Nửa thế kỷ Trường đại học Bách khoa Hà Nội

Cách đây 50 năm, ngày 15-10-1956, Trường đại học Bách khoa Hà Nội - Trường đại học kỹ thuật công nghiệp đầu tiên của Việt Nam ra đời sau thắng lợi vĩ đại của nhân dân ta trong kháng chiến chống thực dân Pháp, miền bắc được hoàn toàn giải phóng, đã tổ chức trọng thể Lễ khai giảng khóa I cho 848 sinh viên. Ngày 14-10 năm nay, trường long trọng tổ chức kỷ niệm 50 năm hình thành xây dựng và phát triển.

Trên chặng đường nửa thế kỷ xây dựng, phấn đấu và phát triển, nhà trường đã được sự quan tâm hết lòng của Ðảng, Chính phủ, các bộ, ngành, sự đùm bọc của đồng bào cả nước trong đó có nhân dân thủ đô, sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế, đặc biệt là của nhân dân Liên Xô anh em. Cán bộ và sinh viên nhà trường không bao giờ quên hình ảnh thân thương, trìu mến và những lời chỉ bảo ân cần của Bác Hồ trong ba lần Người về thăm trường. Ðây chính là nguồn động viên, khích lệ mạnh mẽ để nhà trường vượt qua mọi khó khăn thử thách cả trong thời bình lẫn thời chiến, đồng tâm hiệp lực xây dựng Trường đại học Bách khoa Hà Nội từ nhỏ bé, đơn sơ nhà tranh vách nứa trong những ngày đầu thành lập đến khang trang, đồng bộ, hiện đại như ngày nay. Hôm nay Trường đại học Bách khoa Hà Nội đã trưởng thành và là một trong những con chim đầu đàn của ngành giáo dục - đào tạo, trường đại học công nghệ trọng điểm quốc gia.

Trong những năm chống Mỹ, cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, gần 200 cán bộ và 2.700 sinh viên Bách khoa đã lên đường nhập ngũ. Nhiều sinh viên đã lấy máu mình viết "huyết thư" tình nguyện nhập ngũ ra chiến trường đợt đầu tháng 7-1965. Nhiều người trong số họ đã ngã xuống, vĩnh viễn hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc và cũng nhiều người đã lập công xuất sắc trở thành Anh hùng, Dũng sĩ diệt Mỹ, nêu tấm gương sáng về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tô thắm truyền thống vẻ vang của nhà trường.

Trong nửa thế kỷ qua, thành tựu lớn nhất của Trường đại học Bách khoa Hà Nội và cũng là nhân tố quyết định sự phát triển, trưởng thành vượt bậc của nhà trường chính là đã thừa hưởng và xây dựng được một đội ngũ cán bộ giảng dạy, quản lý và phục vụ đông đảo theo phương châm trẻ hóa và bảo đảm tính kế thừa, mạnh về chất lượng, khá đồng bộ về cơ cấu ngành nghề, có trình độ cao, đa ngành và liên ngành. Ðó là một đội ngũ đoàn kết, thống nhất cao về tư tưởng, tổ chức; năng động và sáng tạo, nồng nàn nhiệt huyết, có tình yêu tha thiết với nghề nghiệp, "tất cả vì người học, vì sinh viên thương yêu". Cho đến nay, với đội ngũ 2.000 cán bộ, viên chức, trong đó có 1.200 cán bộ giảng dạy, 43 giáo sư, 148 phó giáo sư, 29 tiến sĩ khoa học, 458 tiến sĩ, 558 thạc sĩ, bốn Nhà giáo Nhân dân, 147 Nhà giáo Ưu tú, với tuổi đời bình quân dưới 40, đang tạo nên một sức mạnh đáng kể bảo đảm thực hiện tốt nhất nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực có trình độ và chất lượng cao cho Tổ quốc, phục vụ có hiệu quả sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Trong 50 năm qua, nhà trường đã đào tạo được hơn 110 nghìn kỹ sư và cử nhân, 3.250  thạc sĩ, 370 tiến sĩ, năm tiến sĩ khoa học cùng hàng nghìn kỹ sư văn bằng hai. Các thế hệ kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ tốt nghiệp dưới mái trường Trường đại học Bách khoa Hà Nội đã và đang lao động quên mình trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật cũng như quốc phòng - an ninh. Nhiều người trong số họ đã trở thành cán bộ khoa học - kỹ thuật đầu đàn; các nhà quản lý, nghiên cứu, sản xuất và kinh doanh giỏi; doanh nhân và cán bộ lãnh đạo nhiều tỉnh thành trong cả nước, của các bộ, ban, ngành... Nhiều người đã trở thành Chiến sĩ thi đua, Anh hùng Lao động, Anh hùng LLVTND... trong đó không ít người đã trở thành cán bộ cao cấp của Ðảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Những năm gần đây, số sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh theo học ở Trường đại học Bách khoa Hà Nội ngày càng tăng. Hiện nay, nhà trường đào tạo gần 40.000 sinh viên, hơn 2.000 học viên cao học và 250 nghiên cứu sinh.

