Ngoại giao kinh tế năm 2009 đã có nhiều đóng góp tích cực trong nỗ lực khắc phục tác động tiêu cực của khủng hoảng kinh tế - tài chính thế giới đối với kinh tế trong nước

ND- Năm 2009 nền kinh tế Việt Nam tiếp tục chịu sức ép của cuộc khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu. Ngoại giao Kinh tế (NGKT) năm qua đã có nhiều đóng góp tích cực trong nỗ lực khắc phục tác động tiêu cực của khủng hoảng kinh tế - tài chính thế giới đối với kinh tế nước ta.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm đã trả lời phỏng vấn báo chí về công tác NGKT năm 2009. Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc nội dung cuộc trả lời phỏng vấn nói trên.

Phóng viên (PV): Thưa Phó Thủ tướng, năm 2009 nền kinh tế Việt Nam tiếp tục chịu sức ép của cuộc khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu. Xin Phó Thủ tướng cho biết, công tác NGKT đã có những đóng góp gì vào sự phát triển kinh tế của đất nước trong năm qua.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm: Từ cuối năm 2008 và năm 2009, nền kinh tế thế giới rơi vào thời kỳ khó khăn và suy giảm trầm trọng do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu nghiêm trọng nhất kể từ Ðại suy thoái 1929-1933. Nền kinh tế nước ta không nằm ngoài tầm ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng toàn cầu đó. Trước tình hình đó, công tác NGKT năm 2009 đã có nhiều đóng góp tích cực, chung tay góp sức với cả nước trong nỗ lực khắc phục tác động tiêu cực của khủng hoảng kinh tế - tài chính thế giới đối với kinh tế trong nước, sớm lấy lại đà tăng trưởng kinh tế, qua đó bảo đảm  hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2006-2010 và chuẩn bị tốt nhất cho giai đoạn 2011-2020. Với phương châm "thông tin-tham mưu, đột phá-mở đường, đồng hành-hỗ trợ, đôn đốc triển khai", công tác NGKT năm 2009 đã đạt được một số kết quả quan trọng như sau: 

Một là, công tác nghiên cứu, đánh giá tình hình kinh tế thế giới để kịp thời cung cấp thông tin phục vụ điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương được đẩy mạnh, phát huy hiệu quả rõ rệt. Các báo cáo định kỳ hằng tháng và báo cáo đột xuất của Bộ Ngoại giao đã kịp thời thông tin  về tình hình kinh tế thế giới, diễn biến khủng hoảng kinh tế toàn cầu và biện pháp xử lý của các nước, tham mưu cho Chính phủ và các bộ, ngành trong điều hành kinh tế vĩ mô. Nhiều báo cáo được đánh giá tốt như báo cáo về Các biện pháp chống suy thoái kinh tế của các nước, Hội nghị cấp cao G-20, Phát triển kinh tế xanh, kế hoạch rút kích thích kinh tế, kinh nghiệm tái cơ cấu kinh tế của các nước... Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã thật sự trở thành "tai mắt" để thu thập các thông tin kinh tế các nước sở tại cũng như những kinh nghiệm phục hồi và tái cấu trúc kinh tế của các nước, phục vụ công tác hoạch định chính sách của Chính phủ.  

Hai là, kết hợp ngày càng chặt chẽ công tác chính trị đối ngoại với công tác kinh tế đối ngoại, chủ động thúc đẩy quan hệ thương mại, đầu tư, du lịch... không chỉ với những đối tác truyền thống mà còn mở rộng ra các đối tác tiềm năng, tạo đột phá trong quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và các nước. Các vấn đề kinh tế đã trở thành một trong những nội dung chính của chương trình làm việc của lãnh đạo cấp cao Việt Nam tới các nước đối tác và của lãnh đạo các nước tới Việt Nam. Qua các chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao, Việt Nam và các nước đối tác đã ký kết và thông qua 120 cam kết và thỏa thuận hợp tác kinh tế, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa Việt Nam với các nước này đi vào chiều sâu và thực chất hơn.

Trong năm 2009, Bộ Ngoại giao đã song hành, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp chủ động đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến đầu tư, hợp tác kinh tế, thương mại nhằm quảng bá hàng hóa, thương hiệu, thúc đẩy kinh tế đối ngoại, tạo ra những bước đột phá vào các thị trường tiềm năng tại các khu vực Ðông Á, Trung Ðông - châu Phi, Bắc Mỹ, châu Âu...

