Nơi ấy, 60 thanh niên xung phong đã anh dũng hy sinh!

Ðó là đêm 24-12-1972. Sự kiện 60 TNXP Bắc Thái hy sinh khi đang làm nhiệm vụ giải tỏa hàng quân sự tại ga Lưu Xá đã gây chấn động thành phố Thái Nguyên. 60 chàng trai, cô gái phần lớn là nữ TNXP người dân tộc thiểu số, đã ngã xuống ở độ tuổi mười tám, đôi mươi. Ghi nhớ hành động anh hùng của các liệt sĩ TNXP, năm 1996, đoàn viên thanh niên thành phố, đồng đội cũ và nhân dân địa phương đã quyên góp tiền xây dựng nhà bia ghi dấu sự kiện này.

Chủ tịch Nguyễn Minh Triết bày tỏ niềm xúc động sâu sắc trước sự hy sinh oanh liệt của các cán bộ, đội viên TNXP. Khi được biết năm 1976, Ðội 91 TNXP Bắc Thái hoàn thành nhiệm vụ, giải thể, chưa làm các thủ tục đề nghị khen thưởng, Chủ tịch nước đã lưu ý lãnh đạo địa phương cần làm thủ tục đề nghị khen thưởng xứng đáng những TNXP đã cống hiến tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Và cũng phải gần một năm sau, cùng với việc hoàn chỉnh các hồ sơ, tư liệu đề nghị xét thưởng thì sự kiện lịch sử tại ga... mới dần được tái hiện.

Ðội 91 TNXP Bắc Thái gồm các Ðại đội 911, 912, 913, 914 và 915, biên chế 3.000 đội viên được thành lập tháng 1-1966 với nhiệm vụ bảo đảm giao thông vận tải, phục vụ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Với khí thế của tuổi trẻ, chỉ một ngày sau khi thành lập, Ðội 91 TNXP đã hành quân lên làm đường Na Rì-Áng Toòng; tiếp đó là tham gia xây dựng các tuyến đường Bắc Cạn-Na Rì, Nà Phặc-Ðèo Gió-Ngân Sơn, Chùa Hang-Hợp Tiến, Nam Tiến-Suối Nước; chốt giữ ứng cứu cầu đường bảo đảm giao thông ở các trọng điểm bắn phá của địch ở ngầm Bến Tượng, cầu Ða Phúc...

Ðại đội 915 là đơn vị trẻ nhất của Ðội 91 TNXP, được thành lập tháng 6-1972, biên chế 102 cán bộ, đội viên, do Ðại đội trưởng Triệu Ðức Việt chỉ huy. Chỉ trong vòng sáu tháng sau khi thành lập, Ðại đội đã nhận nhiệm vụ bảo đảm giao thông ở các trọng điểm giao thông thường xuyên bị máy bay Mỹ ném bom bắn phá như tuyến đường 1B Lạng Sơn-Thái Nguyên, đường 16A trên tuyến Lạng Sơn-Bắc Giang; cầu Ða Phúc, cầu Gia Bảy, cầu Trà Vường, ngầm Sơn Cẩm, phà Bến Oánh... Trước vụ đánh bom đẫm máu của giặc Mỹ đêm Noel 1972, các chàng trai, cô gái của Ðại đội 915 đã có gần nửa năm xa gia đình, sống trong môi trường TNXP tràn đầy lý tưởng và nhiệt huyết cách mạng. Ngày đi làm đường bảo đảm giao thông thông suốt, tối tối lớp học bổ túc văn hóa lại sáng đèn.

Những tháng cuối năm 1972, đế quốc Mỹ leo thang bắn phá miền bắc. Cảng Hải Phòng bị địch phong tỏa, các kho trung chuyển hàng hóa trên tuyến giao thông từ Lạng Sơn về Hà Nội bị đánh phá hết sức ác liệt. Tuyến giao thông Lạng Sơn-Thái Nguyên-Hà Nội đã trở thành tuyến giao thông huyết mạch trung chuyển hàng hóa viện trợ của các nước bạn tiếp tế cho chiến trường miền nam. Ga Lưu Xá (TP Thái Nguyên) và ga Tu Ðồn (Lạng Sơn) đã trở thành hai cảng nổi của miền bắc, hàng ngày tiếp nhận hàng ngàn tấn lương thực gửi vào tiền tuyến. Chiều 23-12-1972, UBHC tỉnh đã giao nhiệm vụ cho Ðội 91 TNXP cử cán bộ, đội viên tham gia giải tỏa lương thực tại ga Lưu Xá. Biết rõ đây là địa bàn trọng điểm đánh phá của máy bay địch, rất có thể sẽ bị hy sinh, nhưng 66 đội viên Ðại đội 915 vẫn hăng hái xung phong nhận nhiệm vụ, vượt quân số được giao.