Vốn giàu tiềm năng chất xám, lại rất tâm huyết, gắn bó với sự nghiệp của Ðảng, đội ngũ cán bộ giảng dạy của Trường đại học Bách khoa Hà Nội không chỉ là những nhà sư phạm có trình độ chuyên môn vững vàng, mà còn là những nhà khoa học tài năng. Ở mọi giai đoạn thử thách của đất nước, họ đều thực hiện thành công nhiều đề tài nghiên cứu khoa học quan trọng. Từ những công trình và đề tài nghiên cứu phục vụ sản xuất và chiến đấu đã được quân và dân cả nước biết đến qua các thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trước đây như: Rà phá bom từ tính và thủy lôi từ trường (GK1), phục hồi hệ thống thông tin VIBA của Ðài Tiếng nói Việt Nam trong chiến dịch "Ðiện Biên Phủ trên không", chế tạo van và phụ tùng, linh kiện đường ống dẫn xăng dầu từ miền bắc vào tận Trường Sơn..., góp phần quan trọng vào Ðại thắng mùa Xuân 1975; cho đến hàng nghìn đề tài nghiên cứu khoa học thuộc các chương trình trọng điểm quốc gia đã được triển khai nghiên cứu thành công. Thí dụ như: Nghiên cứu, thiết kế chế tạo bộ đôi vòi phun bơm cao áp (52.01), Triển khai nghiên cứu chế tạo vật liệu com-pô-zít trên cơ sở nhựa E-pô-xy (KC.05), Ðường dây 500 kV, Hệ thống dàn làm mát máy phát điện 240 MW cho Nhà máy thủy điện Hòa Bình, Tổ hợp dây chuyền sản xuất Zeolit... đã mang lại nhiều hiệu quả kinh tế - xã hội đáng kể, góp phần đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế quốc dân, tạo nên sự khởi sắc cho nền công nghiệp non trẻ của nước nhà.

Thành tựu nổi bật của nhà trường còn được thể hiện khá rõ nét trong chủ trương đẩy mạnh việc hợp tác quốc tế. Xây dựng và phát triển quan hệ hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu khoa học luôn được coi là một giải pháp mang tính quyết định trong chiến lược phát triển bền vững và hội nhập quốc tế của nhà trường.

Một thành tựu khá rõ nét nữa mà nhà trường đã đạt được trong quá trình xây dựng và phát triển, nhất là trong 20 năm đổi mới vừa qua là cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, học tập và sinh hoạt của cán bộ và sinh viên đã không ngừng được cải thiện và tăng cường. 150 phòng thí nghiệm đã được nâng cấp và đi vào khai thác có hiệu quả, 25 phòng thí nghiệm chuyên đề; một phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và bảy phòng thí nghiệm đầu tư tập trung được trang bị mới ở mức độ hiện đại, cập nhật và hoàn chỉnh vào loại không thua kém các phòng thí nghiệm của các trường đại học tiên tiến trong khu vực. Hàng nghìn giáo trình mới đã được biên soạn, in và phát hành rộng rãi; cùng với hàng chục nghìn đầu sách và tạp chí chuyên ngành liên tục được tăng cường cho thư viện trường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu của cán bộ và việc học tập, tham khảo, tự học của sinh viên. Nhân dịp Kỷ niệm 50 năm thành lập trường, tòa nhà thư viện điện tử 10 tầng với đầy đủ trang thiết bị hiện đại, được khánh thành có thể phục vụ đồng thời cùng một lúc cho vài nghìn người sử dụng.

Do có những đóng góp và cống hiến to lớn liên tục trong suốt nửa thế kỷ qua, Trường đại học Bách khoa Hà Nội đã được Ðảng, Nhà nước phong tặng nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý cho nhiều tập thể và cá nhân. Nhà trường đã trở thành đơn vị được nhận hai danh hiệu Anh hùng: Anh hùng LLVTND, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; được nhận Huân chương Hồ Chí Minh, các loại huân chương Ðộc lập, hai Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước, các giải Vifotec, hai đơn vị trực thuộc trường và ba giảng viên của trường đã được tuyên dương Anh hùng Lao động...

