Chính vì vậy, nhiều xe công nông không bảo đảm an toàn kỹ thuật, người điều khiển xe chưa có GPLX nhưng vẫn chở người, chở hàng hóa quá tải, quá khổ "vô tư" tham gia lưu thông trên các tuyến đường dẫn đến nguy cơ gây tai nạn giao thông (TNGT) là rất lớn...
Ra đường sợ nhất... công nông
Những ngày giáp Tết Quý Tỵ, tại chợ xã Thuận An, huyện Ðác Mil nằm bên cạnh quốc lộ 14, người dân đi chợ mua sắm hàng hóa chuẩn bị đón Tết đông đúc, tấp nập. Phía ngoài bãi đất trống cạnh quốc lộ 14, có gần chục chiếc xe công nông tắt máy đứng chờ. Trò chuyện với tôi, anh K’Biên, chủ một xe công nông ở buôn Sa Pa, xã Thuận An, huyện Ðác Mil cho biết: "Gia đình mình mua xe công nông đã nhiều năm nay để chở lao động, phân bón lên rẫy và chở cà-phê, sắn, đậu... về nhà. Từ nhà mình đến rẫy phải đi theo tuyến quốc lộ 14, vào sáng sớm hay chiều tối mỗi ngày có khá nhiều phương tiện lưu thông trên tuyến đường này, mình cũng sợ gây tai nạn lắm vì xe không bảo đảm an toàn kỹ thuật, nhưng không sử dụng thì biết sử dụng xe gì đi rẫy bây giờ". Theo lời K’Biên thì ngoài đi rẫy, anh vẫn sử dụng xe công nông chở nông sản ra chợ bán rồi mua gạo, mắm, muối và các đồ dùng trong nhà. Dù chưa có GPLX nhưng trong nhiều năm qua anh vẫn phải sử dụng xe công nông chứ không có phương tiện nào thay thế.
Có mặt tại chợ xã Thuận An chỉ trong vòng một giờ, nhưng chúng tôi chứng kiến có hơn 30 chiếc xe công nông lưu thông trên quốc lộ 14, còn các tuyến tỉnh lộ, đường liên xã, liên thôn thì xe công nông nhỏ chở ống nước đi tưới cà-phê, chở người đi rẫy, chở hàng hóa, nông sản đi chợ bán... nhiều vô kể. Nhìn cả đoàn xe công nông nối đuôi nhau chạy trên quốc lộ 14, ông Bùi Quang Thắng, ở xã Thuận An lo lắng: "Việc sử dụng xe công nông là phù hợp, giải phóng sức lao động cho người nông dân, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất rất lớn. Tuy nhiên, do nhiều xe đã cũ kỹ, rách nát, không còn bảo đảm an toàn kỹ thuật, người điều khiển xe lại không có GPLX, không nắm được Luật Giao thông đường bộ... cứ thế điều khiển xe tham gia giao thông nên dễ gây TNGT. Hiện nay, mỗi lần ra đường tôi cũng như mọi người đều lo lắng nhất là xe công nông gây tai nạn".
Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải (GTVT) Ðác Nông Nguyễn Văn Vinh cho biết: Trên địa bàn Ðác Nông hiện có 11.596 xe công nông. Tuy nhiên, đến nay tỉnh chỉ mới đào tạo, sát hạch và cấp GPLX hạng A4 (GPLX cho người điều khiển xe máy kéo nhỏ, xe công nông) cho 522 người, chỉ chiếm 4,5% tổng số xe công nông hiện có. Chính vì sự chủ quan của người dân cũng như thiếu sự kiểm tra, nhắc nhở, xử phạt của các ngành chức năng của tỉnh nên trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh Ðác Nông đã xảy ra nhiều vụ TNGT nghiêm trọng do xe công nông gây ra. Gần đây nhất là vào khoảng 18 giờ 35 phút ngày 11-1, anh Trương Ngụ Trung, sinh năm 1984, trú tại xã Vạn Khánh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa điều khiển xe máy không biển số chạy từ xã Quảng Sơn về xã Ðác R’măng, huyện Ðác Glong thì đụng vào chiếc xe máy không biển số đang kéo xe công nông biển kiểm soát 48MK1-00535 do Nguyễn Trọng Huỳnh Thiên, sinh năm 1972, trú tại quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh điều khiển đi ngược chiều. Cú va chạm làm anh Trung bị thương nặng phải vào viện cấp cứu, còn hai chiếc xe máy bị hư hỏng. Tiếp đó, anh Lê Vũ Trường Giang, sinh năm 1981 điều khiển xe máy biển số 77F3-9352 chở anh Võ Trường Huy, sinh năm 1989 lại đụng vào chiếc xe công nông nói trên. Hậu quả làm anh Giang chết tại chỗ, anh Trung bị thương nặng được người dân đưa đi cấp cứu.
