Nguyễn Thế Trường thông thạo sáu ngoại ngữ, có sáu bằng đại học. Đây cũng là tác giả, soạn giả, dịch giả của 35 đầu sách. Năm 23 tuổi, Nguyễn Thế Trường tham gia soạn thảo bộ tu thư nổi tiếng tồn tại suốt 30 năm trong nền giáo dục nước nhà. Ở tuổi 72, ông vẫn vác bao gạo nặng 70-80kg một cách nhẹ nhàng. Khi ông luyện tập (ông vẫn đều đặn tập những động tác rất khó như trồng cây chuối hàng giờ hay uốn mình như diễn viên xiếc), những múi cơ bắp vồng lên như quả bưởi.
Sự xuất hiện gây kinh ngạc
Vào một ngày cuối năm 1970, tại NXB Ngoại văn, trong chuyến sang Việt Nam công tác, nữ phóng viên Mari của tờ Unita (Italy) xin đăng ký nói chuyện và biểu diễn yoga. Ngày đó, yoga đối với Việt Nam còn là điều gì đó xa lạ và bí ẩn nên người đến dự rất đông. Sau khi nhà báo Mari nói chuyện và biểu diễn minh họa, một người đàn ông nhỏ nhắn, trắng trẻo xin được thử. Thấy ông chẳng có vẻ gì là con nhà võ nên ban tổ chức có phần lưỡng lự nhưng không nỡ từ chối. Đến khi chứng kiến ông biểu diễn thì tất cả đều ngỡ ngàng. Những động tác khó được ông thực hiện một cách nhẹ nhàng, chính xác, uyển chuyển "như một chiếc lá rơi". Ông vừa trồng chuối, vừa dồn phủ tạng lên lồng ngực đến độ nhìn từ phía bụng thấy rõ từng đốt sống lưng; dồn khí làm các cơ lưng, bắp chân, bắp tay và cơ lồng ngực căng tròn như quả bóng khiến cả hội trường ồ lên kinh ngạc. Sự ngạc nhiên được đẩy đến cao độ khi ông thực hiện các động tác thư giãn đã hạ nhịp tim xuống còn dưới 30 lần/phút. Cái cơ thể đầy sức mạnh ban nãy giờ đây lặng lẽ và mềm mại như một chiếc chăn lông, hơi thở chỉ còn như làn gió thoảng. Cả hội trường lặng phắt, vì đây là lần đầu tiên họ được chứng kiến một nhà yoga Việt Nam bằng xương, bằng thịt với những động tác kỳ bí của mình. Nữ nhà báo Mari, người vừa tu nghiệp yoga tại Ấn Độ về, thảng thốt kêu lên: "Tuyệt vời, thật tuyệt vời. Ông là bậc thầy của tôi!". Sau buổi biểu diễn, ở Hà Nội ngày ấy bắt đầu xuất hiện nhiều giai thoại về một nhà yoga người Việt kỳ bí đến hoang đường.
Làm khách của nhiều vị lãnh đạo cao cấp
Những thông tin nửa thực, nửa huyền ảo ấy đến tai vị tướng của Quân đội Nhân dân Việt Nam Vương Thừa Vũ. Vị tướng này liền mời Nguyễn Thế Trường đến biểu diễn tại Viện Khoa học Kỹ thuật Quân sự với thành phần tham dự chủ yếu là bộ đội binh chủng đặc công. Trong cuộc biểu diễn võ nghệ, năm sáu đôi tay rắn như sắt của các võ sĩ đặc công thi nhau đấm vào ông, nhưng lạ thay, ông vẫn đứng vững như không thể lay đổ. Tướng Vũ thốt lên: "Thế chứ, có thế chứ. Cậu thật tuyệt vời!".
Sau này, nhiều tướng lĩnh Việt Nam đã biết đến ông như tướng Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái, Phạm Hồng Sơn... Rồi các cán bộ cao cấp cũng mời ông hướng dẫn tập yoga như UVBCT Lê Đức Thọ. Đặc biệt, ông còn tham gia chữa bệnh cho một vị lãnh đạo cao nhất của một nước láng giềng. Sau này, khi ông đã về nước, vị lãnh đạo nói trên nhiều lần mời ông sang hướng dẫn cách luyện yoga cho bạn mình.
