Khi mới thành lập, nhà thơ Tố Hữu là người trực tiếp phụ trách, chỉ đạo nội dung, kế hoạch xuất bản; đồng chí Ngô Quang Châu là Giám đốc phụ trách nội vụ, in ấn, phát hành. Các nhà văn tiêu biểu như Nguyễn Ðình Thi, Nguyễn Tuân, Xuân Diệu, Nguyên Hồng, Nguyễn Huy Tưởng, Huy Cận, Kim Lân, Ngô Tất Tố, Nam Cao, Học Phi, v.v vừa là các sáng lập viên, vừa là các tác giả, biên tập viên.
Ngày ấy, tuy là một nhà xuất bản còn rất non trẻ, lại hoạt động ở chiến khu với rất nhiều khó khăn, nhưng nhà xuất bản đã công bố được khá nhiều tác phẩm làm nức lòng chiến sĩ và đồng bào, như: Việt Nam trở dạ (Xuân Diệu), Ðất nước yêu dấu (Nguyễn Tuân), Giác ngộ (Thao Trường), Người ở lại (Nguyễn Huy Tưởng), Thơ phát động (Nhiều tác giả)...
Ðặc biệt vào tháng 8-1949, đây là nơi đã xuất bản tác phẩm Chủ nghĩa Mác và văn hóa Việt Nam của đồng chí Trường Chinh - một tác phẩm có giá trị chỉ đạo, định hướng phát triển của nền văn học - nghệ thuật cách mạng Việt Nam. Cũng trong thời kỳ này, Nhà xuất bản đã có vinh dự được nhận và xuất bản tác phẩm Tỉnh ủy bí mật (Phê-đô-rốp) bản dịch của Nguyễn Du Kính, do Chủ tịch Hồ Chí Minh viết lời tựa, mà chúng ta đều biết rằng, Nguyễn Du Kính chính là một trong nhiều bút danh của Bác Hồ kính yêu.
Sau 60 năm, NXB Văn học đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, ở giai đoạn nào, nhà xuất bản cũng luôn giữ vững định hướng chính trị, hoàn thành tốt nhiệm vụ của Ðảng, Nhà nước giao cho, cố gắng xứng đáng là nhà xuất bản mang tầm quốc gia, tiên phong trong công tác giáo dục tư tưởng, nâng cao trình độ nhận thức và bồi dưỡng các giá trị chân - thiện - mỹ cho nhân dân, tích cực đóng góp vào phát triển nền văn học Việt Nam, nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Sách của NXB Văn học đã có mặt ở mọi nơi, mọi miền, từ đô thị đến nông thôn, vùng sâu, vùng xa, đến biên giới và hải đảo, có tác phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng và phát hành trên thế giới.
Trong những năm tháng đất nước có chiến tranh, sách của NXB Văn học đã nằm trong ba-lô cùng chiến sĩ ra trận. Và ngay sau khi đất nước thống nhất, sách của NXB Văn học không chỉ tham gia phản ánh, ngợi ca công cuộc xây dựng trong hòa bình mà còn góp phần đấu tranh đẩy lùi sách báo phản động, đồi trụy của chế độ cũ ở miền nam để lại, phản biện tích cực các khuynh hướng sáng tác không phù hợp truyền thống văn hóa, đạo đức và nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.
Không chỉ với sản phẩm sách, các thế hệ nhà văn, biên tập viên, cán bộ của nhà xuất bản cũng từng trực tiếp chiến đấu, lăn lộn ở nơi chiến trường, gùi từng bao tải sách ra tiền tuyến, nói chuyện thơ, văn cho các chiến sĩ, đồng bào ở những vùng ác liệt, khó khăn. Con số gần 20.000 tên sách, trong đó có sách nhiều tập, có tập dày hàng nghìn trang, hàng triệu bản in và hàng tỷ trang in của NXB Văn học đã ra mắt bạn đọc trong suốt sáu mươi năm qua thật sự là con số rất đáng tự hào.
