Nhiều vụ án tham nhũng trong xây dựng cơ bản không thể truy tố trước pháp luật

10 năm chưa khởi tố được vì chưa quyết toán

Công trình tu bổ, tôn tạo Nhà hát lớn Hà Nội do Bộ Văn hóa - Thông tin làm chủ đầu tư được Chính phủ phê duyệt vào ngày 20-6-1995 với tổng mức đầu tư 156 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước. Công trình gồm 34 hạng mục xây lắp được giao cho Tổng công ty xây dựng Hà Nội thực hiện và 14 hạng mục lắp đặt thiết bị được giao cho Bộ VH- TT thực hiện. Sở dĩ hai đơn vị trên được giao thực hiện vì yêu cầu thi công nhanh để phục vụ Hội nghị cấp cao các nước nói tiếng Pháp nên Chính phủ cho phép vừa thiết kế vừa thi công, không phải đấu thầu mà chỉ định thầu.

Trong quá trình tu bổ và tôn tạo công trình, Cơ quan cảnh sát điều tra, Bộ Công an nhận được nguồn tin "hầu hết các hạng mục công trình đều bị lợi dụng nâng giá vật tư, nhân công, khai khống chi phí... để thông đồng chia nhau tiền tham ô” nên đã lập chuyên án xác minh, điều tra.

Qua việc lựa chọn bốn hạng mục điều tra đã phát hiện cả bốn đều có dấu hiệu phạm tội. Cụ thể, tại hạng mục cung cấp lắp đặt hệ thống điều hòa không khí, cơ quan điều tra phát hiện Ban quản lý Nhà hát lớn Hà Nội đã cố ý làm sai, thiếu trách nhiệm trong chọn thầu để thất thoát gần 4,2 tỷ đồng. Hạng mục thiết bị cơ khí sân khấu, kết quả xác minh ban đầu cho thấy Ban quản lý đã gây thiệt hại ít nhất 3,66 tỷ đồng. Chưa hết, ở hạng mục thiết kế, cung cấp thiết bị thi công lắp đặt hệ thống PCCC, Bộ VH-TT giao cho Công ty Thăng Long - Bộ Công an thực hiện nhưng Công ty này đã bán pháp nhân cho ông Chu Văn Tiếp thực hiện để hưởng phần trăm.

Qua điều tra, ông Tiếp đã tham ô hơn 330 triệu đồng. Tại hạng mục cung cấp tuyến cáp ngầm và trạm biến áp, cơ quan điều tra cũng phát hiện chênh lệch giá trên 643 triệu đồng. Qua xác minh của cơ quan công an có thể thấy hạng mục nào cũng vượt dự toán được duyệt từ 500 triệu đến hàng tỷ đồng, hạng mục nào cũng có làm trái, thất thoát, tham ô, trốn thuế nên Cục cảnh sát kinh tế (C15) đã đề nghị khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can gồm một số quan chức Bộ VH- TT và Ban quản lý Nhà hát lớn Hà Nội để điều tra mở rộng.

Ngày 14-7-2000, C15 và C16 (cơ quan cảnh sát điều tra) đã họp với Vụ 2A - Viện KSND tối cao và thống nhất đánh giá tài liệu, chứng cứ... mà C15 thu được là có dấu hiệu tội phạm. Tuy nhiên, do công trình chưa có quyết toán, chưa có cơ sở xác định thiệt hại..., nên chưa đủ cơ sở khởi tố vụ án hình sự.

Cho đến nay, công trình này vẫn chưa có quyết toán nên cơ quan điều tra, Bộ Công an vẫn chưa thế khởi tố vụ án, điều tra làm rõ hành vi phạm tội của các cá nhân để đưa ra xử lý trước pháp luật. Điều đáng lưu tâm là công trình dù có quyết toán hay không thì những hành vi có dấu hiệu tội phạm đã được điều tra đều không hề thay đổi. Thế nhưng gần 10 năm đã qua, các cơ quan thẩm quyền vẫn chưa phê duyệt quyết toán và vụ án vẫn chưa được khởi tố.

Chưa định tội danh do không thống nhất quan điểm

Đánh giá về quá trình điều tra các vụ án liên quan đến đầu tư XDCB, Thượng tá Hoàng Anh Linh, Phó trưởng phòng 11- C15 cho biết các vụ án được phát hiện đều là các công trình đang thi công hoặc đã thi công xong, bàn giao đưa vào sử dụng nhưng chưa thanh quyết toán công trình. Để tham ô, tham nhũng, các đối tượng thi công thường móc nối với cán bộ kỹ thuật, tư vấn giám sát và chủ đầu tư trong quá trình nghiệm thu, thanh toán cùng chia nhau số chênh lệch do bớt xén, nghiệm thu, thanh quyết toán công trình khống.

Tuy nhiên, trong quá trình điều tra có nhiều quan điểm khác nhau dẫn đến việc đánh giá chứng cứ, định tội danh vụ án, bị can chưa được thống nhất. Có quan điểm cho rằng trong quá trình điều tra các vụ án liên quan đến lĩnh vực đầu tư XDCB cần phải có kết luận về giám định chất lượng, khối lượng của cơ quan chuyên môn, hoặc phải tiến hành giám định về chế độ kế toán tài chính mới có căn cứ để xác định việc thi công đúng hay sai so với thiết kế và dự toán được phê duyệt? Các khoản tiền đã chi đúng hay sai? Có thiệt hại hay không thiệt hại? Từ đó mới có thể xác định sai phạm trong vụ án và tội danh.

Có quan điểm cho rằng không cần phải tiến hành giám định về chất lượng, khối lượng công trình cũng như về chế độ kế toán tài chính vì có những công việc không thể tiến hành giám định, thẩm định được; không cần giám định chế độ kế toán tài chính vì đã có tài liệu chứng cứ chứng minh việc lập sổ sách, chứng từ khống và lời khai của những người có liên quan...

Theo Thượng tá Hoàng Anh Linh, các quan điểm khác nhau này xuất phát từ việc các văn bản của Nhà nước liên quan đến lĩnh vực đầu tư XDCB còn thiếu, chưa hoàn thiện, còn nhiều bất cập dẫn đến những nhận thức khác nhau về mỗi vụ việc. Như vậy, nếu các vụ án liên quan đến lĩnh vực phải có quyết toán công trình, phải có kết luận giám định về khối lượng, chất lượng... như trên mới xác định được hậu quả thiệt hại thì việc điều tra, truy tố, xét xử với loại tội phạm này sẽ còn rất nhiều khó khăn và không đạt hiệu quả cao. Trong khi đó, tài sản Nhà nước vẫn thất thoát với khối lượng lớn.

Để giải quyết được thực tế này, Thượng tá Nguyễn Trọng Long, Trưởng phòng 6 - C15 đề nghị cần có hướng dẫn cụ thể chỉ đạo công tác phòng ngừa, phát hiện đấu tranh chống các vi phạm, sai phạm, tội phạm trong lĩnh vực đầu tư XDCB. Cụ thể, loại vi phạm nào, sai phạm nào, đến đâu, được coi là hoàn thành, chủ thể gây ra phải chịu trách nhiệm về hành chính hoặc hình phạt mà không phải chờ đến khi quyết toán công trình... Thượng tá Nguyễn Trọng Long khẳng định: án kinh tế để càng lâu, càng chậm càng cận kề thất bại".