Cam sành điêu đứng…
Mấy tháng nay, ông Nguyễn Văn Sáu, ở ấp Sơn Phú, xã Đại Thành, thị xã Ngã Bảy luôn trong trạng thái lo lắng cho 2,2 ha vườn cam sành đang cho trái (vốn được chuyển đổi từ đất trồng xoài kém hiệu quả), sắp thu hoạch những lứa trái đầu tiên sẽ bị lây bệnh. Bởi trong số này có ba công cam sành bốn năm tuổi của ông đã bị bệnh vàng lá, thối rễ tàn phá gần hết. Ông Sáu thừa nhận: “Trước đây, trên địa bàn xã chưa có cơ sở cung ứng giống, nên hầu hết người dân, kể cả gia đình tôi khi chuyển sang trồng cam sành đều mua giống trôi nổi bên ngoài. Biết rằng nguồn giống không rõ nguồn gốc, nhưng không mua thì lấy giống đâu mà trồng”.
Còn gia đình bà Nguyễn Thị Chiên, ở ấp Sơn Phú cũng đứng ngồi không yên khi gần một nửa trong tổng số 2.300 gốc cam sành gần ba năm tuổi bị bệnh vàng lá, thối rễ. Để trồng số cam trên, bà đã vay ngân hàng 50 triệu đồng đầu tư cải tạo vườn, mua cây giống, phân bón… Bà Chiên lo lắng nói: “Với tình hình cam bị bệnh và ngày một lây lan nhanh như thế này, không biết tính sao để có tiền trả nợ ngân hàng!?”.
Nhiều hộ có vườn cam sành bị nhiễm bệnh này ví như là bị “bệnh nan y” rồi, không có thuốc trị, nên ngậm ngùi đốn bỏ, chấp nhận thua lỗ để trồng lại cây khác. Như ông Võ Minh Công, ở ấp Sơn Phú 2A đã phá bỏ năm công vườn cam sau ba năm dày công chăm sóc để chuẩn bị trồng lại bưởi da xanh. Theo ông Công, lúc cây cam còn nhỏ thì phát triển tốt, nhưng đến lúc chuẩn bị cho trái (năm thứ 3 trở đi), cam bắt đầu có dấu hiệu vàng lá từ trên đọt dần xuống và bệnh ngày một nặng. Khi cây đã bị vàng lá thì trái không lớn, thương lái chê không mua hoặc mua giá rất thấp.
Không riêng gì ở thị xã Ngã Bảy, dịch bệnh vàng lá, thối rễ trên cam sành cũng đang phát triển nhanh ở huyện Châu Thành. Anh Lê Văn Tuấn Em, ở ấp Phú Lợi, xã Phú Hữu, huyện Châu Thành vừa đốn bỏ ba công cam sành gần hai năm tuổi bị bệnh, thiệt hại khoảng 20 triệu đồng, kể: “Ban đầu chỉ vài cây cam trong vườn bị bệnh. Tưởng đâu mua thuốc về phun xịt, tưới, xử lý đất sẽ hết, nhưng bệnh càng lan nhanh ra hết vườn”.
Có thể thấy, khoảng ba năm trở lại đây, lợi nhuận mang lại từ cây cam sành là không nhỏ. Bình quân mỗi ha cam sành vào giai đoạn cho trái rộ có thể giúp cho nhà vườn thu nhập 700 đến 800 triệu đồng/năm, cá biệt có hộ lên đến cả tỷ đồng. Vì thế, nhiều nhà vườn ở huyện Châu Thành và thị xã Ngã Bảy đã mạnh dạn chuyển đổi, thậm chí đốn bỏ vườn cây ăn trái khác để trồng cam sành. Sự chuyển đổi này diễn ra rất nhanh, thành phong trào tự phát. Trong khi đó, quy trình canh tác của nhiều nông dân chưa đáp ứng kỹ thuật, như: lên liếp thấp, chuẩn bị đất chưa tốt, quản lý dịch bệnh chưa đúng cách, mật độ trồng dày, sử dụng giống không rõ nguồn gốc,… là những nguyên nhân làm cho dịch bệnh phát triển.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh Hậu Giang, toàn tỉnh có gần 9.800 ha cam sành, chủ yếu tập trung ở thị xã Ngã Bảy và huyện Châu Thành. Hiện đã có gần bảy nghìn ha cam sành bị nhiễm bệnh và được xác định là vàng lá gân xanh (Greening). Trong đó có 1.935 ha bị nhiễm trên 70%, 3.114 ha bị nhiễm từ 30 đến 70% và 1.941 ha bị nhiễm dưới 30%. Bệnh chủ yếu bùng phát mạnh ở những vườn cam mới trồng, nên khả năng là do cây giống kém chất lượng.
Quýt đường cũng lao đao!
Quýt đường giảm năng suất, chất lượng do bệnh vàng lá gân xanh.
Cũng như cây cam sành, quýt đường ở huyện Long Mỹ được Cục sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu, nhưng hiện nay cũng đang lao đao vì dịch bệnh. Đến các xã có truyền thống trồng quýt đường như Long Trị, Long Trị A của huyện Long Mỹ, sẽ cảm nhận được sự lo lắng của người dân khi tình hình dịch bệnh trên cây quýt đường đang hoành hành. Thống kê của UBND xã Long Trị, trong tổng số 200 ha quýt đường hiện có trên địa bàn xã thì có khoảng 50% diện tích bị nhiễm bệnh vàng lá, trong đó hàng chục ha bị nhiễm nặng (trên 50%), bà con phải đốn bỏ để trồng lại.
