Những điểm mới của Luật khiếu nại, tố cáo

Luật khiếu nại, tố cáo (KNTC) được Quốc hội khóa X thông qua năm 1998, có hiệu lực từ ngày 1-1-1999 đã tạo điều kiện cho công dân thực hiện quyền KNTC, phát huy dân chủ, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Các cấp, các ngành đã nhận thức đầy đủ hơn trách nhiệm của mình trong việc giải quyết KNTC. Tuy nhiên, tình hình KNTC trong thời gian qua vẫn diễn biến phức tạp; công tác giải quyết KNTC còn những hạn chế nhất định. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do Luật KNTC bộc lộ những bất cập, không phù hợp thực tế công tác giải quyết KNTC hiện nay. Vì vậy, để góp phần nâng cao một bước hiệu quả giải quyết KNTC, ngày 15-6-2004, Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 5 đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật KNTC và luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1-10-2004.

Phạm vi sửa đổi, bổ sung Luật KNTC lần này chỉ tập trung vào trách nhiệm của Thủ tướng, thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, chủ tịch UBND cấp tỉnh và thẩm quyền của tổng thanh tra và chánh thanh tra các cấp, các ngành; về tăng cường dân chủ, gặp gỡ đối thoại trong giải quyết khiếu nại và mở rộng một bước thẩm quyền xét xử các vụ án hành chính của tòa án nhân dân.

Trước hết, Luật sửa đổi, bổ sung đề cao trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ trong giải quyết khiếu nại. Theo đó, Ðiều 28 của Luật KNTC được sửa đổi, bổ sung như sau: Thủ tướng Chính phủ có trách nhiệm:

1. Lãnh đạo công tác giải quyết khiếu nại của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp.

2. Chỉ đạo Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ giải quyết khiếu nại có liên quan nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước và giao Tổng thanh tra theo dõi, đôn đốc việc giải quyết đó;

3. Xem xét lại quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng có vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.

Hai là, xuất phát từ quan điểm bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, chủ tịch UBND cấp tỉnh là người đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực và cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm toàn diện về ngành, lĩnh vực, địa phương do mình phụ trách, trong đó có công tác giải quyết KNTC và từ yêu cầu tăng trưởng trách nhiệm giải quyết KNTC của thủ trưởng các cơ quan hành chính nhà nước, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật KNTC, ngoài việc giữ nguyên thẩm quyền, trách nhiệm của những người nói trên như trước đây, còn bổ sung quy định: "Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ chủ trì hoặc tham gia giải quyết khiếu nại có liên quan nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; xem xét lại quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng có vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức theo kiến nghị của tổng thanh tra (Ðiều 25). "Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư có thẩm quyền xem xét lại quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng có vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, theo yêu cầu của tổng thanh tra (Ðiều 23)".

Ba là, Luật sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của các cơ quan thanh tra trong việc giải quyết khiếu nại. Tổng thanh tra Nhà nước với vị trí là thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực thanh tra, giải quyết KNTC, là thành viên Chính phủ, cho nên Luật sửa đổi, bổ sung quy định Tổng thanh tra có trách nhiệm giải quyết các khiếu nại theo chỉ đạo của thủ tướng Chính phủ như các Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ khác. Bên cạnh đó, với cương vị là người đứng đầu ngành thanh tra, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và Chính phủ về công tác giải quyết KNTC, Tổng thanh tra có trách nhiệm giúp Thủ tướng Chính phủ theo dõi, đôn đốc Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ giải quyết khiếu nại có liên quan nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước và giúp Thủ tướng Chính phủ xem xét lại quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng có vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức; nếu phát hiện có vi phạm pháp luật thì kiến nghị với Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ hoặc yêu cầu Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét lại quyết định giải quyết đó. Vì vậy, Ðiều 26 Luật KNTC được sửa đổi, bổ sung như sau :"Tổng thanh tra có thẩm quyền:

- Giải quyết khiếu nại mà thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ đã giải quyết nhưng còn có khiếu nại; quyết định này là quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng;

- Giúp Thủ tướng Chính phủ theo dõi, đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ giải quyết khiếu nại có liên quan nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước;

- Giúp Thủ tướng Chính phủ xem xét quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng của Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh; trong trường hợp có vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức thì kiến nghị hoặc yêu cầu người đã ra quyết định xem xét lại quyết định giải quyết đó, nếu sau 30 ngày mà kiến nghị hoặc yêu cầu đó không được thực hiện thì báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định".

(Còn nữa)