Trong đời sống văn học Việt Nam, NXB Văn học đã thật sự trở thành một địa chỉ văn hóa có uy tín, là "ngôi nhà" của văn học để các thế hệ nhà văn tìm đến ủy thác và công bố tác phẩm. Hầu hết các tác phẩm lớn, có giá trị trên cả ba lĩnh vực thơ, văn xuôi và lý luận - phê bình của các nhà văn, nhà nghiên cứu có tên tuổi thuộc thế hệ trước năm 1945, thế hệ các nhà văn trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến, các nhà văn trẻ hôm nay được xuất bản tại đây.
Nổi lên trong đó là tác phẩm của các tác giả như: Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Trường Chinh - Sóng Hồng, Phạm Văn Ðồng, Ðỗ Mười, Tố Hữu, Hà Huy Giáp, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Tuân, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài, Huy Cận, Kim Lân, Học Phi, Vũ Bằng, Nguyễn Bính, Ðặng Thai Mai, Hoài Thanh, Bùi Hiển, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Nguyễn Xuân Sanh, Hoàng Cầm, Tế Hanh, Tú Mỡ, Trương Chính, Vũ Ngọc Phan, Nguyễn Ðình Thi, Nguyễn Khoa Ðiềm, Lê Anh Xuân, Phan Tứ, Anh Ðức, Ðào Vũ, Nguyễn Khải, Nguyễn Quang Sáng, v.v. Họ không chỉ in một lần mà có người cả đời văn chỉ in tại NXB Văn học, hoặc in lại nhiều lần. Trong đó có nhiều cuốn sách tái bản đạt mức kỷ lục về số bản, số lần in như Nhật ký trong tù (Hồ Chí Minh), Thơ Tố Hữu, Thi nhân Việt Nam (Hoài Thanh - Hoài Chân), Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam, Nhà văn hiện đại (Vũ Ngọc Phan), Bước đường cùng (Nguyễn Công Hoan), Tắt đèn (Ngô Tất Tố), Tố Tâm (Hoàng Ngọc Phách), Sống mòn, Chí Phèo (Nam Cao), Bỉ vỏ (Nguyên Hồng), Góc sân và khoảng trời (Trần Ðăng Khoa)...
Và cũng phải nhắc tới nhiều tác phẩm từ văn học dân gian đến văn học viết từ thế kỷ thứ 10 đến đầu năm 1945 được công bố ở đây như: Hợp tuyển văn học dân gian, Hợp tuyển thơ văn Lý - Trần, Thơ văn Lý Công Uẩn, Trần Hưng Ðạo... cùng các toàn tập, tuyển tập: Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Cao Bá Quát, Ðoàn Thị Ðiểm, Nguyễn Khuyến, Tú Xương, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam, Trần Trọng Kim, Phan Kế Bính, Á Nam Trần Tuấn Khải... Ðó là bản dịch của các nhà Hán - Nôm học có uy tín như Cao Xuân Huy, Khương Hữu Dụng, Từ Chi, Nam Trâm, Ngô Linh Ngọc, Phạm Trọng Ðiềm, Phan Kế Bính, Ðỗ Ðức Dục, Nguyễn Ðức Vân, Nguyễn Văn Ngọc, Ngô Tất Tố...
Bên cạnh đó phải nói rằng, NXB Văn học còn là một "bà đỡ" mát tay cho rất nhiều tác giả trẻ, cho các tác giả mới xuất hiện trên văn đàn để sau này nhiều người trong số họ trở thành cây bút có uy tín của văn học Việt Nam hiện đại.
