Ngọc Tỉnh, nơi bắt đầu phong trào xây dựng gia đình văn hóa Việt Nam

Những ngày đầu nhóm lửa...

Bác Luyện Ngọc Thanh là chủ một gia đình thế hệ thứ ba trong sáu gia đình văn hóa đầu tiên của thôn bồi hồi kể lại: "Vào những năm đầu của thập kỷ sáu mươi thế kỷ XX, thôn Ngọc Tỉnh bấy giờ cũng giống như nhiều vùng quê thuần nông khác vừa nghèo lại lạc hậu.

Ðời sống thời chiến đã khó khăn nhưng bên cạnh đó còn biết bao hủ tục, tệ nạn tác động xấu đến đời sống của nhân dân. Những chuyện như: mẹ chồng cấm đoán nàng dâu không được hội họp đoàn thể, tệ nạn rượu chè, cờ bạc, mê tín dị đoan, cưới tảo hôn, bói toán... gần như gia đình nào cũng có. Vậy mà đồng lúa thì xác xơ vì không có sự chăm chút của con người. Lúc đó cuộc vận động xây dựng Hợp tác xã nông nghiệp một trong bốn phong trào "tứ hóa" bấy giờ (hợp tác hóa, thủy lợi hóa, bổ túc văn hóa và quân sự hóa) gặp rất nhiều khó khăn.

Nhiều gia đình có tư tưởng chân trong chân ngoài, chưa muốn vào HTX. Ngọc Tỉnh là địa phương có phong trào hợp tác hóayếu kém nhất của tỉnh Hưng Yên... "Ðể làm tốt công tác tuyên truyền văn hóa văn nghệ phục vụ cho việc xây dựng các phong trào khác, lúc bấy giờ Ty Văn hóa Thông tin Hưng Yên đã cử một tổ cán bộ xuống làm công tác vận động nhân dân thôn Ngọc Tỉnh. Tổ công tác đã bàn nhau phải vận động xây dựng gia đình văn hóa thí điểm rồi từ đó vận động các hộ gia đình khác vào HTX.

Sáu gia đình đầu tiên được chọn để xây dựng gia đình văn hóa là: ông Luyện Văn Ðễ, Ðinh Văn Ðể, Ðinh Văn Khắc, Luyện Văn Ẩn, Nguyễn Văn Tục, Ðỗ Văn Thức và gia đình bà Phạm Thị Oanh. Từ nhu cầu tất yếu của mỗi gia đình, nhận thức được trách nhiệm và vinh dự của mình, sáu gia đình đã bàn bạc và thống nhất cùng giúp nhau trong mọi lĩnh vực công tác, lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm, thực hiện đời sống mới trong mỗi gia đình, lo dạy bảo con cái chăm ngoan học tập, đoàn kết xóm giềng, sẵn sàng giúp đỡ láng giềng khi hoạn nạn lúc khó khăn. Sáu gia đình cũng phân công nhau mỗi nhà làm gương một việc cụ thể.

Gia đình ông Luyện Văn Ẩn thực hiện phong trào "đọc và làm theo sách báo" để áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào trồng trọt. Ông đã cùng các con cháu trồng cây trên khắp đường làng ngõ xóm để lấy gỗ làm trường học, nhà kho. Ngoài ra ông còn làm một vườn ươm cây giống hơn 1.000m2 để cung cấp cây giống miễn phí cho bà con trong thôn.

Gia đình ông Luyện Văn Ðễ thì đào giếng khơi để làm gương phá tan định kiến "sợ đứt long mạch" trong thôn lúc đó. Từ đó nhiều nhà cũng đào giếng để được dùng nước sạch. Gia đình ông Ðinh Văn Khắc và ông Nguyễn Văn Tục chịu trách nhiệm tập hợp xây dựng đội văn nghệ và tổ chức các buổi sinh hoạt văn nghệ trong thôn.

Vốn có chút năng khiếu về thơ ca hò vè, ông Khắc đã sáng tác những câu thơ nhẹ nhàng mà thâm thúy để phê bình những cái xấu trong thôn xóm và cổ súy cho những nhân tố tích cực. Chẳng hạn như:

Ruộng kia lúa tốt ngập bờ

Ruộng này lúa xấu bơ phờ tại ai?

Gia đình ông Ðỗ Văn Thức nêu gương về truyền thống gia đình cách mạng. Nhà ông có 4 con là liệt sĩ chống Pháp và chống Mỹ. Gia đình bà Phạm Thị Oanh - ông Luyện Văn Bái thì nêu gương về lao động sản xuất giỏi và làm gương về mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu, lôi cuốn phong trào phụ nữ tham gia hoạt động xã hội. Từ sự cam kết và quyết tâm thực hiện tốt của sáu gia đình điểm, việc xây dựng gia đình văn hóa đã có tác động tốt đến bà con nhân dân thôn Ngọc Tỉnh và nhiều địa phương lân cận.

Hằng đêm trong thôn Ngọc Tỉnh diễn ra nhiều buổi văn nghệ tại đình làng. Khẩu hiệu "Bí thư ra sân - toàn dân ca hát" đã biến thành phong trào múa hát tập thể sôi nổi lúc bấy giờ. Nhiều hộ gia đình đã tự nguyện nộp đơn vào HTX và noi gương sáu gia đình văn hóa điểm để xây dựng gia đình văn hóa. Phong trào thi đua lao động sản xuất và giúp nhau thực hiện đời sống mới đã có nhiều tác động tích cực đến đời sống xã hội trong thôn.

