Nghề dệt truyền thống ở Mù Cang Chải

Những người phụ nữ dân tộc Mông bao đời nay vẫn cần mẫn trồng lanh, dệt vải bởi người Mông đánh giá tài năng, vẻ đẹp của người phụ nữ qua khả năng thêu, dệt và bộ trang phục. Vì vậy, trước khi về nhà chồng, của hồi môn của các cô dâu bao giờ cũng là những bộ váy áo do chính bàn tay họ tạo nên. Thế nhưng, theo thời gian, cuộc sống hiện đại cũng đã dần làm mai một nghề thủ công truyền thống. Năm 2009 Hội phụ nữ huyện Mù Cang Chải chỉ đạo thành lập mô hình tổ phụ nữ dệt thổ tại bản Dề Thàng, xã Chế Cu Nha, với quyết tâm gìn giữ giá trị truyền thống, quảng bá du lịch, góp phần tạo công ăn việc làm cho chị em phụ nữ dân tộc thiểu số trên địa bàn. Sau nhiều năm nỗ lực, giờ đây, các sản phẩm dệt thủ công đã trở thành một “thương hiệu” sản phẩm độc đáo, chủ lực, được du khách đặc biệt ưa chuộng.

Phó Chủ tịch Hội phụ nữ xã Hờ Thị Dê, trưởng nhóm dệt thổ cẩm cho biết: Từ bao đời nay, chúng tôi vẫn cần mẫn thêu váy, áo đâu có nghĩ tới việc làm thành hàng hóa đem bán. Bởi vậy, những ngày đầu thành lập, chị em chưa có kinh nghiệm, cứ làm những sản phẩm truyền thống. Sau một thời gian, được tham dự các lớp học mẫu thêu mới, hoàn thiện các mẫu mã, nhiều chị đã phát huy được tay nghề qua sự sáng tạo, cải tiến hoa văn, đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Hiện tại, một bộ váy sau khi hoàn thành có giá trị từ hai đến bốn triệu đồng, đáng chú ý có những bộ mười triệu đồng, tùy thuộc vào chất liệu, sự tỉ mỉ, hoa văn trên bộ trang phục. Dù trên thị trường có bán những bộ váy xuất xứ từ bên kia biên giới chỉ trên dưới một trăm nghìn đồng nhưng du khách, nhất là khách nước ngoài vẫn ưa chuộng những bộ váy được làm nên bởi đôi bàn tay của phụ nữ Chế Cu Nha.

Không chỉ tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho gần bốn mươi thành viên, phương châm của tổ thêu là gìn giữ và phát huy giá trị bản sắc dân tộc, tổ thêu luôn coi trọng mẫu mã, chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định sự phát triển của nghề dệt truyền thống. Do vậy, để các sản phẩm vẫn mang bản sắc, các thành viên dùng nguyên liệu thiên nhiên là cây lanh để dệt nên những mảnh vải với họa tiết tinh xảo, chứ không mua nguyên vật liệu có sẵn trên thị trường. Chị Lù Thị Mú, một thành viên của tổ kể: Lanh cắt về được phơi nắng vài tuần trước khi tước sợi, sau đó đưa vào cối giã mềm rồi nối lại thành từng cuộn. Lanh sau khi giặt được luộc cho tới khi sợi mềm và trắng, sau đó chúng tôi chia sợi, mắc vào khung cửi, nhờ đó vải lanh có độ bền cao, giữ mầu tốt.

Từ nỗ lực của từng thành viên, sự quyết tâm của ban điều hành, hiện tại, tổ thêu đã cho ra thị trường gần hai mươi loại mặt hàng. Nhờ sự giúp đỡ của Trung tâm dạy nghề nhân đạo (Caft Link), các sản phẩm thủ công từ bản làng miền núi xa xôi đã chắp cánh bay tới khắp các hội trợ triển lãm và giới thiệu, quảng bá sản phẩm tới du khách trong và ngoài nước. Ngoài phối hợp với trung tâm Craft Link, Tổ dệt còn phối hợp Trung tâm dạy nghề của huyện Mù Cang Chải mở lớp cho 26 chị về thêu dệt thổ cẩm, dệt khăn len, cải tiến mẫu mã đáp ứng yêu cầu thị hiếu của khách hàng. Đến nay, thu nhập của mỗi hội viên từ 500 nghìn đến 3,5 triệu đồng/cho một lần giao nhận hàng. Vào đầu năm 2015, chị Hờ Thị Dê và chị Lù Thị Mú tham gia thi sản phẩm sáng tạo của dự án giảm nghèo do Ngân hàng Thế giới (WB) tại tỉnh Yên Bái tổ chức và đoạt giải nhất hội thi kèm theo giải thưởng gần 90 triệu đồng.

Từ khó khăn ban đầu, những người phụ nữ dân tộc Mông ở xã Chế Cu Nha đã nỗ lực vươn lên, không chỉ thoát nghèo, tạo việc làm, tăng thu nhập cho hội viên phụ nữ trong xã, mà còn góp phần quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc. Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ huyện Mù Cang Chải Sùng Thị Sày cho biết: “Thời gian tới, hội phụ nữ huyện sẽ chỉ đạo sát sao các hội phụ nữ cơ sở phát triển và nhân rộng các mô hình về bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc, nhất là các mô hình thêu. Trước tiên là giúp chính bản thân mình, sau đó là phát triển kinh tế tạo việc làm, tăng thu nhập, xóa đói, giảm nghèo”. Hội cũng sẽ nỗ lực phối hợp với các ban, ngành, tổ chức tìm kiếm thị trường, liên kết với nhiều đối tác nhằm tiêu thụ sản phẩm, không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng mẫu mã của sản phẩm theo thị hiếu người tiêu dùng.