Ðổ lỗi cho khó khăn
Nông trường Yên Mỹ nằm ở phía đông nam huyện Nông Cống (Thanh Hóa), hiện đang quản lý, sử dụng 970 ha đất nông nghiệp, với khoảng 500 công nhân, viên chức, người lao động. Sở hữu vốn đất đai không nhỏ nhưng Nông trường Yên Mỹ là một trong 18 doanh nghiệp trong tỉnh nợ đọng bảo hiểm xã hội (BHXH) kéo dài, nâng số nợ lũy kế lên tới hơn hai tỷ đồng.
Giải trình về vấn đề này, lãnh đạo nông trường cho rằng do gặp khó khăn trong những năm chuyển đổi cơ chế và đặc thù của ngành nông nghiệp là lệ thuộc vào tự nhiên, chu kỳ chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất kéo dài trong khi đó nông trường thực hiện khoán cung đoạn hoặc theo chu kỳ cây trồng, vì thế gặp năm thất bát, nông trường không thu mua được sản phẩm, không bảo đảm lợi nhuận trong sản xuất, kinh doanh, đành khất nợ BHXH.
Mặt khác, có đối tượng trước từng tham gia bảo hiểm, sau thời kỳ nghỉ tự túc đã chuyển cư; một bộ phận người lao động thiếu đất sản xuất hoặc cố ý dây dưa, nợ đọng BHXH. Năm 2006, nông trường hoàn trả được 600 triệu đồng, giảm món nợ trên xuống còn 1,6 tỷ đồng.
Giám đốc nông trường Mai Văn Nho lý giải, trong số nợ lũy kế nêu trên có 138 lao động đăng ký tham gia bảo hiểm từ năm 1995 nhưng không đóng BHXH. Khoảng vài ba chục công nhân, viên chức (CNVC) khi nông trường giao đất, không nhận khoán nên không có sản phẩm để doanh nghiệp "khấu trừ". Bên cạnh đó còn có khá đông CNVC cố ý chây ỳ, đợi đến lúc sắp về hưu mới chịu đóng bảo hiểm. Năm nay nông trường có khoảng 100 CNVC và người lao động đến tuổi nghỉ chế độ, cho nên họ buộc phải trả bớt khoản nợ đọng BHXH nêu trên.
Ðiều lo ngại là đối tượng có hoàn cảnh khó khăn đang chiếm dụng 50% số tiền nợ đọng BHXH, khó hoàn trả, trong khi đó chỉ có một số trường hợp có đơn xin không tham gia BHXH nữa. Mặt khác, khi làm thủ tục giải quyết chế độ cho người lao động mới thấy hồ sơ tuyển dụng trước đây thiếu tính pháp lý phải xác minh lại, cho nên dẫn đến tình trạng chậm cấp sổ cho CNVC sau khi về hưu.
Được biết sau khi giải thể thị trấn nông trường để thành lập xã mới, nông dân rất bức xúc vì thiếu đất sản xuất, trong khi phần lớn quỹ đất trên địa bàn đã được giao cho các nông, lâm trường quản lý sử dụng. Nông trường sử dụng quỹ đất này để "phát canh thu tô" còn nông dân vô tình trở thành người cấy rẽ cho dù Chính phủ đã thực hiện chính sách miễn thuế nông nghiệp nhiều năm nay. Phải chăng phát triển mô hình cao-su đại điền, xây dựng vùng mía nguyên liệu tập trung đã và đang dẫn đến tình trạng đất đai dồn về số ít điền chủ, còn người lao động thiếu tư liệu sản xuất, không có sản phẩm thu hoạch trên đất để thực hiện nghĩa vụ, bảo vệ quyền lợi tham gia BHXH của mình.
Bảo hộ quyền lợi cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản
Là một trong những cơ sở sản xuất sớm xây dựng, đi vào hoạt động tại khu công nghiệp Lễ Môn, thành phố Thanh Hóa, Nhà máy giày thể thao Phương Ðông có thời điểm sử dụng tới hơn 1.300 lao động. Nhằm trốn tránh trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động, Ban Giám đốc công ty phần lớn sử dụng lao động thời vụ hoặc hợp đồng ngắn hạn. Hoạt động được thời gian ngắn thì đối tác là Công ty Săm Rin Hàn Quốc phá sản, Công ty giày thể thao Phương Ðông cũng lao đao. Vốn đầu tư cơ sở vật chất hạ tầng lớn, công nghệ sản xuất hiện đại nhưng "khan hiếm" hợp đồng sản xuất, bao tiêu sản phẩm, nên thu nhập của người lao động quá thấp, không bảo đảm đời sống. Nhiều lần CNVC - người lao động đình công, đòi hỏi công ty phải thực hiện nghiêm cam kết đối với người lao động, HÐND tỉnh giám sát, chất vấn.
Hai năm nay nhà máy đóng cửa, không hoạt động, bỏ phí cơ ngơi, dây chuyền sản xuất trị giá hàng chục tỷ đồng còn người lao động thì "tùy nghi di tản", kể cả gần 100 người lao động đã lọt vào "biên chế" cũng tự lo lấy việc làm, tìm nguồn đóng BHXH.
Tại Công ty giày Hoàng Long nằm bên bờ nam cầu Hàm Rồng, từ khu trụ sở ba tầng đến các phân xưởng bồi cắt, may, máy thêu vi tính, phòng kỹ thuật, công nghệ đều bị niêm phong. Cơ ngơi sản xuất có giá trị đầu tư khoảng 26 tỷ đồng chủ yếu từ nguồn vốn vay tín dụng, từng thu hút 700 lao động giờ trở nên tiêu điều, hoang vắng.