Bị bệnh hen rất nặng
Thế nhưng ít ai biết Nguyễn Thế Trường (sinh năm 1934 tại Bắc Ninh) vốn mắc bệnh hen (suyễn) nặng. Theo lời ông kể, thuở nhỏ ông là đứa trẻ ốm yếu, có "hộ khẩu thường trú" tại các trạm xá, bệnh viện. Mỗi khi trái gió, trở trời, hoặc chỉ ăn phải hạt ớt cay, ngửi thấy mùi ẩm mốc là cơn hen lại kéo đến. Cứ năm ngày ba cơn, bất kể nửa đêm hay gà gáy, gia đình lại phải đưa ông đến bệnh viện. Bố mẹ ông chạy chữa đủ đường, ai mách gì thì theo nấy: nào uống vỏ cây núc nác, hút lá cà độc dược, nào uống rượu tắc kè... Tất cả đều vô hiệu. Bệnh hen đeo đuổi ông như hình với bóng. Đặc biệt là giai đoạn chiến tranh, do kinh tế khó khăn, lo nghĩ căng thẳng, công việc vất vả nên bệnh cứ nặng dần. Ao ước lớn nhất của chàng thanh niên Nguyễn Thế Trường lúc đó không phải là nhà cao, cửa rộng hay danh vọng mà là được thở... bình thường. Lúc ốm đau, ông mới thấm thía câu nói của cổ nhân: "Trong ba nỗi bất hạnh lớn nhất ở đời thì một là tật bệnh, hai là tuổi già và ba là con hư". Có lần ông hỏi về bệnh tình của mình, vị bác sĩ điều trị nói thẳng: "Bệnh của ông không chữa được đâu. Khi nào ông lên cơn thì tôi cắt cơn cho ông thôi". Khi đó, ông đã nghĩ đến sự quyên sinh.
Trong những ngày vật lộn với bệnh tật, chợt Nguyễn Thế Trường nhớ đến cuốn sách dạy yoga mà các bạn Trung Quốc đã tặng khi ông sang đó tu nghiệp. Cuốn sách chỉ khoảng 60 trang, viết bằng chữ Hán cổ, có hình minh họa. Ông đọc kỹ và nảy ý định tập yoga để tự chữa bệnh cho mình. Cũng từ buổi đó, lặng lẽ, kiên trì, ông tập dần các động tác, các tư thế: nền, cá, kìm, rắn, chấu, cung... từ dễ đến khó. Phương pháp chữa bệnh của ông là kết hợp giữa luyện tập yoga và dùng các loại thuốc. Cứ mỗi khi cảm thấy gần lên cơn là Nguyễn Thế Trường lại uống thuốc và tập. Liều lượng tập tăng lên và liều lượng thuốc giảm dần. Số lần lên cơn cũng thưa dần, từ chỗ mỗi ngày một cơn giảm xuống còn ba ngày hai cơn, rồi hai ngày một cơn...
Điều chỉnh nhịp sinh học - bản chất vĩ đại của yoga
Theo Nguyễn Thế Trường, bản chất của yoga là sự cân bằng của cơ thể với môi trường. Trời nóng thì họ mát, trời lạnh thì họ nóng. Cơ thể của họ luôn được điều chỉnh để thích ứng, hòa nhập với môi trường. Con người và thiên nhiên hợp nhất. Ngay cả đồ ăn, thức uống cũng tự nhiên như trời đất sinh ra thế nào thì dùng như thế. Thực chất yoga là dạy cho con người làm chủ chính mình. Do đó, việc điều khiến trí não cực kỳ quan trọng. Những động tác chỉ là phương tiện để cho những nhà yoga đạt được mục đích làm chủ bản thân đến độ dùng lý trí để hòa mình vào vũ trụ.
Ở tuổi 70, nhà Yoga Nguyễn Thế Trường vẫn khỏe mạnh như một chàng trai 30 tuổi. Ông vẫn có thể dùng một tay xách bao xi-măng rồi bước đi băng băng, hay trồng cây chuối hàng giờ... Thế nhưng, không chỉ là một nhà yoga nổi tiếng, ông còn là một nhà khoa học đích thực.
Năm 23 tuổi, ông đã cùng với các nhà khoa học lừng danh khi đó như các cụ Hoàng Ngọc Phách, Ngô Tất Tố, Vũ Đình Liên, do giáo sư Hoàng Tụy làm tổ trưởng, soạn bộ tu thư nổi tiếng trong nền giáo dục nước nhà. Thông thạo các ngoại ngữ Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Lào, tiếng Phạn cổ... ông còn là tác giả, dịch giả, soạn giả của 35 cuốn sách thuộc nhiều lĩnh vực. Cách nay 10 năm, ông được Nhà nước Campuchia tặng thưởng huân chương vì đã cùng với một số đồng nghiệp nước bạn soạn bộ từ điển đồ sộ về tâm lý giáo dục, đối chiếu bốn ngôn ngữ: Việt, Pháp, Nga, Khơme. Năm 2004, ông cho xuất bản cuốn sách được coi như là một cẩm nang cho bạn trẻ bước vào thế kỷ XXI: "Hành trang thời đại kinh tế tri thức". Năm 2006, ông dự định biên soạn một cuốn sách về các danh nhân thế giới và một cuốn về kinh tế toàn cầu.