Gặp chúng tôi khi đang đốn những cây quýt bệnh, ông Nguyễn Văn Bảnh, ở ấp 8, xã Long Trị cho biết: “Quýt đang trong giai đoạn cho trái chiếng mà bệnh vàng lá thế này thì coi như mất trắng. Đã đầu tư biết bao công sức, tiền của vào đây nhưng giờ phải đốn bỏ thì đau lắm. Hiện hai công quýt của tôi đã bị bệnh khá nặng, nên phải đốn để trồng lại chứ để thì cây cũng chẳng cho trái”. Chung hoàn cảnh, vườn quýt hơn 400 gốc của ông Huỳnh Ngọc Điệp, (ở cạnh nhà ông Bảnh) cũng đang bị bệnh vàng lá tấn công khoảng nửa năm nay. Hiện có trên 40% số cây bị nhiễm bệnh, dự kiến hái xong đợt trái tới thì ông Điệp cũng đốn bỏ. Ông Điệp cho biết: “Cây nào bị bệnh rồi thì vô phương cứu chữa, biện pháp tốt nhất là đốn bỏ rồi trồng lại cây mới”.
Do quýt bị bệnh nên chất lượng trái và năng suất kém so với quýt sạch bệnh, từ đó thương lái thu mua giá thấp, làm giảm thu nhập cho người dân. Cụ thể, nếu quýt sạch bệnh được thương lái cân với giá từ 30 nghìn đến 40 nghìn đồng/kg thì quýt bị bệnh chỉ còn 20 nghìn đồng/kg, riêng những trái bị rụng có giá ba nghìn đến bốn nghìn đồng/kg. Ông Điệp cho biết thêm: “Năm rồi, 400 gốc của tôi thu hoạch được gần 4 tấn trái, sau khi trừ chi phí thu lợi nhuận khoảng 50 triệu đồng. Còn năm nay, do số cây bị bệnh nhiều nên sản lượng giảm, cộng với giá bán thấp nên khả năng mùa quýt năm nay thu lợi không bao nhiêu. Điều chắc chắn là sẽ gặp khó trong việc lo cải tạo để tái đầu tư lại vườn quýt”...
Giải pháp giúp nông dân?
Theo ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hậu Giang, dịch bệnh bùng phát trên cây cam sành và quýt đường được xác định là bệnh thối rễ, vàng lá gân xanh trên cây có múi. Có hai nguyên nhân, một là do thời gian qua, cam sành và quýt đường mang lại hiệu quả kinh tế cao nên nhiều nông dân đổ xô trồng, gây khan hiếm cây giống, bà con phải mua cây giống trôi nổi được ghép, bo từ cây đã nhiễm bệnh, hai là yếu tố kỹ thuật canh tác chưa bảo đảm.
Trước tình hình dịch bệnh bùng phát, UBND tỉnh Hậu Giang vừa có quyết định công bố dịch bệnh trên cây cam sành. Đồng thời, tỉnh chỉ đạo các địa phương thành lập Ban chỉ đạo phòng chống dịch; tăng cường quản lý chặt tình hình dịch bệnh. Theo đó, các cơ sở mua bán cây con giống trôi nổi không rõ nguồn gốc, kém chất lượng, kể cả các cây bị dịch bệnh trong khu vực công bố dịch mà tiếp tục bo ghép để cung cấp giống ra bên ngoài đều bị nghiêm cấm và giám sát chặt chẽ. Nếu phát hiện sẽ bị tịch thu hủy bỏ, nhằm ngăn chặn dịch bệnh lây lan, không chỉ cho Hậu Giang, mà cho cả các tỉnh trong vùng.
Đối với những diện tích vườn cam sành có tỷ lệ bị nhiễm bệnh từ 70% trở lên thì buộc phải tiêu hủy và sẽ có chính sách hỗ trợ cho bà con nông dân. Bên cạnh đó, công tác chuẩn bị cây giống để phục hồi lại những vườn cam bị nhiễm bệnh cũng như tăng cường hướng dẫn quy trình kỹ thuật canh tác, các biện pháp phòng chống dịch bệnh cho bà con sẽ được quan tâm ưu tiên hàng đầu. Theo kế hoạch, trong tháng 8 này, ngành nông nghiệp tỉnh, phối hợp các ngành chức năng có liên quan và chính quyền địa phương sẽ tiến hành thanh tra, kiểm tra toàn bộ các cơ sở sản xuất cây giống trên trên địa bàn, kiên quyết xử lý nghiêm đối với những trường hợp vi phạm.
Đối với những vườn quýt bị nhiễm bệnh nặng cũng cần phải đốn bỏ và phải chú trọng cây giống sạch bệnh, khâu cải tạo vệ sinh đất trước khi trồng lại. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn khuyến cáo, tốt nhất bà con nên ngưng trồng một thời gian, có thể chuyển sang trồng cây khác để cải tạo lại đất và cách ly mầm bệnh, sau đó hãy trồng lại. Bởi vì mầm bệnh còn trong môi trường khá nhiều, nếu trồng lại liền thì sau này cây sẽ tiếp tục bị nhiễm bệnh.