Không chỉ với tác phẩm văn học Việt Nam, NXB Văn học còn là địa chỉ có uy tín trong sách văn học dịch. Nhiều sứ quán, nhiều nhà văn nước ngoài tin tưởng giao phó tác phẩm của mình cho nhà xuất bản, vì thế đây là nơi đã dịch và công bố hầu hết những tác phẩm được đánh giá là tinh hoa của văn học thế giới từ cổ - cận đại cho đến đương đại, như: Chiến tranh và hòa bình, Những người khốn khổ, Anna Karenina, Anh em nhà Karamazốp, Phục sinh, Ðỏ và đen, Tấn trò đời, Cuốn theo chiều gió, Aivanhô, Ðôn Kihôtê, Ba người lính ngự lâm, Hoàng hậu MácGô, Sông Ðông êm đềm, Truyện ngắn Chekhov, Truyện ngắn Macxim Goocky, Bà Bôvary, Miếng da lừa, Giamilia truyện núi đồi và thảo nguyên, Kịch Gớttơ, Kịch Sinle, Hămlet, Tam quốc, Thủy hử, Ðông chu liệt quốc, Hồng lâu mộng, Truyện ngắn Lỗ Tấn, Thơ Ðường, Thơ Tống, Trăm năm cô đơn, Liêu trai chí dị, Truyện cổ Anđecxen, Truyện cổ Grim, Nghìn lẻ một đêm, Thần thoại Hy Lạp...
Và có thể nói rằng, bạn đọc đã có sự tin cậy lớn đối với các bản dịch của NXB Văn học, từ việc chọn sách cho đến dịch giả, những bản dịch chuẩn và hay... Riêng sách về lý luận - phê bình văn học cũng được xuất bản với hàng trăm cuốn, một số cuốn đã được giải thưởng của Hội Nhà văn, được đưa vào hệ thống sách trong nhà trường.
60 năm qua, NXB Văn học có vinh dự là nơi công bố hầu hết các tác phẩm lý luận văn học - nghệ thuật của Ðảng và Nhà nước có vai trò định hướng cho sự phát triển văn học - nghệ thuật Việt Nam. Ðó là các tác phẩm mang tính lý luận - thực tiễn cao, được văn nghệ sĩ đón nhận và sử dụng như là nền tảng lý luận cho sáng tác. Từ các thành tích đạt được trong 60 năm qua, NXB Văn học đã vinh dự được Ðảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động, Huân chương Ðộc lập hạng nhất, nhì, ba và nhiều bằng khen, giấy khen, cờ luân lưu của Chính phủ, của Ban Tuyên giáo Trung ương và các bộ, ngành khác. Nhà xuất bản cũng nhận được nhiều giải thưởng do Hội Văn nghệ Việt Nam, Hội Nhà văn, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam... trao tặng.
Từ một cơ quan tư tưởng - văn hóa chuyển sang cơ quan văn hóa doanh nghiệp đặc thù, NXB Văn học vẫn bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu doanh số, bảo đảm nâng cao đầu sách,... là nơi đỡ đầu một số thư viện, thường xuyên tặng sách gửi đồng bào biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, nuôi dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đóng góp xây dựng nhà tình nghĩa, giúp đỡ các quỹ người nghèo, người tàn tật và trẻ em mồ côi.
Các thành tích mà nhà xuất bản đạt được là nhờ có sự quan tâm tận tình chỉ đạo, giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo Ðảng và Nhà nước, của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa - Thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Thông tin - Truyền thông và các cơ quan chức năng có liên quan. Vì thế, có thể nói, vinh dự mà nhà xuất bản có được trong sáu mươi năm qua, trước hết thuộc về các tác giả, tác phẩm, đồng thời cũng thuộc về sự phấn đấu không mệt mỏi, lao động hết mình của các thế hệ nhà văn, biên tập viên, cán bộ nhân viên đã từng công tác tại Nhà xuất bản. Các yếu tố đó đã trở thành động lực quan trọng để trong quá trình phát triển của mình, NXB Văn học đã có đóng góp tích cực đối với sự nghiệp phát triển văn học và văn hóa nước nhà, nối tiếp hàng nghìn năm văn hiến của dân tộc Việt Nam...
