Nhiều bất cập cần kiểm tra, làm rõ chung quanh lĩnh vực công chứng ở Đà Nẵng

Trước hết là tình trạng "chạy đua" của các công chứng viên có "thực lực" để mở được văn phòng công chứng tư cho riêng mình. Điều đó đã và đang làm cho hệ thống tư pháp Đà Nẵng vơi hụt dần số cán bộ có kinh nghiệm; kích thích nhân lực trẻ có năng lực rời bỏ hệ thống công.

Không phải ngẫu nhiên, năm 2013, đồng chí Phạm Văn Khánh, nguyên Trưởng phòng Công chứng số 3, quận Ngũ Hành Sơn, xin nghỉ việc, với lý do "để mở đường cho cán bộ trẻ lên". Năm 2014, đồng chí Nguyễn Khánh Lâm, nguyên Trưởng phòng Công chứng số 2 (quận Thanh Khê) xin nghỉ nốt, với lý do "vì sức khỏe yếu dần và đã có cán bộ trẻ giỏi hơn". Đầu năm 2016, đồng chí Trần Văn Hùng, Thành ủy viên, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Đà Nẵng, cũng xin nghỉ hưu trước tuổi, với lý do rằng "sớm muộn gì cũng nghỉ thôi. Tự sắp xếp cho mình là tốt nhất".

Được biết, Sở Tư pháp Đà Nẵng được biên chế 33 công chức, hiện tại chỉ có 30 người đang làm việc. Nhưng mấy năm gần đây, đã có bốn công chứng viên, một cán bộ lãnh đạo cấp Sở xin nghỉ việc, với những lý do nghe qua có vẻ rất chính đáng, nhưng quả thật vừa thiếu tính thuyết phục, vừa "gợn" vài điều gì đó.

Theo khảo sát của chúng tôi, nguyên nhân cơ bản vì đời sống. Gom lương cán bộ, cỡ Giám đốc Sở, bình quân chưa vượt qua 120 triệu đồng/năm. Trong khi, nếu khảo sát qua ngành thuế địa phương, có nhiều văn phòng công chứng tư (bình quân chỉ có vài ba người) có doanh thu 6 - 7 tỷ đồng/năm. Một số văn phòng loại này đạt trên 8 - 9 tỷ đồng/năm. Sau khi nộp thuế Giá trị gia tăng (VAT) theo quy định, lãi ròng rất cao, thu nhập cá nhân tăng, cao gấp mấy chục lần so với khi còn ở trong hệ thống công chức, viên chức.

Nguyên nhân thứ hai là do sức ép giảm biên chế, người giảm, nhưng khối lượng công việc không giảm, thậm chí tăng thêm và phức tạp hơn. Chuyện một thạc sĩ vừa về làm việc ở Sở này được vài tháng theo diện "thu hút người tài", do lương thấp (bình quân trên dưới ba triệu đồng/tháng), chịu không nổi "sức ép" công việc, vừa viết đơn xin nghỉ việc là có thật.

Do thiếu người, dồn việc, hiện tại, Sở Tư pháp Đà Nẵng đành phải ký hợp đồng thêm 13 lao động và điều động "biệt phái" thêm một công chức khác để xử lý tạm ổn công việc hằng ngày.

Nguyên nhân cuối là còn có không ít kẽ hở về quy định trong hành nghề, quy chế hoạt động công chứng tư. Theo đồng chí Diệp Thanh Phong, Chủ tịch Hội Công chứng viên TP Đà Nẵng, "dễ làm cho số ít công chứng viên dễ làm trái, nếu tham lam; hoặc vô tình làm trái do thiếu các mẫu chuẩn - cụ thể; lâu dần, tích tụ, rất dễ dẫn đến vi phạm pháp luật".

Đáng cảnh tỉnh, hiện nay, tại Đà Nẵng có rất nhiều văn phòng công chứng tư vừa ra đời chưa lâu đã vi phạm quy định, quy chế và tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật.

Đồng chí Võ Thị Như Hoa, Giám đốc Sở Tư pháp Đà Nẵng, cho biết: "Vừa qua, chúng tôi đã phải tổ chức thanh tra, xử lý khá nhiều vụ, việc trong lĩnh vực này. Bởi đây là lĩnh vực có nhiều khiếu kiện, tranh chấp nhất trong năm 2015, cũng là một trong ba nhiệm vụ trọng tâm của Sở trong năm 2016. Để quản lý tốt các hoạt động tư pháp và bổ trợ tư pháp, chúng tôi đã và sẽ phải làm quyết liệt, nhằm làm cho các văn phòng công chứng hoạt động đúng luật, bảo vệ được lợi ích chính đáng của Nhà nước, các tổ chức, doanh nghiệp và công dân".

Với các văn phòng công chứng tư, vi phạm nhiều nhất là công chứng hợp đồng chưa đủ căn căn cứ pháp lý; công chứng giao dịch trong trường hợp không có (hoặc không đủ căn cứ) xác định quyền sử dụng, quyền sở hữu riêng đối với tài sản khi tham gia giao dịch; công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản, văn bản khai nhận di sản trong trường hợp thừa kế theo pháp luật, mà người yêu cầu công chứng không có giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản; sai phạm khi công chứng về hộ tịch (hoặc thay thế giấy tờ hộ tịch)...