Trên cơ sở những định hướng chiến lược phát triển toàn diện và lâu dài của đất nước sau Ðại hội Ðảng toàn quốc lần thứ IX, X và Nghị quyết 14 của Chính phủ về Ðổi mới cơ bản và toàn diện  giáo dục - đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020, những kinh nghiệm học hỏi được từ các trường tiên tiến có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới, tháng 4-2005, Trường đại học Bách khoa Hà Nội đã xây dựng Ðề án "Hiện đại hóa Trường đại học Bách khoa Hà Nội, giai đoạn 2006-2020". Tháng 6-2006, nhà trường đã bổ sung, nâng cấp và hoàn thiện thành Ðề án "Quy hoạch tổng thể xây dựng và phát triển Trường đại học Bách khoa Hà Nội giai đoạn 2006-2030". Mục tiêu của Ðề án là  Xây dựng Trường đại học Bách khoa Hà Nội thành Ðại học nghiên cứu đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực với chất lượng và trình độ quốc tế; một trung tâm nghiên cứu khoa học và kỹ thuật hiện đại; hội nhập hệ thống đại học khu vực và thế giới, là địa chỉ đầu tư và hợp tác tin cậy, hấp dẫn đối với xã hội, các tổ chức, các doanh nghiệp trong nước và quốc tế, góp phần tích cực thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nội dung của Ðề án tập trung giải quyết các vấn đề chủ yếu:

- Xây dựng phương thức và chương trình đào tạo hiện đại, hấp dẫn, linh hoạt và hiệu quả nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị hàng đầu là đào tạo nguồn nhân lực khoa học - công nghệ trình độ và chất lượng cao cho đất nước.

- Xây dựng đội ngũ cán bộ tâm huyết, giỏi chuyên môn, giàu trí tuệ, tinh thông nghiệp vụ đủ sức giải quyết nhanh chóng, hiệu quả các vấn đề thực tiễn cuộc sống đặt ra. Cố gắng tạo điều kiện và môi trường làm việc tốt nhất để thu hút được những nhà khoa học danh tiếng, xuất sắc, có đức, có tài gắn bó với sự nghiệp khoa học - đào tạo, tập hợp thành đội ngũ vững mạnh kế thừa và phát huy không ngừng những thành quả đã đạt được.

- Tăng cường công tác nghiên cứu khoa học; kết hợp hài hòa, hợp lý và hiệu quả giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, phát huy tiềm năng nghiên cứu ứng dụng triển khai. Coi nghiên cứu khoa học là nhân tố quyết định nâng cao chất lượng đào tạo, là thước đo định giá trình độ và chất lượng một trường đại học có đẳng cấp. Nghiên cứu khoa học phải  bám sát thực tiễn cuộc sống, coi đó là cội nguồn cảm hứng sản sinh ra các chương trình, đề tài, nhiệm vụ khoa học và sản phẩm khoa  học - công nghệ.

- Tập trung đầu tư, khai thác triệt để và hiệu quả cơ sở vật chất, nhất là các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và đầu tư tập trung. Phải coi đây là nơi thật sự tạo ra sản phẩm khoa học, góp phần nâng cao trình độ và chất lượng đào tạo và năng lực khoa học, nhất là đối với đội ngũ cán bộ trẻ.

- Không ngừng phát triển vốn xã hội, trong đó đặc biệt quan tâm mối quan hệ hợp tác song phương và đa chiều với các trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước; thu hút các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên quốc tế đến tham gia nghiên cứu, giảng dạy và học tập.

- Tăng cường hiệu quả công tác điều hành và quản lý, trong đó cải cách hành chính được coi là khâu đột phá.

MONG muốn lớn nhất của Trường đại học Bách khoa Hà Nội là với truyền thống vẻ vang 50 năm, với nhiệt huyết, trí tuệ và lòng tự tôn dân tộc sẽ được cùng các trường khác trong hệ thống giáo dục - đào tạo của đất nước xây dựng một nền giáo dục trung thực và lành mạnh, có tinh thần độc lập, có bản lĩnh và sắc thái, từng bước vững chắc, nhanh chóng hội nhập với các trường đẳng cấp cao trong khu vực và thế giới, đưa nền giáo dục nước nhà lên một tầm cao xứng đáng với truyền thống hàng nghìn năm lịch sử của dân tộc và 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.