng đất chín đến mười lần/năm.
Người dân Phạm Kha ưa trồng các cây giống ngắn ngày, chịu nóng, nhất là đối với rau xanh, rau gia vị. Những công thức luân canh bảy đến tám vụ/năm thường được áp dụng với các giống rau có thời gian sinh trưởng 35 đến 45 ngày, như hành hoa, rau mùi, ngải cứu, rau dăm, cải xanh, súp lơ, xà lách, bắp cải, thì là, mùi, húng và nhiều loại rau gia vị khác… Rất nhiều hộ thâm canh đa cây (năm đến sáu loại cây) trên một thửa đất, thu hoạch theo dạng đánh tỉa, khiến ruộng rau luôn như một vồng hoa quanh năm xanh tốt, đó là những ruộng chuyên trồng hành hoa được viền các rạch xà lách, cải canh, cà rốt, thì là, dăm, húng, súp lơ…
Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Vũ Viết Khang hồ hởi: Trồng màu ở Phạm Kha chưa bao giờ thua lỗ, hỏng cây này cây khác cứu. 120 ha đất chuyên rau màu ở Phạm Kha cho thu nhập bình quân khoảng 700 triệu đồng/ha; có những diện tích cho thu nhập hơn một tỷ đồng/ha. Việc tiêu thụ hàng hóa cũng là nghệ thuật kinh doanh. Hình thức bán rau kiểu “bán lúa non” được nông dân Phạm Kha áp dụng từ lâu, được giá là bán, không chờ, không ủ; nhiều ruộng rau mới nhú được bán sạch khi mới có 20 ngày sinh trưởng, thậm chí khi rau đắt thì tưới thúc bán ngay rau mầm để xoay đất sang trồng cây khác. Một sào củ đậu trồng cả vụ có năng suất 3,5 tấn, nhưng dân sẵn sàng dỡ bán sớm khi củ đậu non, năng suất mới đạt tấn rưỡi đến hai tấn, miễn là được giá.
Nhờ những cánh đồng rau màu mà đời sống nhân dân Phạm Kha được cải thiện nâng cao, thu nhập bình quân đầu người năm 2015 đạt 31 triệu đồng; phố xá, nhà cửa, xe cộ, nông thôn mới được xây dựng chủ yếu nhờ những cánh đồng màu.
Bí thư Huyện ủy Thanh Miện Trần Văn Quân cho biết: Sắp tới huyện hỗ trợ Phạm Kha xây dựng hệ thống bơm cao áp lấy nguồn nước từ sông ngoài, bảo đảm tưới tự động cho 150 ha lúa và rau màu, đây là tiền đề để Phạm Kha xây dựng vùng rau sạch, rau an toàn, mở rộng mô hình rau xuất khẩu (đã ký xuất khẩu 20 ha). Mô hình nước tưới tự động đã và đang được huyện xây dựng tại các xã Lam Sơn, Hùng Sơn, Phạm Kha, tiến tới nhân rộng ra toàn huyện, nhằm giải phóng sức lao động, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở vùng quê thuần nông.