Theo thống kê của Ban An toàn giao thông (ATGT) tỉnh Ðác Nông, trong năm năm trở lại đây số vụ TNGT trên địa bàn tỉnh liên tục giảm cả ba mặt: số vụ, số người chết và bị thương. Tuy nhiên, số vụ TNGT liên quan xe công nông diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng. Chỉ trong hai năm 2011 và 2012, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra hơn 10 vụ TNGT liên quan xe công nông, làm bảy người chết, bốn người bị thương nặng. Trước đây, số vụ TNGT do xe công nông gây ra chỉ chiếm 1-2% nay đã tăng lên gần 13% tổng số vụ TNGT xảy ra trên địa bàn.
Công tác quản lý gặp nhiều khó khăn
Phó Giám đốc Sở GTVT Nguyễn Văn Vinh trăn trở: Mặc dù Nghị quyết số 32/2007/NQ-CP của Chính phủ cấm lưu hành, hoạt động các loại xe hết niên hạn sử dụng, xe công nông, xe cơ giới tự chế ba, bốn bánh có hiệu lực kể từ ngày 1-1-2008. Nhưng đến nay ở Ðác Nông nói riêng, khu vực Tây Nguyên nói chung, xe công nông vẫn "vô tư" hoạt động trên các tuyến đường từ quốc lộ đến các đường liên thôn, liên xã. Trong thời gian qua, Sở GTVT, Ban ATGT tỉnh phối hợp Phòng Cảnh sát giao thông (CSGT) Công an tỉnh và các ngành liên quan triển khai nhiều biện pháp để quản lý và hạn chế xe công nông như: buộc chủ phương tiện phải đưa xe đi đăng kiểm và học luật, sát hạch cấp GPLX A4; cắm các biển báo cấm xe công nông lưu hành qua các trung tâm thị trấn, thị tứ vào các giờ cao điểm; lực lượng CSGT tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý các trường hợp vi phạm, như người điều khiển xe chưa có GPLX, xe không bảo đảm an toàn kỹ thuật... Mặc dù vậy, đến nay các ngành chức năng của tỉnh cơ bản vẫn chưa quản lý được phương tiện và người lái xe công nông trên địa bàn.
Về nguyên nhân số người điều khiển xe công nông trên địa bàn được cấp GPLX A4 còn quá thấp, ông Phạm Văn Mạnh, Trưởng phòng Vận tải - Sở GTVT Ðác Nông cho biết: trong thời gian qua công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Giao thông đường bộ nói chung, việc đào tạo, sát hạch, cấp GPLX hạng A4 nói riêng của ngành GTVT cũng như các cơ quan chức năng trong tỉnh chưa được quan tâm đúng mức. Vì vậy, đến nay nhiều người dân vẫn chưa biết quy định khi điều khiển xe công nông bắt buộc phải có GPLX, vì vậy cứ thế mua xe về là chạy. Bên cạnh đó, hiện các đơn vị tham gia công tác đào tạo, sát hạch cấp GPLX hạng A4 trên địa bàn tỉnh hạn chế. Toàn tỉnh chỉ mới có Trường trung cấp nghề số 8, Bộ Quốc phòng đứng chân trên địa bàn xã Nhân Cơ, huyện Ðác R’lấp tham gia đào tạo, sát hạch lái xe công nông, xe máy kéo nhỏ hạng A4 cho nhân dân trên địa bàn. Tuy nhiên, cơ sở vật chất cũng như trang thiết bị, sân bãi phục vụ cho công tác đào tạo, sát hạch còn gặp nhiều khó khăn; địa điểm học ở xa, điều kiện đi lại khó khăn nên người dân không tham gia học. Ngoài ra, chi phí để học, sát hạch lấy GPLX loại này còn cao nên người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số không đi đăng ký sát hạch.
Một nguyên nhân quan trọng nữa là trong thời gian qua các lực lượng chức năng như CSGT, thanh tra giao thông chưa quan tâm công tác kiểm tra, xử lý đối với người điều khiển xe công nông chưa có bằng lái. Ðồng thời, phần lớn người dân đều cho rằng, xe công nông chủ yếu được dùng để đi rẫy nên chủ quan không tham gia đào tạo, sát hạch lấy GPLX...
Trong khi đó, Ðại tá Nguyễn Như Quỳnh, Trưởng phòng CSGT Công an tỉnh Ðác Nông cho rằng: Do đặc thù về địa hình, tính chất sản xuất và hầu hết người dân chủ yếu sử dụng xe công nông đi làm rẫy là chính, đời sống còn gặp nhiều khó khăn... Vì vậy, trong thời gian qua khi kiểm tra phát hiện người điều khiển xe vi phạm quy định, lực lượng CSGT chủ yếu nhắc nhở là chính, còn nếu có xử phạt người dân cũng không có tiền đóng. Còn việc tạm giữ phương tiện càng không thể được vì đây là phương tiện gắn liền với mọi hoạt động sản xuất của người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.
Chính vì những khó khăn nêu trên cho nên đến nay hàng nghìn chiếc xe công nông ở Ðác Nông vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan chức năng. Do đó, nguy cơ TNGT do loại phương tiện này gây ra đang là nỗi lo lắng thường trực của mọi người dân khi ra đường.