Chính những nét đẹp văn hóa đó đã góp phần xua tan những tàn dư lạc hậu và tệ nạn xã hội làm cho đời sống ngày càng phát triển. Năm 1962, Bộ Văn hóa - Thông tin có cuộc họp tại Hải Phòng đã công nhận sáu hộ gia đình văn hóa của thôn Ngọc Tỉnh là sáu hộ gia đình văn hóa đầu tiên của cả nước. Kể từ đó đến nay, phong trào xây dựng gia đình văn hóa đã có sức lan tỏa và trở thành phong trào rộng khắp trong cả nước.

Làng văn hóa Ngọc Tỉnh hôm nay

Con đường lớn dẫn đến trung tâm thôn, nơi có Ðình làng và Nhà văn hóa thôn khá thênh thang cũng được lát gạch đỏ. Anh Ðỗ Quang Hưng - Trưởng thôn vui vẻ cho biết: "Thôn Ngọc Tỉnh chúng tôi luôn tự hào là chiếc nôi của phong trào xây dựng gia đình văn hóa. Chính quyền, chi bộ và nhân dân trong thôn luôn có ý thức về niềm vinh dự tự hào này. Trách nhiệm của chúng tôi là phải làm sao luôn phát huy truyền thống đó trong mọi lĩnh vực của đời sống mà nhất là trong việc xây dựng gia đình văn hóa, Làng văn hóa. Tuy nhiên chúng tôi cũng còn rất nhiều khó khăn".

Với 300 hộ và 1.070 nhân khẩu, nghề chính vẫn là sản xuất nông nghiệp lấy gì để làm sức bật đi lên nếu không phải là phát huy nội lực, sự sáng tạo của các gia đình? Rất may, công cuộc đổi mới do Ðảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã làm thay đổi cuộc sống của nhiều địa phương. Ngọc Tỉnh cũng là một làng quê đang có những bước chuyển mình.

Sau khi tái lập tỉnh Hưng Yên, nhiều khu công nghiệp được dựng lên. Người dân Ngọc Tỉnh không chỉ có đồng ruộng mà họ đã có cơ hội làm thêm nhiều nghề khác. Nhiều gia đình năng động trong cơ chế mới, vẫn bám ruộng đồng nhưng làm thêm dịch vụ và các nghề khác đã trở thành những hộ gia đình khá giả. Với mức thu nhập bình quân hơn 5 triệu đồng/người/năm, Ngọc Tỉnh hôm nay đã có 30% số hộ giàu, hơn 60% số hộ có thu nhập đủ ăn.

Gia đình anh Nguyễn Viết Dũng từ sản xuất nông nghiệp kết hợp dịch vụ và chăn nuôi đã có thu nhập mỗi năm hàng trăm triệu đồng. Trong thôn Ngọc Tỉnh bây giờ, khá nhiều nhà cao tầng mọc lên đan xen với những ngôi nhà mái ngói mầu nâu. Năm 2004, thôn thực hiện xã hội hóa để xây dựng đường làng ngõ xóm sạch đẹp và xây dựng Nhà văn hóa thôn. Mỗi nhân khẩu chỉ phải đóng góp 25.000 đ/năm và sẽ đóng góp liên tục trong nhiều năm.

Ðiều quan trọng hơn cả là trong thôn, dân làng sống với nhau đúng bằng tình nghĩa xóm giềng "tối lửa tắt đèn có nhau". Không có tệ nạn xã hội, không có chuyện cãi chửi nhau xích mích xóm giềng. Tổ hòa giải trong thôn luôn kịp thời có mặt nếu có chuyện xích mích nhỏ. Các đoàn thể trong thôn lấy mục tiêu xây dựng GÐVH, LVH để vận động hội viên hưởng ứng. Chi bộ với 47 gia đình đảng viên làm nòng cốt trong mọi phong trào. 95% số hộ đạt danh hiệu GÐVH.

Ðặc biệt 36 hộ gia đình thương binh liệt sĩ trong thôn luôn nhận được sự quan tâm của các đoàn thể và nhân dân. Toàn thôn đã tự nguyện đóng góp công xây dựng được một nhà tình nghĩa và một nhà đại đoàn kết. Trong thôn, phong trào khuyến học trong từng gia đình cũng được quan tâm. Cả thôn có sáu chục người có trình độ cao đẳng và đại học.

Dòng họ Luyện trong thôn Ngọc Tỉnh có 5 thạc sĩ, hơn hai chục cử nhân, nhiều cháu là học sinh giỏi cấp tỉnh và cấp quốc gia. Dòng họ có sáng kiến tổ chức xây dựng Quỹ khuyến học và đã được UBND huyện Yên Mỹ tặng Giấy khen vì thành tích khuyến học, khuyến tài. Những việc làm như thế đã và ngày càng tô thắm thêm truyền thống tự hào: nơi quê hương của phong trào xây dựng gia đình văn hóa Việt Nam!

Tuy chưa giàu có trù phú như nhiều vùng quê khác, còn 13% hộ gia đình nghèo (tiêu chí mới) và 5% số hộ chưa đạt danh hiệu GÐVH, đó là những trăn trở của chi bộ, chính quyền và người dân Ngọc Tỉnh. Nhưng những gì Ngọc Tỉnh đã làm và đạt được trong gần năm mươi năm qua đã khẳng định: Ngọc Tỉnh đã và luôn xứng đáng là quê hương khởi nguồn của phong trào xây dựng Gia đình văn hóa Việt Nam - một phong trào thật sự là động lực để xây dựng nguồn lực con người và thúc đẩy xã hội phát triển.