Đến với trẻ khuyết tật là cơ duyên
Trong câu chuyện về những em bé không may mắn ở Trung tâm Phục hồi chức năng trẻ tàn tật Thụy An, Hà Nội, sẽ cảm nhận thấy rất nhiều tình cảm của bác sĩ Trần Văn Lý (ảnh phải), Giám đốc nơi đây, với những trẻ em khuyết tật.
Đó là chuyện về một cậu bé mang tên Tuấn mắc chứng bại não ở Phúc Thọ, Hà Nội. Gia đình có ba chị gái, Tuấn là con trai út nhưng sinh ra lại bị khuyết tật. Thất vọng, bố Tuấn luôn uống rượu, đánh chửi vợ con suốt này. Được đưa vào trung tâm Thuỵ An,sau một thời gian điều trị phục hồi chức năng (PHCN), Tuấn có thể đi học, biết đọc, biết viết bằng chân do hai tay liệt cứng.
Để hòa nhập cộng đồng, Tuấn trở về gia đình. Nhưng em lại phải đối diện với thực tế đáng buồn. Lại tiếp tục những ngày bị bố hành hạ, em tuyệt vọng và tủi thân, không muốn sống nữa. Biết chuyện, sợ Tuấn tự tử, bác sĩ Lý đã nhắn tin động viên em, mời em quay lại Trung tâm một thời gian và sẵn sàng lắng nghe những tâm sự của em. Ngày người mẹ đưa Tuấn trở lại Thuỵ An, bác sĩ Lý đón nhận, động viên em học thêm về công nghệ thông tin. Sau một năm, ông mời bố Tuấn tới, phân tích hành vi sai trái của người cha. Bố Tuấn đã hiểu ra, xin lỗi và hứa không đối xử tệ với con trai nữa. Khi học xong chương trình công nghệ thông tin, Tuấn tự tin trở về nhà, sống cùng gia đình. Câu chuyện của Tuấn cũng là một niềm vui nho nhỏ trong cuộc đời bác sĩ của ông Lý.
Có những trường hợp đến bây giờ hiện vẫn gọi bác sĩ Lý là bố, như cháu Phạm Ngọc Thành ở quận Hoàn Kiếm. Thành sinh ra không may bị bại não. Bác sĩ Lý đã gắn bó với hành trình điều trị nhiều năm cho em. Đáng mừng là sau khi PHCN, hoà nhập cộng đồng, Thành đã lập gia đình và sẽ đón đứa con đầu lòng trong thời gian tới. Với những câu chuyện có hậu cho trẻ khuyết tật, bác sĩ Lý cho rằng, đó là phần thưởng lớn nhất cho Trung tâm Thụy An.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Y năm 1986, bác sĩ Trần Văn Lý có nhiều năm làm việc tại Trung tâm PHCN trẻ tàn tật Thuỵ An, Hà Nội, rồi một thời gian dài giữ chức Phó Giám đốc Bệnh viện PHCN Hà Nội. Từ năm 2008 đến nay, ông quay về công tác tại Trung tâm PHCN trẻ tàn tật Thụy An.
Sự trở lại công tác tại Trung tâm PHCN trẻ tàn tật Thụy An là một quyết định thật khó khăn với người bác sĩ quê Nam Định này, bởi cũng phải đắn đo, suy nghĩ không ít. Vợ con, người thân, bạn bè đều phản đối, vì môi trường phải làm việc xa nhà, thu nhập thấp hơn, bệnh nhân chủ yếu là người nghèo, chịu nhiều thiệt thòi trong xã hội. Môi trường làm việc vất vả, căng thẳng. Nhưng cuối cùng, với sự đam mê và tâm huyết, ông đã quyết định quay trở lại Trung tâm Thụy An. Và nơi đó, ông đã làm được một số việc có ý nghĩa cho người khuyết tật, cũng như gia đình họ và cộng đồng.
Tại Trung tâm PHCN trẻ tàn tật Thụy An, đối tượng tiếp nhận chăm sóc, nuôi dưỡng, PHCN là trẻ em khuyết tật con liệt sĩ, con thương binh, bệnh binh, các cháu bị di chứng ảnh hưởng chất độc da cam và các cháu khuyết tật là con em các gia đình có công với cách mạng, gia đình nghèo ở một số tỉnh, thành phố phía bắc Việt Nam. Khi sức khoẻ ổn định, có nghề nghiệp, Trung tâm đưa các cháu về gia đình hoà nhập với cộng đồng. Với tâm huyết của người nhiều năm gắn bó với công tác xã hội, bác sĩ Lý đã xây dựng nơi này thành một địa chỉ tin cậy cho trẻ khuyết tật.
Có nhiều năm làm việc trong môi trường đầy thử thách này, Trần Văn Lý hiểu rõ, là bác sĩ với trẻ khuyết tật nói riêng và người khuyết tật nói chung gặp nhiều khó khăn. Trong thực tế, các trường y chưa đào tạo sâu về chuyên ngành PHCN, và lĩnh vực này được ít người quan tâm. Các chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực PHCN cho người khuyết tật ở Việt Nam còn ít. Vì vậy, bản thân ông phải tự tìm hiểu, nghiên cứu kiến thức về PHCN, trao đổi cùng với các chuyên gia trong nước, học hỏi chuyên gia nước ngoài. Bởi thực tế, PHCN cho người khuyết tật không chỉ riêng về mặt y học, mà phải kết hợp với giáo dục đặc biệt, cũng như công tác hướng nghiệp dạy nghề, mới có thể giúp bệnh nhân PHCN toàn diện, có khả năng hòa nhập cộng đồng tốt.
