Dễ vay, dễ trả, dễ triển khai
Ngay từ năm 2010, để có cơ sở xây dựng, đề xuất chương trình tín dụng xây nhà chống bão nhằm thích ứng tình hình biến đổi khí hậu, Hội LHPN thành phố Đà Nẵng phối hợp Sở Ngoại vụ tổ chức khảo sát 400 hộ gia đình tại những vùng dễ bị tổn thương do thiên tai. Kết quả cho thấy, một số lượng lớn các nhà bán kiên cố bị xuống cấp nghiêm trọng, có nguy cơ đổ sập hoàn toàn hoặc một phần nhà bất cứ lúc nào khi bão tràn qua.
Đến năm 2011, dự án "Nhà ở phòng chống bão vì một thành phố Đà Nẵng có khả năng chống chịu" do Quỹ Rockefeller-Hoa Kỳ tài trợ gần 8,8 tỷ đồng, thông qua Viện Chuyển đổi môi trường và xã hội (ISET) được UBND thành phố Đà Nẵng giao Hội LHPN thành phố Đà Nẵng phối hợp các cơ quan liên quan triển khai. Thông qua lập quỹ vốn quay vòng để xây mới, nâng cấp nhà chống bão cho các hộ nghèo, cận nghèo, dự án được triển khai trong bốn năm (2011-2014), trên địa bàn tám phường, xã thuộc bốn quận, huyện: Sơn Trà, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn và Hòa Vang.
Phó Chủ tịch Hội LHPN thành phố Đà Nẵng Lê Thị Mỹ Hạnh chia sẻ: "Chúng tôi nhận thấy ngay đây là cơ hội lớn cho những hội viên nghèo, những đối tượng yếu thế. Thời gian đầu cũng khó khăn khi tuyên truyền, vận động. Là do tâm lý chủ quan của người dân thôi! Nghìn đời nay, ông bà, cha mẹ vẫn xây nhà theo lối truyền thống, giờ lại "bày đặt" phải làm theo thiết kế, kỹ thuật. Nhiều nhà làm đơn để vay được tiền xây nhà đã, theo thiết kế hay không thì tính sau! Cá biệt, vài trường hợp vay cầm chừng, dùng tiền đó xài việc khác. Do có sự giám sát, chỉ thời gian ngắn triển khai, chúng tôi đã phát hiện kịp thời, yêu cầu hội viên thực hiện đúng cam kết. Ban đầu giải ngân hai, ba đợt theo từng giai đoạn: đổ móng, dựng tường, lên mái. Sau này, khi người dân nhận ra được lợi ích của việc thực hiện đúng cam kết, chúng tôi tiến hành giải ngân một lần".
Một trong những ngôi nhà chống bão đầu tiên của dự án là của gia đình chị Chu Thị Tâm (khu vực Xuân Thiều, phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu). Chị Tâm nguyên là bộ đội phục viên nghỉ nhận chế độ một lần, chồng là thương binh, thu nhập không ổn định, nuôi ba con ăn học, kinh tế khá khó khăn. Ngôi nhà cấp bốn của gia đình chị xây dựng từ năm 1993 với sự trợ giúp của anh chị em trong gia đình. Theo thời gian, đã xuống cấp nặng. Mỗi lần bão đổ bộ, gia đình chị luôn trong diện đối tượng phải di dời. Chị Tâm mắt rơm rớm: Trong cơn bão Xangsane năm 2006, chằng đụp ngôi nhà xong, vợ chồng, con cái ngậm ngùi khóa cửa đi sơ tán. Ba ngày sau, bão tan, khi trở về thì trước mắt tôi là cảnh tượng tan hoang. Hầu hết nhà cửa của những gia đình nghèo đều tốc mái, đổ tường. Vài nhà đổ sập hoàn toàn. Nhà tôi, tôn bay nửa mái, bốn bức tường rạn nứt, hai con lợn, đàn gà vịt cũng mất tiêu luôn. Sau bão, được địa phương hỗ trợ, chúng tôi mua tôn về lợp lại mái nhà, rồi cứ vậy gia đình tôi ở trong ngôi nhà đã hư hỏng nặng cùng với những nơm nớp âu lo.
Năm 2012, dự án triển khai, tôi làm đơn xin vay 20 triệu đồng, cộng với số tiền dành dụm, vay từ người thân, dựng căn nhà cấp bốn rộng 40 m, gồm hai phòng, một bếp. Kể từ đó, cứ mỗi mùa mưa bão, chúng tôi không còn cảnh khăn gói quả mướp đi sơ tán. Tôi tới các gia đình nghèo chưa có điều kiện vay vốn xây nhà chống bão đón các cháu nhỏ về ăn ở trong những ngày bão lụt. Xây nhà xong, tôi vận động được hai chục hội viên trong chi hội mạnh dạn vay tiền xây nhà, mới mong an cư, lạc nghiệp.
Cả hội viên thụ hưởng dự án và cán bộ hội phụ nữ đều nhận xét chung về hình thức vay vốn này: "Dễ vay, dễ trả, dễ triển khai". Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang giải thích: "Không như các loại hình tín dụng khác, hội viên vay vốn làm nhà chống bão phải bảo đảm có thu nhập tương đối ổn định, do hằng tháng phải trả cả lãi và gốc. Sau 40 tháng tất toán là hết nợ, không có tình trạng nợ đọng, nợ dồn.
