Chỉ uống thuốc khi lên cơn đau, tự ý dùng thuốc giảm đau liều cao, ăn kiêng cực đoan hoặc tin vào các bài thuốc “truyền miệng” không rõ nguồn gốc… là những sai lầm phổ biến của nhiều bệnh nhân gout. Theo các bác sĩ nội tiết, chính những thói quen điều trị thiếu khoa học này khiến bệnh gout dễ tái phát, tiến triển nặng và làm tăng nguy cơ biến chứng.
Bác sĩ Bùi Thị Nguyệt Ánh, Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, gout là bệnh lý xương khớp do sự rối loạn chuyển hóa nhân purin, làm tăng axit uric trong máu, dẫn đến lắng đọng các tinh thể urat ở các mô.
Bệnh gout thường ảnh hưởng đến các khớp ở chi dưới. Khi bệnh gout nặng hơn hoặc tiến triển thành mạn tính, nhiều khớp có thể bị ảnh hưởng cùng một lúc, dẫn đến đau và cứng khớp, hình thành hạt tophi ở khớp (những khối u, cục nổi trên bề mặt da tại các khớp), bệnh thận do gout...
Nếu không được điều trị phù hợp, người bệnh dễ bị biến dạng xương khớp, giảm chức năng vận động, thậm chí dẫn tới tàn phế, làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng cuộc sống. Khi những hạt tophi bị vỡ, nguy cơ bị vi khuẩn xâm nhập rất cao, gây ra viêm khớp nhiễm khuẩn, nhiễm khuẩn huyết...
Tại Việt Nam, bệnh gút có tốc độ gia tăng nhanh, ngày càng trẻ hóa, gây nhiều gánh nặng cho người bệnh và gia đình. Bệnh thường gặp nhiều ở đối tượng nam giới hơn 40 tuổi bởi chế độ ăn uống giàu đạm, sử dụng rượu, bia, cà-phê và lối sống không khoa học.
Đáng chú ý, đa số người mắc gout thường xem nhẹ tình trạng bệnh, cho rằng bệnh gout không nguy hiểm bằng các bệnh đái tháo đường, tim mạch, tăng huyết áp… nên không tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ.
Dấu hiệu nhận biết cơn gout cấp tính
Gout biểu hiện bằng những đợt viêm khớp cấp tính và sau đó tiến triển thành mạn tính. Bệnh không chỉ là nỗi đau khớp nhất thời mà là một bệnh lý chuyển hóa mạn tính cần sự kiên trì và hiểu biết đúng đắn.
Để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả bệnh gút, theo bác sĩ Nguyệt Ánh, đầu tiên chúng ta cần hiểu rõ các dấu hiệu nhận biết cơn gout cấp tính.
Theo đó, cơn đau cấp điển hình của gout có các dấu hiệu gồm: Thường xuất hiện ở nam giới tuổi từ 40-60 và nữ sau mãn kinh; Khoảng 80-90% cơn gout đầu tiên sẽ xảy ra ở chỉ một khớp và thường gặp nhất là khớp ngón chân cái. Kế tiếp là các khớp khác: bàn chân, cổ chân, gót chân, gối, cổ tay, ngón tay, khuỷu tay,...
Tại khớp viêm có biểu hiện là đau dữ dội, sưng, nóng, đỏ, khó cử động; Cơn đau có tính chất đột ngột, dữ dội nhất trong 4-12 giờ đầu tiên sau khi khởi phát, đau thường kéo dài vài ngày sau đó giảm đi đáng kể.
Cơn đau thường xuất hiện sau bữa ăn nhiều đạm (protid), gắng sức, căng thẳng, nhiễm lạnh, chấn thương,… đặc biệt là sau khi uống rượu, bia. Đa số cơn gout khởi phát đột ngột vào ban đêm.
Những dấu hiệu thường xuất hiện trước khi khởi phát cơn đau tại vị trí khớp bị viêm như cảm giác tê, ngứa ran, hoặc cứng khớp.