Hơn 30 năm là bác sĩ khám bệnh cho nhiều người khuyết tật nói chung và trẻ khuyết tật nói riêng, ông nhận thấy, Đảng, Nhà nước dành rất nhiều sự quan tâm cho nhóm đối tượng này. Nhưng trong thực tế, đầu tư nguồn lực cho lĩnh vực này còn thiếu và yếu. Rõ nhất là số lượng rất ít bác sĩ đào tạo chuyên ngành PHCN. Nguyên nhân sâu xa có thể hiểu được, vì lĩnh vực này chủ yếu điều trị cho đối tượng nghèo, đối tượng yếu thế thu nhập thấp, nên hầu như ít thu hút tâm huyết với các bác sĩ.
Nói về động lực để gắn bó với người khuyết tật, bác sĩ Lý cho rằng đó là cơ duyên. Quả thật, khi giúp được các trẻ khuyết tật, ông cảm thấy hạnh phúc. Ông từng đi theo giáo sư Hoàng Đình Cầu điều trị, khám chữa bệnh cho các trẻ em bị ảnh hưởng của chất độc da cam. Trong những chuyến đi đến với những em nhỏ không may mắn ở địa phương, ông nhận thấy, bản thân các em và gia đình rất cần sự tư vấn về vấn đề PHCN. Do đó, ông không ngần ngại sử dụng kiến thức của mình, giúp đỡ nhiệt thành cho những mảnh đời ấy.
Trung tâm Thuỵ An cũng có chính sách hỗ trợ các trẻ khuyết tật đỗ vào đại học. Bằng nhiều giải pháp, ông tìm cách hỗ trợ kinh phí cho các cháu trong thời gian học đại học. Một cháu mồ côi cha mẹ đã tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, khoa Giáo dục đặc biệt, trở lại Trung tâm công tác. Ngoài ra, cũng có một cháu đang học Đại học Sư phạm năm thứ nhất.
Tiếp tục hành trình với trẻ khuyết tật
Hành trình đến với trẻ khuyết tật của bác sĩ Lý không hề ngừng nghỉ. Nhiều năm qua, ông luôn miệt mài đi tới rất nhiều tỉnh, thành phố phía bắc để khám chữa bệnh, giúp đỡ cho trẻ khuyết tật nói chung và người khuyết tật nói riêng. Cách đây hơn một tuần, ông cùng đồng nghiệp tới khám, chữa bệnh tại một huyện nghèo của Hòa Bình, và sẽ nhận hỗ trợ khoảng 10 trẻ khuyết tật trong thời gian tới. Cao Bằng, Yên Bái, Hòa Bình, Lào Cai… là những địa bàn mà ông cũng hay tới hằng năm để khám và tiếp nhận trẻ khuyết tật. Nếu không thể tiếp nhận các em về Trung tâm, ông cũng cố gắng đưa ra lời khuyên cho cá nhân trẻ và gia đình về hoạt động tác PHCN tại cộng đồng.
Cùng với các đồng nghiệp, bác sĩ Lý đã chủ trì nghiên cứu, ứng dụng phương pháp PHCN toàn diện và khép kín tại Trung tâm PHCN Thụy An. Thời gian qua, cơ sở này đã khám, tư vấn PHCN cho hơn 1.000 cháu khuyết tật, 189 cháu khuyết tật PHCN tốt hòa nhập cộng đồng. Trong Trung tâm này, bảy cháu thi đỗ vào trường đại học, cao đẳng và trung cấp. Rất nhiều cháu khi đến Trung tâm chưa thể ngồi vững, nhưng sau thời gian luyện tập PHCN, các cháu đã có thể đứng và đi lại được.
Bác sĩ Lý rất chú trọng việc đưa dạy nghề phù hợp cho trẻ em khuyết tật. Hiện nay, Trung tâm Thuỵ An có bảy lớp nghề dạy cho các cháu như may, thêu, tranh đá quý, làm hoa, làm hương, nghề đan, và công nghệ thông tin. Sản phẩm của trẻ khuyết tật làm ra bước đầu được thị trường chấp nhận. 25 cháu có việc làm sau khi đào tạo nghề tại trung tâm…
Với lòng nhiệt tình, say mê nghiên cứu, nhiều sáng kiến của ông được áp dụng có hiệu quả phù hợp cho các cháu khuyết tật tại trung tâm, đáp ứng nhu cầu của xã hội. Ông cũng dành thời gian đầu tư cho tài liệu “ Công tác xã hội cho PHCN cho trẻ bại não”, hay triển khai thành công “cơ sở can thiệp cho trẻ tự kỷ”.
Không những thế, ông rất gần gũi chia sẻ, khuyến khích động viên các cháu khuyết tật học văn hóa, học nghề, học kỹ năng sống.
Với những thành tích của mình, bác sĩ chuyên khoa II TrầnVăn Lý đã được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen năm 2011, trao tặng danh hiệu Thầy thuốc Ưu tú năm 2014. Ông cũng là một trong những tấm gương điển hình tham dự Đại hội Thi đua yêu nước của ngành lao động, thương binh và xã hội năm 2015.
