Nửa thế kỷ ca khúc Tiếng hát giữa rừng Pác Bó

Người viết ca khúc Tiếng hát giữa rừng Pác Bó là nhạc sĩ trẻ tài hoa Nguyễn Tài Tuệ. Khi viết ca khúc này, nhạc sĩ mới tròn 23 tuổi, và cũng chưa từng đến Pác Bó - Thật là kỳ diệu cho sức tưởng tượng, sáng tạo của ông.

Nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ sinh năm 1936 tại xã Thanh Văn, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Năm 1955 học xong cấp III ông ra Hà Nội với dự định học đại học văn, nhưng ông đã vào công tác tại Ðoàn Ca múa nhân dân trung ương. Ðầu năm 1957 ông lên công tác tại Ðoàn ca múa Lao - Hà Yên (Lao Cai, Hà Giang, Yên Bái). Tại đó ông được tiếp xúc nhiều với dân ca các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dáy... và có những sáng tác như: Mùa xuân gọi bạn, Suối Mường Hum còn chảy mãi, hợp xướng  Mùa xuân về trên bản. Những sáng tác ấy là khơi nguồn để ông viết  Tiếng hát giữa rừng Pác Bó sau này.

Hết hai năm, đầu năm 1959 ông về Hà Nội công tác tại Ban nghiên cứu âm nhạc dân gian - tiền thân của Viện Nghiên cứu âm nhạc dân gian hiện nay. Tại nơi này ông đã hoàn thành ca khúc nổi tiếng  Tiếng hát giữa rừng Pác Bó và tiếp theo là ca khúc Xa khơi.

Hồi tưởng lại, nhạc sĩ kể: Theo đề nghị của cố NSND Quốc Hương, tôi đã sáng tác ca khúc  Tiếng hát giữa rừng Pác Bó để chúc thọ Bác 70 tuổi (năm 1960). Ðúng ngày sinh nhật Bác 19 tháng 5 năm 1960, NSND Quốc Hương đã hát ca khúc này qua làn sóng điện Ðài Tiếng nói Việt Nam. Sau đó ca khúc này được nhiều danh ca thể hiện như: NSND Mai Khanh, NSƯT Anh Ðào...

Giai điệu  Tiếng hát giữa rừng Pác Bó phát triển từ âm hưởng dân ca Tày, Nùng, lời ca tiếp thu âm hưởng văn học Tày, Nùng. Từ giai điệu dân gian, ca khúc này không nhặt nguyên xi của âm nhạc dân gian, mà từ âm hưởng khái quát nhất để phát triển lên mang tính hiện đại.

Ca khúc được cả nước đón nhận vì nói lên được tấm lòng nhân dân yêu kính Bác. Nhạc sĩ thể hiện khi nhìn lên cao Bác là lãnh tụ cách mạng, nhưng Bác cũng là nhà hiền triết phương Ðông. Nhìn gần hơn, Bác là một ông ké của các làng bản Việt Bắc, già làng Tây Nguyên, hoặc là một vị bô lão trong cộng đồng người Việt. Viết về Bác, tác giả viết bằng ánh sáng từ tình yêu đối với Bác Hồ của chính mình và của toàn dân tộc. Tác giả dùng những biến âm thoát ra khỏi âm nhạc ngũ âm của dân ca Tày, Nùng... nghe hiện đại nhưng vẫn là dân gian.

Năm 1965, ca khúc  Tiếng hát giữa rừng Pác Bó đã đạt được giải thưởng cao nhất theo bình bầu của thính giả Ðài Tiếng nói Việt Nam, Giải ca khúc hay của Bộ Văn hóa - Thông tin và của Hội nhạc sĩ Việt Nam.

Sau thành công này, nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ được cử đi đào tạo chính quy tại Nhạc viện Bình Nhưỡng CHDCND Triều Tiên (1968 - 1972). Sau khi tốt nghiệp ông về nước công tác tại Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam cho tới khi về hưu (1996). Ngoài lĩnh vực âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ còn viết nhiều cho tác phẩm khí nhạc, kể cả âm nhạc giao hưởng.

Với nhiều cống hiến cho lĩnh vực âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ đã được Nhà nước tặng Giải thưởng Nhà nước đợt I với các sáng tác: Tiếng hát giữa rừng Pác Bó, Xa khơi, Mùa xuân gọi bạn, Xôn xao bến nước và bản xô-nát cho đàn T'rưng và Pi-a-nô.