Khi xảy ra cơn gout cấp, cơ thể cũng thường phản ứng với những biểu hiện toàn thân như sốt, mệt mỏi, ăn kém,…
“Tuy nhiên không phải lúc nào người bệnh cũng có biểu hiện cơn gút cấp điển hình và rõ ràng như trên. Nhiều trường hợp có thể gặp cơn không điển hình như biểu hiện viêm có thể xảy ra ở đồng thời nhiều khớp, tính chất viêm không dữ dội, viêm bán cấp với thời gian kéo dài hơn…
Nếu không được điều trị sau cơn gút cấp đầu tiên, những cơn đau tiếp theo sẽ xảy ra thường xuyên hơn và mức độ khớp bị ảnh hưởng ngày càng nặng nề hơn. Vì vậy, khi xuất hiện đau khớp với một trong các biểu hiện trên, chúng ta nên đi khám ngay tại các cơ sở y tế, để được khám, kiểm tra các chỉ số liên quan, giúp chẩn đoán và điều trị bệnh gút kịp thời”, bác sĩ Nguyệt Ánh lưu ý.
Những sai lầm thường gặp ở bệnh nhân gout
Theo bác sĩ Nguyệt Ánh, nhiều bệnh nhân sau một thời gian điều trị vẫn gặp phải các cơn đau dữ dội, thậm chí xuất hiện biến chứng hạt tophi hay suy thận. Nguyên nhân thường không nằm ở việc thuốc không hiệu quả, mà ở những sai lầm phổ biến trong quá trình điều trị.
Sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất là người bệnh chỉ điều trị khi có cơn đau cấp tính. Đa số người bệnh chỉ tìm đến thuốc giảm đau khi khớp sưng tấy, nóng đỏ. Khi cơn đau qua đi họ lầm tưởng bệnh đã khỏi và ngừng thuốc. Tuy nhiên, trên thực tế, nồng độ axit uric trong máu vẫn ở mức cao. Lượng axit uric dư thừa này âm thầm lắng đọng các tinh thể urat tại khớp, gân và thận, chuẩn bị cho những đợt bùng phát dữ dội hơn và gây tổn thương vĩnh viễn.
Sai lầm tiếp theo là tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng viêm liều cao. Bác sĩ Nguyệt Ánh lý giải, việc tự mua các loại thuốc giảm đau (như corticoid, NSAID) mà không có chỉ định của bác sĩ có thể mang lại hiệu quả tức thì nhưng để lại hậu quả khôn lường. Lạm dụng các thuốc này gây loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, loãng xương và đặc biệt là làm suy giảm chức năng thận - cơ quan quan trọng nhất để đào thải axit uric.
Một sai lầm nữa là người bệnh ăn kiêng quá mức hoặc không đúng cách. Nhiều người bệnh gout sợ hãi đến mức cắt bỏ hoàn toàn đạm động vật, dẫn đến suy nhược cơ thể. Ngược lại, một số khác lại chỉ chú trọng kiêng thịt đỏ mà quên mất rằng hải sản, nội tạng hay các loại đồ uống có cồn (đặc biệt là bia, rượu) và nước ngọt chứa nhiều đường fructose cũng là “kẻ thù” nguy hiểm không kém.
Sai lầm cuối cùng là người bệnh thường tin tưởng mù quáng vào các bài thuốc “truyền miệng” không rõ nguồn gốc. Theo các bác sĩ nội tiết, sử dụng các loại thuốc nam, thuốc bắc không được kiểm định có thể chứa các thành phần trộn lẫn tân dược gây hại cho gan và thận. Cùng đó, việc chậm trễ trong việc tiếp cận y học hiện đại khiến bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính với các biến chứng khó hồi phục.
Để kiểm soát bệnh gout một cách bền vững, người bệnh cần thay đổi tư duy từ “chữa đau” sang “quản lý bệnh lâu dài”.
Theo đó, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ hạ axit uric. Mục tiêu quan trọng nhất là đưa nồng độ axit uric máu về ngưỡng an toàn (thường dưới 360 µmol/l) và duy trì mức này liên tục để các tinh thể urat đã lắng đọng có thể tan dần.
Ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh cần một chế độ ăn hợp lý sẽ cải thiện nhiều trong quá trình điều trị và phòng ngừa bệnh gout tái phát. Nên hạn chế thực phẩm giàu purin nhưng vẫn bảo đảm đủ dinh dưỡng. Ưu tiên rau xanh, trái cây ít ngọt và uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày để hỗ trợ thận đào thải tốt hơn.
Khi không trong cơn đau cấp, hãy duy trì thói quen tập thể dục để cải thiện quá trình trao đổi chất và duy trì cân nặng hợp lý, giảm áp lực lên các khớp.
Thực hiện xét nghiệm máu và kiểm tra chức năng gan, thận định kỳ để bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp nhất với tình trạng cơ thể.
