Ốc hương chết hàng loạt, người nuôi Khánh Hòa điêu đứng

Những vụ ốc chết bất thường không chỉ cuốn theo tiền giống, thức ăn và công chăm sóc mà còn đẩy nhiều hộ dân vào cảnh lỗ nặng. Trong khi đó, nguyên nhân khiến ốc hương chết hàng loạt vẫn chưa được xác định.

Ao nuôi chỉ còn nước

Tại thôn Xuân Đông, ông Nguyễn Việt Thông lặng lẽ thuê nhân công thu dọn những con ốc chết còn sót lại dưới ao, chuẩn bị cải tạo để bước vào một vụ nuôi mới. Công việc vốn quen thuộc của người nuôi thủy sản giờ đây trở nên nặng nề. Mỗi mẻ ốc được vớt lên, mỗi đống vỏ được đưa lên bờ lại gợi thêm một lần xót xa về khoản vốn đã mất.

Chỉ tay xuống những ao nuôi rộng trước mặt, ông Thông ngậm ngùi: “Dưới ao giờ chỉ còn nước, không còn con ốc nào. Chưa năm nào gia đình tôi thiệt hại nặng như năm nay”.

Từ tháng 9/2025 đến nay, gia đình ông đã trải qua 4 đợt thả nuôi, với tổng cộng khoảng 10 triệu con giống. Thế nhưng, cả 4 vụ đều không thể đi đến ngày thu hoạch. Sau khoảng 1-3 tháng nuôi, ốc hương bắt đầu có dấu hiệu chết. Gia đình ông đã mua thuốc, tìm nhiều cách xử lý, song tỷ lệ hao hụt không giảm mà ngày càng diễn biến nhanh hơn.

Đến nay, ước tính gia đình ông Thông thiệt hại khoảng 700 triệu đồng.

Cách đó không xa, ao nuôi của anh Cường cũng rơi vào cảnh tương tự. Hơn 3 triệu con ốc hương được thả xuống ao với kỳ vọng vài tháng nữa sẽ cho thu hoạch đúng dịp lễ, khi giá bán thường thuận lợi hơn. Nhưng kỳ vọng ấy nhanh chóng tan biến khi những con ốc lần lượt chết, rồi chết hàng loạt.

“Gia đình tích góp vốn để đầu tư nuôi ốc, dự tính vài tháng nữa thì thu hoạch. Không ngờ ốc chết sạch, thiệt hại khoảng 150 triệu đồng, cuộc sống bị đảo lộn”, anh Cường chia sẻ.

Với người nuôi ốc hương, một vụ sản xuất không chỉ được tính bằng tiền giống. Đó còn là chi phí thức ăn, cải tạo ao, điện chạy quạt nước, nhân công và nhiều tháng chăm sóc, theo dõi từng biến động của môi trường. Khi đàn ốc chết, tất cả gần như trở thành con số không.

Đối với những hộ nuôi quy mô lớn, một vụ thất bại không đơn thuần là mất trắng một mùa sản xuất. Khoản thua lỗ có thể kéo theo nhiều tháng, thậm chí nhiều năm khó khăn để khôi phục vốn và tiếp tục bám ao, giữ nghề.

Nguyên nhân vẫn là dấu hỏi

Không chỉ tại Xuân Đông, tình trạng ốc hương chết bất thường cũng đang diễn ra tại xã Đại Lãnh và gây lo ngại cho người nuôi.

Theo thống kê của địa phương, toàn xã hiện có khoảng 44,5ha nuôi ốc hương, chủ yếu theo phương thức truyền thống trong ao đất. Trong đó, khoảng 13 hộ với gần 8ha diện tích nuôi bị thiệt hại; tổng lượng ốc chết ước hơn 80 tấn.

Điều đáng lo ngại là ốc chết chủ yếu sau 2-4,5 tháng nuôi, khi đã đạt kích thước khoảng 120-500 con/kg. Đây cũng là giai đoạn người nuôi đã bỏ ra phần lớn chi phí cho con giống, thức ăn, chăm sóc và quản lý ao. Vì vậy, thiệt hại lớn về sản lượng đã trực tiếp đẩy người dân vào nguy cơ mất vốn.

Đại diện lãnh đạo xã Đại Lãnh nhận định, thời tiết năm nay diễn biến khắc nghiệt, cực đoan, cùng với tình trạng gió Nam kéo dài có thể làm môi trường ao nuôi biến động, từ đó gia tăng tỷ lệ hao hụt thủy sản. Tuy nhiên, đây mới chỉ là nhận định bước đầu. Nguyên nhân chính khiến ốc hương chết hàng loạt vẫn đang được cơ quan chuyên môn xác định.

