Đối tượng mua cổ phần
Nghị định 44 của Chính phủ ngày 29-6-1998 về việc chuyển DNNN thành Công ty cổ phần đã xác định rất rõ mục đích của CPH DNNN là nhằm huy động vốn của toàn xã hội, bao gồm cá nhân, các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội trong và ngoài nước để đấu tư, đổi mới công nghệ, tạo thêm việc làm phát triển DN nâng cao sức cạnh tranh, thay đổi cơ cấu DNNN. Đối tượng được quyền mua cổ phần là các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, công dân Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài định cư tại Việt Nam. Quyền sở hữu và mọi quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân mua cổ phần ở các DN CPH được Nhà nước bảo hộ theo quy định của pháp luật.
Đối với việc bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài được quy định cụ thể tại Quyết định 145 ngày 28-6-1999 về ban hành quy chế bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài. Trong quy chế ban hành kèm theo Quyết định này, quy định việc mua bán cổ phần, chuyển cổ tức, tiền bán cổ phần ra nước ngoài của nhà đầu tư nước ngoài thực hiện trực tiếp hoặc thông qua các tổ chức tài chính, các ngân hàng của Việt Nam hoặc của nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam. Tổng số giá trị cổ phần bán cho các nhà đầu tư nước ngoài không vượt quá 30% vốn điều lệ của công ty.
Trong trường hợp nhiều nhà đầu tư nước ngoài đăng ký mua cổ phần vượt quá 30% vốn điều lệ của công ty thì tổ chức đấu giá. Việc bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện bằng đồng Việt Nam. Nếu mua bằng ngoại tệ chuyển đổi thì được quy đổi theo tỷ giá bình quân liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm bán cổ phần. Cổ phiếu của nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần trong các DN Việt Nam là cổ phiếu ghi danh do Bộ Tài chính in và quản lý. Giá trị danh nghĩa của một cổ phần trên tờ cổ phiếu là 100 nghìn đồng.
Hình thức cổ phần hóa
Theo quy định tại Điều 7, Nghị định 44, CPH được tiến hành theo bốn hình thức sau đây: Giữ nguyên giá trị thuộc vốn nhà nước hiện có tại DN, phát hành cổ phiếu thu hút thêm vốn để phát triển DN; bán một phần giá trị thuộc vốn nhà nước hiện có tại DN; tách một bộ phận của DN đủ điều kiện để CP; bán toàn bộ giá trị hiện có thuộc vốn nhà nước tại DN để chuyển thành công ty cổ phần. Đối với loại DN mà Nhà nước giữ cổ phần chi phối, cổ phần đặc biệt thì một pháp nhân không được mua quá 10% tổng số cổ phần DN, còn cá nhân không được mua quá 5% tổng số cổ phần DN.
Với loại DN mà Nhà nước không nắm cổ phần chi phối, cổ phần đặc biệt thì pháp nhân được mua không quá 20%, cá nhân không được mua quá 10% tổng số cổ phần DN. Riêng với loại DN mà Nhà nước không tham gia cổ phần thì không hạn chế cổ phần mỗi pháp nhân và cá nhân được mua nhưng phải bảo đảm số cổ đông tối thiểu theo Luật Công ty (nay là Luật Doanh nghiệp). Đối với DN trước khi CPH đã tiến hành vay của người lao động, nếu được người lao động chấp nhận thì được chuyển thành cổ phần của công ty.
Nguyên tắc xác định giá trị doanh nghiệp
Để xác định giá trị của một DN, phải tuân thủ nguyên tắc: Giá trị thực tế của DN là giá toàn bộ tài sản hiện có của DN tại thời điểm CPH mà người mua, người bán cổ phần đều chấp nhận được. Giá trị thực tế phần vốn nhà nước tại DN là giá trị thực tế của DN sau khi đã trừ đi các khoản nợ phải trả. Để xác định chính xác giá trị của DN phải dựa vào sổ sách kết toán của DN, cơ sở hiện trạng về phẩm chất, tính năng kỹ thuật, nhu cầu sử dụng của người mua tài sản và giá thị trường tại thời điểm CPH. Ngoài ra, xác định giá trị DN còn phải dựa vào lợi thế kinh doanh của DN về vị trí địa lý, uy tín mặt hàng. Lợi thế này chỉ tính tối đa 30% vào giá trị thực tế của DN.
Quyền lợi người lao động trong doanh nghiệp cổ phần hóa
DNNN khi tiến hành CPH phải có trách nhiệm sắp xếp, sử dụng hết số lao động hiện có tại DN. Đối với số lao động tự nguyện chấm dứt hợp đồng lao động thì DN giải quyết theo chế độ hiện hành.
Ngoài ra, người lao động trong DN CPH còn được Nhà nước bán với giá ưu đãi cho người lao động tùy theo năm công tác. Một năm làm việc cho Nhà nước được mua tối đa 10 cổ phần (trị giá 100 nghìn đồng/cổ phần) với mức giảm giá 30% so với các đối tượng khác. Tổng giá trị ưu đãi cho người lao động không quá 20% giá trị vốn nhà nước DN. Các DN có vốn tự tích lũy từ 40% giá trị DN trở lên thì tổng giá trị ưu đãi cho ngưu lao động không quá 30% giá trị vốn nhà nước tại DN. Người lao động sở hữu cổ phần được quyền chuyển nhượng, thừa kế và các quyền khác của cổ đông theo quy định của pháp luật.
Người lao động nghèo trong các DN được mua cổ phần theo giá ưu đãi thì được hoãn trả trong ba năm đầu để hưởng cổ tức và trả dần tối đa tháng 10 năm không phải chịu lãi suất. Số cổ phần mua trả dần dành cho người lao động nghèo không vượt quá 20% tổng số cổ phần của Nhà nước bán theo giá ưu đãi. Người sở hữu cổ phần trả dần không được chuyển nhượng khi chưa trả hết tiền cho Nhà nước.