Còn thêm những sai phạm ngỡ như rất khó xảy ra, như không thực hiện đúng quy định về việc ký và điểm chỉ trong văn bản công chứng; lời chứng của công chứng viên (trong văn bản công chứng) không đúng nội dung mẫu theo quy định tại Thông tư số 06/2015/ TT- BTP của Bộ Tư pháp.

Việc thu phí công chứng không đúng quy định, vi phạm các Thông tư liên tịch giữa Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp về lĩnh vực này (thường là sử dụng cách " lách luật" để lạm thu, trốn nộp thuế VAT) diễn ra khá phổ biến ở các văn phòng công chứng tư tại Đà Nẵng.

Chỉ mới thanh tra đợt đầu, Sở Tư pháp Đà Nẵng đã phải xử phạt ba tổ chức hành nghề công chứng và hai công chứng viên vi phạm pháp luật trong hoạt động công chứng.

Về mặt xã hội, điều này rất nguy hại, bởi sẽ có hàng loạt những vụ, việc tranh chấp pháp lý nảy sinh, "châm ngòi" cho những bất ổn khác.

Đà Nẵng hiện có 17 văn phòng công chứng tư, và sẽ còn lập thêm hai văn phòng khác cùng loại hình, có hơn 40 hội viên công chứng. Hằng ngày, đã và đang có hàng chục nghìn loại văn bản được công chứng dạng này trên địa bàn. Nhiều văn bản liên quan đến tài sản lớn, thậm chí đến nhân thân, tính mạng con người.

Nếu các công chứng viên quên mất (hoặc cố tình quên) rằng nghề công chứng là "nghề luật sư đa đoan" (bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của nhiều bên; chứ không riêng vì thân chủ), dễ "ăn cám, trả vàng" (lãi ròng thấy rõ, nhưng rất dễ vi phạm pháp luật), thì nguy hại rộng lớn và sâu xa thật khó lường.

Tại Đà Nẵng, đã có thể công khai một số văn phòng công chứng từng bị xử phạt vi phạm pháp luật về công chứng. Đó là Văn phòng công chứng Tâm Tín, Văn phòng công chứng Ngọc Yến, Văn phòng công chứng Phước Nhân... Vài công chứng viên, như Trần Công Minh (Văn phòng công chứng Phước Nhân), Trần Đình Chiến (Văn phòng công chứng An Phát)... từng bị Thanh tra Sở Tư pháp xử phạt nghiêm khắc.

Đáng lưu tâm, công chứng viên Trần Đình Chiến từng bị xử phạt nhiều lần trong năm 2012; nhưng qua các năm 2014, 2015, 2016 vẫn liên tục tái phạm có hệ thống. Gần nhất, ngày 9-8 vừa qua, Công an huyện Hòa Vang đã phải có Công văn khẩn gửi Sở Tư pháp Đà Nẵng, vì phát hiện ông Chiến dám công chứng cả trường hợp bán xe máy - mô-tô mà không hề có chữ ký của bên mua xe. Phải chăng đó là hành vi giả mạo và tiếp tay cho tội phạm?

Dù Sở Tư pháp Đà Nẵng không cung cấp đủ tài liệu gốc, song qua điều tra, báo chí, chúng tôi rất ngạc nhiên khi thấy các văn bản phản ánh về các vi phạm pháp luật của công chứng viên Trần Đình Chiến đều do các cơ quan tố tụng ở Đà Nẵng (như cảnh sát điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án...) soạn thảo, thông báo, kiến nghị.

Ngày 24-5-2016, căn cứ Điều 15 Luật Công chứng, lãnh đạo Sở Tư pháp Đà Nẵng đã có công văn đề nghị lãnh đạo Bộ Tư pháp miễn nhiệm vai trò công chứng viên đối với ông Trần Đình Chiến (đương nhiệm Trưởng Văn phòng công chứng An Phát).

Ngày 1-8-2016, Hội Công chứng viên TP Đà Nẵng cũng đã ra Quyết định tước bỏ có thời hạn tư cách hội viên của ông Chiến. Vậy mà, không rõ có "thế lực" ngầm nào che đỡ, cho đến nay, ông Trần Đình Chiến vẫn hoạt động mạnh, với vai trò, chức năng cũ, bất chấp các văn bản xử phạt, sự lên án trong chuyên ngành và cả những bức xúc trong dư luận. Đề nghị lãnh đạo Bộ Tư pháp sớm xử lý dứt điểm trường hợp công chứng viên Trần Đình Chiến, góp phần làm lành mạnh hóa môi trường công chứng tại Đà Nẵng.

Tăng cường quản lý Nhà nước về hoạt động tư pháp , bổ trợ tư pháp là những yêu cầu quan trọng, bức xúc, cần nâng cao liên tục trong bối cảnh phải đổi mới, đẩy mạnh cải cách tư pháp đồng bộ và toàn diện hiện nay. Với sự chỉ đạo của Thường trực Thành ủy, HĐND, UBND TP Đà Nẵng, Sở Tư pháp Đà Nẵng nên phối hợp thêm với các sở, ngành liên quan rà soát lại các vấn đề, bổ sung thêm cán bộ có năng lực, hoạt động hiệu quả hơn, trước mắt cần siết chặt công tác quản lý Nhà nước về công chứng.