66 đội viên Ðại đội 915 với hơn ba phần tư đội viên nữ ở lứa tuổi 15-18 đã có một ngày lao động cật lực, vật lộn với những bao gạo, bao ngô nặng 50-100kg. 19 giờ, thời điểm theo kế hoạch phải rút quân về địa điểm tập kết tại Trường đại học Cơ điện đã không thực hiện được. Mệnh lệnh chiến trường đã không cho phép họ dừng lại vì hàng hóa phải bốc dỡ còn quá nhiều. Ðội phó Nguyễn Thế Cường quyết định chỉ huy đơn vị di chuyển đến hầm trú ẩn của khu nhà trẻ ga Lưu Xá gần đó chuẩn bị ăn tối rồi tiếp tục làm việc. Nhưng khi cô cấp dưỡng Phùng Thị Tấm vừa đặt gánh cơm đầu tiên xuống cửa hầm thì cũng là lúc 34 chiếc máy bay B52 và 40 chiếc máy bay chiến thuật của đế quốc Mỹ ồ ạt lao vào ném hơn 700 quả bom phá các loại xuống khu nam TP Thái Nguyên. Một loạt bom rải thảm đã đánh trúng vị trí hầm trú ẩn. 60 cán bộ đội viên TNXP đã anh dũng hy sinh!

Vượt lên đau thương, mất mát, các thành viên còn lại của Ðại đội 915 và toàn Ðội 91 vẫn kiên trì bám trụ, kịp thời giải tỏa vận chuyển hết số lương thực, hàng hóa còn tồn đọng ra khỏi các trọng điểm đánh phá của máy bay Mỹ đến nơi an toàn. Trong số 19.923 tấn lương thực, chỉ có 40 tấn bị phá hủy, gần 25 tấn bị kém phẩm chất, tỷ lệ mất mát chỉ xấp xỉ 0,34%. Ðây là đóng góp rất to lớn của quân và dân Thái Nguyên, góp phần đánh bại âm mưu phong tỏa miền bắc của đế quốc Mỹ trên mặt trận giao thông vận tải.

Với ông Trần Văn Phình, một trong ba thủ kho của Ty lương thực Bắc Thái may mắn thoát chết trong trận B52 hủy diệt ấy thì những hình ảnh cuối cùng của 60 cán bộ TNXP Ðại đội 915 là những hình ảnh vô cùng đẹp đẽ. Họ hăng hái thực hiện nhiệm vụ và tràn đầy niềm tin, yêu cuộc sống. Gần 40 năm đã trôi qua, nhưng ông Phình vẫn nhớ rõ hình ảnh hai nữ TNXP gặp ông đề xuất cấp 10kg ngô để rang cho anh em ăn lót dạ. Chẳng ngờ, đó lại là bữa ăn cuối cùng của cả đại đội. Bà Nguyễn Thị Mận, Bí thư Ðoàn Ðội 91 đến bây giờ vẫn ngậm ngùi nhớ đến những cô em gái lứa tuổi mười tám, đôi mươi chân chất, yêu đời. Những cô gái miền sơn cước chỉ trước đó vài ngày thôi vẫn cầm những que kem thổi cho bớt lạnh, đã gan dạ chiến đấu với bom đạn đế quốc Mỹ, với  tinh thần "sống bám cầu đường, chết kiên cường dũng cảm".

Còn với ông Nghiêm Xuân Ðạo, nguyên Ðội trưởng Ðội 91 TNXP Bắc Thái, những hình ảnh cuối cùng của Ðại đội 915 là những hình ảnh mà ông luôn khắc sâu trong tim. Nhận được tin dữ lúc 22 giờ. 23 giờ đêm ông tự tay lái chiếc ô-tô cũ cùng hai chiến sĩ đi tìm đồng đội dưới những trận bom cuối cùng của đế quốc Mỹ trước giờ Nô-en năm 1972. Hình ảnh đau thương ông phải chứng kiến đêm ấy là 60 chiến sĩ TNXP không còn nguyên vẹn hình hài. Ðội phó Nguyễn Thế Cường, người trực tiếp chỉ huy trận đánh, cũng chỉ còn được nhận dạng qua một bên chân đi giày da do Liên Xô (trước đây) sản xuất.

Chiến tranh đã lùi xa hơn ba thập kỷ, cũng là độ lùi cần thiết để có cái nhìn chính xác về lịch sử. Tại buổi tọa đàm về sự kiện ngày 24-12-1972 do Tỉnh Ðoàn và Hội cựu TNXP Thái Nguyên tổ chức, các nhân chứng lịch sử đều nhất trí đề nghị Ðảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho tập thể Ðại đội 915 TNXP. Ðó là sự tôn vinh xứng đáng dành cho 60 TNXP đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc - những người đã hy sinh tuổi trẻ của mình để viết lên huyền thoại anh hùng trong lòng thành phố Thép.