Ba là, đôn đốc và thúc đẩy việc triển khai thực hiện các thỏa thuận quốc tế về kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với một số nước. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ đầu năm 2009, Bộ Ngoại giao đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp lớn rà soát và đôn đốc việc triển khai các cam kết và thỏa thuận đạt được trong khuôn khổ các chuyến thăm song phương của lãnh đạo cấp cao. Hoạt động này bước đầu đã phát huy kết quả tích cực với việc nhiều cam kết và thỏa thuận kinh tế với một số đối tác quan trọng như Nhật Bản, Trung Quốc hay những đối tác mới như các nước Trung Ðông... đã được triển khai nghiêm túc và có hiệu quả, góp phần thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời  giữ vững hình ảnh Việt Nam là "đối tác tin cậy" của các nước trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.  

Bốn là, kịp thời cảnh báo và tích cực phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp liên quan xử lý các tranh chấp thương mại quốc tế giữa Việt Nam với các nước. Trước xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại tại một số nước, trong năm 2009, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã kịp thời phát hiện và cảnh báo sớm các vụ kiện và tranh chấp thương mại liên quan hàng xuất khẩu của Việt Nam và chủ động tham gia các hoạt động vận động và đấu tranh bảo vệ quyền lợi chính đáng của các doanh nghiệp, lao động Việt Nam tại các thị trường nước ngoài.

Năm là, đẩy mạnh công tác người Việt Nam ở nước ngoài qua đó vận động đồng bào chung tay góp sức phát triển đất nước. Việc thu hút các chuyên gia, trí thức và doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài đóng góp chất xám, nhân lực và vật lực cho sự nghiệp phát triển đất nước là chủ trương lớn của Ðảng và Nhà nước. Quán triệt tinh thần đó, nhiều cơ quan đại diện đã tích cực thúc đẩy thành lập Hiệp hội, cộng đồng doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài (như Lào, Cam-pu-chia, Nga, các nước Ðông Âu, Mỹ, Tây Âu, Ô-xtrây-li-a...), thu hút sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của kiều bào. Ðặc biệt trong năm 2009, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài đã chủ trì tổ chức thành công Ðại hội thành lập Hiệp hội doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài và Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài lần thứ nhất. Ðây là những sự kiện quan trọng và rất có ý nghĩa trong việc tạo ra cơ chế và diễn đàn để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có những đóng góp và khuyến nghị cụ thể về các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội và chính sách đối với kiều bào.

Thứ sáu và không kém phần quan trọng, đó là chúng ta đã kết hợp rất hiệu quả các công tác NGKT và Ngoại giao Văn hóa trong năm  Ngoại giao Văn hóa 2009. Các hoạt động Ngoại giao Văn hóa sôi nổi và hết sức hiệu quả trong năm qua bên cạnh mục tiêu quảng bá văn hóa Việt Nam với bạn bè thế giới, tăng cường tình hữu nghị và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, đã có đóng góp hết sức quan trọng vào việc quảng bá các giá trị văn hóa, các sản phẩm mang đậm truyền thống văn hóa Việt với bạn bè và đối tác nước ngoài, đồng thời giới thiệu và quảng bá các sản phẩm du lịch đặc sắc của Việt Nam, đặc biệt các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các di sản thiên nhiên mà ta đã nỗ lực vận động để được UNESCO công nhận trao các danh hiệu mang tầm quốc tế.

Trong năm qua, ngành Ngoại giao đã thật sự kết hợp nhuần nhuyễn ba trụ cột Ngoại giao Chính trị, Ngoại giao Kinh tế và Ngoại giao Văn hóa để phục vụ tốt nhất cho sự phát triển của đất nước. Ðây là một bước thực hiện rất thành công trên thực tế chiến lược ngoại giao toàn diện.

PV: Trong số những kết quả đạt được của công tác NGKT năm 2009, Phó Thủ tướng tâm đắc nhất với kết quả gì? Ðồng thời, theo Phó Thủ tướng những lĩnh vực nào ngành Ngoại giao có thể và cần làm tốt hơn nữa để phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước?

Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm: Trong bối cảnh đất nước ta phải đương đầu và vượt qua nhiều khó khăn, thách thức gay gắt do những tác động của khủng hoảng tài chính - kinh tế thế giới và những hạn chế mang tính nội tại của nền kinh tế Việt Nam, tôi cho rằng việc ngành Ngoại giao tập trung làm tốt công tác nghiên cứu, cung cấp thông tin, tham mưu đắc lực cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ, các bộ, ngành là kết quả quan trọng nhất của công tác NGKT trong năm 2009. 

Trong vài năm gần đây và đặc biệt là năm 2009, công tác thông tin, tham mưu đã được Bộ Ngoại giao chú trọng đẩy mạnh, đổi mới cả về tư duy và phương pháp tiếp cận, đi vào chiều sâu thực chất hơn. Trên cơ sở nắm chắc những chủ trương, chính sách kinh tế của Chính phủ, ngành Ngoại giao đã và đang đa dạng hóa nhiều kênh, nguồn thông tin. Ngoài việc tăng cường vai trò "tai mắt" của các cơ quan đại diện, trong năm qua Bộ Ngoại giao đã tích cực mở rộng quan hệ với các học giả, tổ chức nghiên cứu quốc tế nhằm thu thập các thông tin đa chiều và ý kiến tham mưu, tư vấn giúp Chính phủ hoạch định, điều hành chính sách kinh tế vĩ mô sát với tình hình thế giới hơn. Với nhiều hình thức đa dạng, phong phú, Bộ Ngoại giao đã trao đổi, tham khảo ý kiến của nhiều giáo sư hàng đầu về kinh tế về các vấn đề kinh tế của Việt Nam, góp phần tham mưu cho Chính phủ.