Các hộ gia đình được dự án tiếp nhận hồ sơ được tiếp cận nguồn vốn từ 15 đến 30 triệu đồng tùy theo vị trí, diện tích của căn hộ mà được vay ở mức khác nhau, lãi suất 0,65%, giảm dần theo số dư, thời hạn vay không quá năm năm. Mô hình vay vốn xây nhà chống bão phù hợp với những hộ gia đình có mức thu nhập thấp, chi phí xây dựng chỉ cao hơn nhà cấp bốn bình thường 1,2%. Thiết kế nhà chú trọng kỹ thuật, nhất là phần móng, thân và mái nhà. Sau khi thẩm định hồ sơ của hội viên, cán bộ hội phụ nữ cùng kỹ sư Công ty Tư vấn thiết kế miền trung tới từng gia đình hội viên thiết kế miễn phí, tư vấn, thẩm định kỹ thuật, bảo đảm các tiêu chí: chống bão giật cấp 14, 15, thiết kế đơn giản, phù hợp diện tích và túi tiền của người dân. Điều này khiến cho các thiết kế mẫu nhà chống bão tại Đà Nẵng không hề có một khuôn mẫu nhất định, mà đa dạng, phong phú.
Phía sau một dự án
Tới thăm ngôi nhà nhỏ xinh xắn vừa khánh thành trước Tết Nguyên đán của hội viên Nguyễn Thị Luận, 28 tuổi, giáo viên Trường mầm non xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang. Trò chuyện trong ngôi nhà nhỏ đơn sơ, ngay cả bộ bàn ghế cũng chưa có nhưng chúng tôi cảm nhận trọn vẹn niềm vui ấm áp ánh lên trong ánh mắt, nụ cười của mỗi thành viên trong gia đình. Xây dựng gia đình được năm năm, thu nhập của hai vợ chồng trẻ chưa đầy sáu triệu đồng/tháng, nuôi hai cô con gái nhỏ, vậy nên cô giáo Luận chẳng biết đến bao giờ mới dành dụm được tiền để xây nhà. Năm 2013, cô giáo Luận biết tin có nguồn vốn này, về hỏi ý kiến gia đình, được bố mẹ đẻ đồng ý chia cho mảnh đất gần 100 m2, được anh chị em hỗ trợ chút ít, cô đã mạnh dạn vay 30 triệu đồng từ dự án. Thế là chưa đầy ba tháng sau, gia đình cô đã được đón cái Tết cổ truyền đầm ấm trong ngôi nhà mới. Luận cho biết, với số tiền cả lãi và gốc, hằng tháng, cô chỉ phải trả hơn một triệu đồng, phù hợp thu nhập mà không bị áp lực về tài chính.
Còn chị Sa Thị Tới, thôn Phú Hòa 1, công nhân Công ty Foster, sản xuất linh kiện điện tử của Nhật Bản tại Khu công nghiệp Hòa Khánh (Hòa Vang), cho biết, có rất nhiều nguồn vốn vay nhưng vợ chồng cô quyết định vay vốn từ dự án này "không chỉ vì thủ tục vay đơn giản, không bị áp lực trả nợ mà còn được thiết kế một ngôi nhà miễn phí theo đúng kỹ thuật, phù hợp nguyện vọng của gia đình".
Phó Chủ tịch Hội LHPN thành phố Lê Thị Mỹ Hạnh khẳng định: "Mô hình nhà chống bão thật sự đã giải quyết được nỗi lo của các hộ dân nghèo khi bão lũ đến. Hội LHPN thành phố cũng đã sáng tạo, vận động chủ nhà bù thêm tiền xây thêm gác lửng, đề phòng nước dâng cao tràn vào nhà, người dân có thể di dời đồ đạc lên gác. Vậy là ngôi nhà đã có tác dụng "hai trong một", vừa chống bão, vừa chống lụt, vốn cũng là đặc thù vùng ven biển.
Không chỉ góp phần đem lại cho hội viên nghèo những ngôi nhà bền vững, dự án còn góp phần nâng cao năng lực cho cán bộ Hội phụ nữ các cấp, nâng cao kiến thức cho cộng đồng về thích ứng với biến đổi khí hậu. Sau bốn năm triển khai dự án, Hội LHPN Đà Nẵng đã thực hiện 64 cuộc hội thảo, dự thi, diễn đàn, hội nghị, lớp tập huấn về các kiến thức biến đổi khí hậu, quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng cho cán bộ hội, nhóm trưởng, nhóm phó Quỹ tín dụng tiết kiệm và cộng đồng tại các địa phương thụ hưởng dự án. Từ đó xây dựng được đội ngũ báo cáo viên, truyền thông cộng đồng về các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu.
Đi về những xã phường ven biển ở Đà Nẵng hôm nay, bộ mặt nông thôn ngày càng khởi sắc, đó cũng là nhờ một phần bởi sự xuất hiện của những ngôi nhà chống bão.
Sau bốn năm, nguồn vốn dự án đã giải ngân 7,345 tỷ đồng, nguồn vốn quay vòng đạt 2,145 tỷ đồng. Số tiền này tiếp tục được giải ngân trong giai đoạn hai của dự án. Theo đó, 105 hội viên tiếp tục được thụ hưởng trong giai đoạn hai.
Ngày 25-11-2014, dự án "Nhà ở chống bão vì một thành phố có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu" của thành phố Đà Nẵng đã vượt qua 140 sáng kiến đến từ các quốc gia trên thế giới, lọt vào nhóm 12 dự án mang tính ứng dụng thực tiễn nhất, giành giải Sáng kiến năm 2014 trong khuôn khổ cuộc thi "Thúc đẩy sự thay đổi" tại Bon (CHLB Đức). Tháng 12-2014, tại Hội nghị biến đổi khí hậu (COP20) của Liên hợp quốc tổ chức tại Li-ma (Pê-ru) mô hình nhà chống bão thành phố Đà Nẵng được trưng bày, giới thiệu đã nhận được sự đồng tình, hưởng ứng của các nước tham gia.