Tại xã Vạn Hưng, chính quyền địa phương cũng đã tiếp nhận thông tin về tình trạng ốc hương chết tại thôn Xuân Đông. Ông Trần Văn Trường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vạn Hưng cho biết, địa phương đã chỉ đạo Phòng Kinh tế phối hợp Chi cục Chăn nuôi-Thú y Vạn Ninh-Ninh Hòa kiểm tra thực tế tại khu vực xảy ra thiệt hại.

Theo ông Trường, thời tiết thời gian qua có nhiều thay đổi so với những năm trước. Địa phương sẽ căn cứ kết quả kiểm tra và kết luận của cơ quan chuyên môn để xác định nguyên nhân, từ đó có khuyến cáo phù hợp cho người nuôi.

Sự chậm trễ trong việc tìm ra nguyên nhân càng khiến người dân thêm bất an. Bởi đối với nghề nuôi thủy sản, môi trường nước là yếu tố sống còn. Chỉ một biến động bất thường về nhiệt độ, độ mặn, pH, oxy hòa tan hoặc sự xuất hiện của tác nhân gây bệnh cũng có thể khiến đàn vật nuôi suy yếu nhanh chóng. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, thiệt hại có thể lan rộng, vượt khỏi khả năng kiểm soát của từng hộ dân.

Chủ động kiểm soát môi trường ao nuôi

Trước tình trạng ốc hương chết bất thường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa đề nghị các địa phương tăng cường hướng dẫn, khuyến cáo người nuôi chủ động kiểm soát môi trường ao nuôi, nhất là chất lượng nguồn nước.

Theo đó, nguồn nước trước khi đưa vào ao cần được xử lý qua bể lắng, lọc và khử trùng. Trong quá trình nuôi, người dân cần thường xuyên theo dõi các chỉ tiêu môi trường như pH, độ mặn, oxy hòa tan để kịp thời phát hiện những biến động bất thường.

Việc duy trì quạt nước, sục khí cũng cần được thực hiện thường xuyên nhằm ổn định môi trường ao nuôi. Ốc chết, thức ăn dư thừa và mùn bã hữu cơ phải được thu gom định kỳ, hạn chế tích tụ dưới đáy ao, tránh phát sinh khí độc và làm suy giảm chất lượng nước.

Đây là những giải pháp trước mắt nhưng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nghề nuôi ốc hương đang phải đối mặt với những biến động ngày càng khó lường của thời tiết và môi trường. Khi nguyên nhân cuối cùng của hiện tượng ốc chết hàng loạt chưa được xác định, việc kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào, chất lượng nước và quy trình chăm sóc là cách thiết thực nhất để giảm thiểu rủi ro.

Tuy nhiên, về lâu dài, người nuôi không thể chỉ trông chờ vào kinh nghiệm hoặc những biện pháp xử lý tình thế. Điều họ cần là một quy trình cảnh báo, giám sát môi trường và dịch bệnh đủ nhanh, đủ chính xác; là sự vào cuộc kịp thời của cơ quan chuyên môn ngay khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Bởi khi hàng tấn ốc chết và những đống vỏ trắng phủ kín bờ ao, việc khắc phục hậu quả thường đã trở nên quá muộn.

Trên những vùng ao nuôi ở Xuân Đông, Đại Lãnh, những đống vỏ ốc trắng nằm lại trên bờ như dấu tích của những vụ nuôi thất bát. Sau mỗi vụ mùa thất bại, người nông dân lại phải bắt đầu từ con số không. Nhưng phía sau những khoản tiền mất đi còn là một câu hỏi lớn chưa có lời giải: Điều gì đang thật sự xảy ra với những đàn ốc hương?

Câu trả lời sẽ giúp người nuôi hiểu nguyên nhân của những vụ nuôi trắng tay, đồng thời là cơ sở để ngành chức năng đưa ra giải pháp phòng ngừa, bảo vệ sinh kế cho người dân. Bởi với những người đã gắn bó với ao nuôi, điều họ cần lúc này là một lời giải thích, là những giải pháp cụ thể, kịp thời để có thể tiếp tục bám ao, giữ nghề và không phải chứng kiến thêm những vụ mùa trắng tay.