Những kết quả đạt được của công tác NGKT thời gian qua là rất tích cực. Tuy nhiên, để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thời gian tới, công tác NGKT cần tiếp tục được đẩy mạnh và trở thành nhiệm vụ chung của các cấp, các ngành, các địa phương và doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa ngành Ngoại giao với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp cần "nhịp nhàng" và hiệu quả hơn nữa từ khâu cung cấp thông tin đến phối hợp xử lý các vấn đề nảy sinh. Ngành Ngoại giao cần thật sự trở thành lực lượng tiên phong trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác nhiều mặt, trong đó trọng tâm là quan hệ kinh tế, giữa Việt Nam với các nước. Trong thời gian tới, việc tranh thủ thông tin và nghiên cứu quốc tế sẽ tiếp tục được thúc đẩy. Bộ Ngoại giao cũng đang phối hợp nhiều cơ quan trong nước tổ chức các hội thảo về các lý thuyết, mô hình phát triển kinh tế hậu khủng hoảng.

PV: Xin Phó Thủ tướng cho biết định hướng của công tác NGKT trong năm 2010 và giai đoạn tiếp theo.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm:  Năm 2010 là năm kinh tế thế giới đang dần phục hồi sau khủng hoảng nhưng vẫn chậm chạp và còn nhiều diễn biến khó lường, còn tiếp tục tác động không thuận đối với kinh tế nước ta, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực rất lớn để phục hồi tốc độ tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng và phát triển bền vững của nền kinh tế, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Ðại hội Ðảng X và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001-2010.

Năm 2010 cũng là năm toàn Ðảng, toàn quân, toàn dân ta tích cực chuẩn bị cho Ðại hội XI của Ðảng, là năm nước ta tổ chức nhiều ngày lễ lớn của dân tộc, đặc biệt là Ðại lễ 1000 Thăng Long - Hà Nội. Về đối ngoại, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN, Liên minh Nghị viện ASEAN (AIPA-31), tổ chức Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) Ðông Á... Việc tổ chức và đảm đương thành công những sự kiện chính trị, đối ngoại quan trọng này chắc chắn sẽ góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.

Trước những cơ hội và thách thức đang đặt ra cho Việt Nam và để tiếp tục đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển của đất nước, ngành Ngoại giao sẽ phối hợp chặt chẽ với các cấp, các ngành thúc đẩy công tác NGKT với các trọng tâm lớn sau:

Một là, tăng cường hơn nữa sự gắn kết giữa kinh tế đối ngoại với chính trị đối ngoại và văn hóa đối ngoại để tạo dựng môi trường thuận lợi phục vụ phát triển đất nước, tranh thủ các sự kiện chính trị, đối ngoại quan trọng do Việt Nam chủ trì và đăng cai như Năm ASEAN 2010 và Diễn đàn Kinh tế thế giới Ðông Á, các hoạt động kỷ niệm năm tròn, năm chẵn thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam với các nước để thúc đẩy quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác, đặc biệt là các nước láng giềng, khu vực, các nước lớn và các đối tác quan trọng khác đi vào chiều sâu, ổn định và bền vững hơn.

Hai là, tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu, tham mưu, dự báo giúp Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương điều hành kinh tế vĩ mô và xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020.

Ba là, hỗ trợ hiệu quả hơn nữa công tác xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch và quảng bá đất nước của các địa phương và doanh nghiệp, bao gồm việc xây dựng chương trình quảng bá quốc gia và một số thương hiệu quốc gia điển hình cho giai đoạn từ sau năm 2010, đồng thời tăng cường các hoạt động bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp Việt Nam tại các thị trường nước ngoài. Phải tiếp tục giữ dòng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, triển khai mạnh các thỏa thuận kinh tế đã đạt được năm 2009, khai thác các thị trường tiềm năng mới về đầu tư, thương mại, lao động, du lịch...

Bốn là, hoàn thiện cơ chế và tăng cường hiệu quả phối hợp giữa Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện, giữa ngành Ngoại giao với các bộ, ngành và các doanh nghiệp Việt Nam trong triển khai công tác NGKT để tích cực góp phần tạo đà cho phục hồi và phát triển kinh tế của đất nước trong giai đoạn 2011-2020.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Phó Thủ tướng.