Phó Giám đốc Nguyễn Chí Hùng, cho biết, công ty được thành lập vào tháng 10-1996 trên cơ sở sát nhập Xí nghiệp mì ăn liền Misago và Xí nghiệp dầu thực vật Hàm Rồng và đã giảm biên xuống còn 200 người để tuyển dụng lao động "thời vụ". Không tìm kiếm được hợp đồng trực tiếp mà gia công, chế biến cho Công ty giày Thượng Ðình là chính nên thua lỗ kéo dài. Theo danh sách đối chiếu các công nợ liên quan có 25 cá nhân, tổ hợp tác nợ Công ty Hoàng Long 536.581.897 đồng, ngược lại công ty nợ 44.374.769.549 đồng, trong đó nợ có bảo đảm Ngân hàng đầu tư phát triển Thanh Hóa 37.508.759.770 đồng, nợ không có bảo đảm 6.866.009.779 đồng. Ngoài ra, công ty còn nợ đọng 1,26 tỷ đồng tiền BHXH.
Là Chủ tịch công đoàn cơ sở,anh Hùng phải bám nhiệm sở đấu tranh, bảo hộ quyền lợi cho người lao động. Ngoài giải quyết nợ đọng BHXH và các chế độ kèm theo, điều người lao động quan tâm là đòi nợ 1.345 triệu đồng vốn góp của CNVC trong công ty. Tuy nhiên không có dòng nào đề cập tới khoản nợ này nên công đoàn chỉ còn cách bám vào văn bản huy động vốn, khất nợ của Ban giám đốc công ty đề nghị bồi hoàn số tiền trên cho người lao động.
Xử lý nghiêm những đơn vị nợ đọng BHXH
Theo BHXH Thanh Hóa, toàn tỉnh có 18 doanh nghiệp nợ đọng 8.004 triệu đồng tiền BHXH. Ngoài dây dưa nợ đọng, chiếm dụng tiền BHXH để kinh doanh đến cuối năm mới đóng BHXH cho người lao động, không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh nên đành phạm luật.
Ông Nguyễn Lương Tùng, Chánh Thanh tra Sở LÐ-TBXH cho biết, trong năm 2006 lực lượng thanh tra đã tiến hành thanh tra chuyên đề ở 35 đơn vị trong tỉnh. Kết quả cho thấy do việc làm không ổn định, mức thu nhập của người lao động nhìn chung còn thấp nên tình trạng nợ đọng BHXH gia tăng. Nhiều doanh nghiệp thuê mướn lao động tự do, sử dụng lao động thời vụ nhằm né luật, trốn đóng BHXH. An toàn, vệ sinh lao động, phòng hộ lao động còn xem nhẹ nên trong năm qua xảy ra 57 vụ tai nạn lao động, trong đó có bảy vụ tai nạn chết người. Dĩ nhiên đó mới là số liệu tổng hợp từ các chủ sử dụng lao động báo cáo còn trong thực tế số vụ tai nạn lao động trong năm cao hơn nhiều bởi phần lớn khối doanh nghiêp ngoài quốc doanh, nhất là các đơn vị khai thác đá đang sử dụng hàng vạn lao động theo "thỏa thuận miệng", không đóng góp, thực hiện bất cứ giải pháp bảo hộ quyền lợi cho người lao động. Do vậy khi bị tai nạn, người lao động không được hưởng các chế độ chính sách kèm theo, kể cả tiền mai táng phí cũng tùy thuộc vào hảo tâm của chủ sử dụng lao động.
Nợ đọng BHXH nên số lao động đến tuổi nghỉ chế độ bị "treo sổ" hoặc chậm được cấp sổ hưu. Nguyên Chủ tịch công đoàn Nông trường Yên Mỹ Lê Quốc Trị phải cậy nhờ cơ quan liên quan can thiệp mới được cấp sổ.
Theo lãnh đạo Liên đoàn Lao động và BHXH tỉnh: Trước tình hình nợ đọng BHXH, vi phạm Luật Lao động nêu trên, các cơ quan chức năng cũng chỉ có thể đôn đốc, nhắc nhở, vận động, yêu cầu chủ sử dụng lao động, các doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ hiện hành, bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cũng được đẩy mạnh để người lao động nhận thức rõ hơn quyền lợi, nghĩa vụ của mình. Các tổ chức công đoàn cơ sở chú trọng đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng công tác của lực lượng thanh tra nhân dân.
Bên cạnh đó, ngành chủ quản tham mưu cho Liên đoàn Lao động tỉnh, các tổ chức trong hệ thống chính trị đưa vấn đề đóng BHXH, bảo đảm quyền lợi cho người lao động thành tiêu chí bình xét thi đua, thường xuyên phối hợp công tác, tăng cường kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện các chế độ, chính sách đối với người lao động. Trong năm qua thanh tra chuyên ngành cũng chưa xử phạt được một doanh nghiệp nợ đọng BHXH nào. BHXH tỉnh hiện đang đề nghị Tỉnh ủy, HÐND, UBND xem xét, giải quyết, tháo gỡ tình trạng nợ đọng BHXH nêu trên.
Thiết nghĩ, cùng với việc tiếp tục đổi mới, sắp xếp lại các loại hình doanh nghiệp; quan tâm phát triển tổ chức cơ sở Ðảng, công đoàn ở các doanh nghiệp, nhất là các đơn vị ngoài quốc doanh; phát huy vai trò làm chủ tập thể của người lao động, cần có chế tài xử lý nghiêm khắc hơn đối với chủ sử dụng lao động cố ý dây dưa, nợ đọng BHXH.
Các doanh nghiệp phải không ngừng nỗ lực phấn đấu vươn lên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm nâng cao thu nhập, bảo đảm quyền lợi cho người lao động theo các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.
