Hành trình của ông không chỉ là câu chuyện về sáng tạo mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ, đam mê và khát vọng, sáng tạo và gìn giữ nét đẹp văn hóa địa phương. Từ nhỏ, ông Võ Văn Tạng yêu thích hội họa, khi đi làm việc ở ngân hàng, có thời gian rảnh ông Tạng lại vẽ tranh. Lúc nghỉ hưu, ông Tạng dành trọn thời gian cho sở thích, trong quá trình tìm nguyên liệu vẽ tranh, ông Tạng tìm hiểu về cây thốt nốt – loại cây mọc nhiều ở vùng Bảy Núi và phát hiện một điều thú vị: lá thốt nốt có độ bền cao, không bị mối mọt hay hư hỏng theo thời gian. Từ đó, ý tưởng dùng lá làm chất liệu sáng tác nhen nhóm.
Những ngày đầu thử nghiệm, ông gặp không ít khó khăn vì thời điểm đó, tỉnh An Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long chưa có họa sĩ nào vẽ trên tranh thốt nốt. Sau nhiều tháng mày mò thất bại, ông không nản lòng bền chí theo đuổi đam mê. Cuối cùng, ông đã rút ra kinh nghiệm, những chiếc lá “đủ tuổi” mới có thể dùng để vẽ bằng bút lửa, còn lá quá non hoặc quá già đều không đạt yêu cầu. Kỹ thuật vẽ bằng bút lửa được xem là “linh hồn” của tranh. Người nghệ nhân phải kiểm soát nhiệt độ chính xác, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm hỏng toàn bộ tác phẩm.
Khi đã làm chủ kỹ thuật, ông bắt đầu cho ra đời hàng trăm mẫu tranh với nhiều chủ đề: chân dung, phong cảnh, động vật, thư pháp… Một dấu ấn lớn trong sự nghiệp của ông là bức tranh “Di chúc Bác Hồ” bằng lá thốt nốt – tác phẩm đạt kỷ lục Việt Nam năm 2010. Bức tranh cao hơn 2m, rộng 1,22m, được thực hiện công phu trong suốt một tháng, với hàng nghìn chữ và nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo. Đây được xem là một trong những tác phẩm khó nhất, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối và tâm huyết lớn.
Tính đến nay, hàng chục nghìn bức tranh lá thốt nốt đã được ông đưa ra thị trường, trở thành sản phẩm đặc trưng của An Giang. Không dừng lại ở tranh đơn sắc, ông Tạng gây bất ngờ khi thành công với dòng tranh thốt nốt màu bằng cách tìm ra cách xử lý bề mặt lá để màu có thể bám chắc và giữ được lâu dài. Những bức tranh màu mang sắc thái rực rỡ, sống động không thua kém tranh sơn dầu, nhưng vẫn giữ được nét mộc mạc của chất liệu tự nhiên. Đây được xem là bước đột phá sáng tạo, giúp nâng tầm giá trị tranh lá thốt nốt cả về nghệ thuật lẫn thương mại.
Khi nguồn lá thốt nốt dần khan hiếm, ông tiếp tục tìm kiếm vật liệu thay thế. Và vỏ trấu với màu sắc vàng tươi trở thành lựa chọn mới. Nhận thấy vỏ trấu đặc tính bền, chịu nhiệt tốt, không tan trong nước, ông bắt tay vào nghiên cứu. Quá trình này không hề đơn giản. Ông phải sáng chế máy nghiền để biến vỏ trấu thành hạt mịn, sau đó xử lý, pha màu và ghép thành tranh. Công đoạn này đòi hỏi công sức gấp nhiều lần so với tranh lá. Kết quả là những bức tranh vỏ trấu với màu sắc tự nhiên, độ sáng cao, thể hiện sinh động các chủ đề như rừng tràm, làng quê, đời sống sông nước. Dòng tranh này nhanh chóng được thị trường đón nhận và giành giải nhì tại Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh An Giang.
Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục sáng tạo với chất liệu vỏ trứng vịt – một loại phế phẩm khác. Với ưu điểm dễ nghiền, màu sáng, vỏ trứng giúp tranh có độ tươi và sắc nét hơn. Tuy nhiên, vỏ trứng trơn nên việc xử lý để màu bám trên bề mặt trơn lại là thách thức lớn. Sau nhiều tháng thử nghiệm, ông tìm ra phương pháp xử lý bề mặt, từ đó cho ra đời những bức tranh vỏ trứng độc đáo, tiếp tục khẳng định khả năng sáng tạo không giới hạn.
Không chỉ sáng tác, ông Võ Văn Tạng còn chú trọng truyền nghề. Từ năm 2008, ông thành lập cơ sở sản xuất tranh, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương yêu thích nghề hội họa. Điều thú vị là con trai ruột của ông là Võ Trường Khoa, cũng đam mê nghề vẽ tranh và tiếp nối di sản. Không qua đào tạo chính quy, anh học từ chính bố mình và từng bước làm chủ kỹ thuật. Mỗi bức tranh là kết quả của quy trình tỉ mỉ: chọn lá, xử lý, phác thảo, chạm lửa, ghép và hoàn thiện.
Từ những thứ tưởng như bỏ đi, nghệ nhân Võ Văn Tạng đã thổi hồn để chúng trở thành tác phẩm nghệ thuật, có sức sống. Năm 2020, tranh lá thốt nốt của ông Tạng được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao, đây là minh chứng cho sự đeo đuổi đam mê của người họa sĩ được phong tặng Nghệ nhân ưu tú. Ngoài ra, ông Võ Văn Tạng còn đạt 2 kỷ lục Việt Nam là nghệ nhân làm tranh lá thốt nốt nhiều nhất Việt Nam và tác phẩm Di chúc Bác Hồ làm bằng tranh lá thốt nốt lớn nhất Việt Nam. Hiện nay, dòng tranh lá thốt nốt của ông không chỉ được ưa chuộng trong nước mà còn có tiềm năng vươn ra thị trường quốc tế. Với ông, nghệ thuật không chỉ là sáng tạo mà còn là trách nhiệm gìn giữ văn hóa.
