Ngành kiểm sát nhân dân phải phối hợp với các ngành, nỗ lực thực hiện tốt những mục tiêu về cải cách tư pháp

Hôm nay tôi rất vui mừng đến dự Hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác năm 2005 của ngành kiểm sát nhân dân. Nhân dịp này, tôi xin gửi tới các đồng chí dự Hội nghị lời thăm hỏi ân cần và qua các đồng chí tới toàn thể cán bộ, công chức, kiểm sát viên ngành kiểm sát nhân dân lời chúc sức khỏe và hạnh phúc.

Năm 2004, trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp, đất nước ta phải trải qua không ít khó khăn, nhưng dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Ðảng, Nhà nước cùng với sự nỗ lực của toàn thể nhân dân, của các cấp, các ngành, nền kinh tế nước ta vẫn đạt mức tăng trưởng cao hơn năm trước. Tình hình chính trị ổn định; quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội được giữ vững. Quan hệ đối ngoại ngày càng được mở rộng, vị thế của nước ta được nâng cao. Trong thành tựu chung to lớn đó có sự đóng góp tích cực, hiệu quả của các cơ quan bảo vệ pháp luật, trong đó có ngành kiểm sát nhân dân.

Qua theo dõi tình hình hoạt động của các cơ quan tư pháp nói chung, Viện Kiểm sát nhân dân nói riêng và hôm nay được nghe báo cáo của các đồng chí, tôi rất vui mừng nhận thấy, năm 2004, ngành kiểm sát nhân dân đã có nhiều cố gắng, nỗ lực phấn đấu và có những tiến bộ trên các lĩnh vực công tác kiểm sát, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa phục vụ tích cực công cuộc đổi mới của đất nước, thể hiện sự nỗ lực phấn đấu của tập thể lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và toàn thể cán bộ, công chức, kiểm sát viên ngành kiểm sát nhân dân.

Quán triệt quan điểm cải cách tư pháp và nghiêm túc tổ chức thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 2-1-2001 của Bộ Chính trị, Nghị quyết về nhiệm vụ năm 2004 của Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 4 và nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp; năm qua, ngành kiểm sát nhân dân đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, điều tra và đưa ra truy tố, xét xử một số vụ án tham nhũng lớn, các vụ án về an ninh quốc gia, án ma túy, các tội phạm có tổ chức và những vụ án gây nhiều bức xúc ở địa phương, phục vụ tốt yêu cầu của nhiệm vụ chính trị, được nhân dân đồng tình ủng hộ. Nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong lĩnh vực hình sự, Viện Kiểm sát đã tìm được nhiều biện pháp khắc phục tình trạng bỏ lọt tội phạm; việc phê chuẩn bắt, tạm giữ, tạm giam được tiến hành chặt chẽ, đúng pháp luật; các trường hợp đình chỉ điều tra, nhất là các trường hợp đình chỉ điều tra vì không phạm tội đã giảm đáng kể. Việc phát hiện và kiến nghị khắc phục vi phạm trong hoạt động điều tra của cơ quan điều tra được tiến hành thường xuyên; thông qua việc giải quyết các vụ án hình sự, có những kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước khắc phục những sơ hở, khiếm khuyết của cơ chế nhằm mục đích phòng ngừa tội phạm.

Viện Kiểm sát nhân dân các cấp cũng đã có nhiều biện pháp để nâng cao năng lực, trình độ và kỹ năng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa của kiểm sát viên, đảm bảo tranh tụng dân chủ, công khai. Do những cố gắng của các đồng chí và sự phối hợp hoạt động có hiệu quả của các cơ quan tư pháp nên số người bị bắt, giữ chuyển xử lý hành chính giảm, số bị cáo bị truy tố, Tòa án tuyên không phạm tội đã giảm nhiều so với các năm trước. Ngành kiểm sát cũng có nhiều cố gắng trong công tác kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính, kinh tế, lao động và các việc khác theo quy định của pháp luật. Ðã có nhiều biện pháp hỗ trợ cơ quan thi hành án khắc phục tình trạng các bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chậm được đưa ra thi hành. Có nhiều đổi mới trong việc giải quyết các đơn thư khiếu nại thuộc thẩm quyền, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tư pháp giải quyết được nhiều đơn, thư khiếu kiện phức tạp, kéo dài.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 có hiệu lực từ ngày 1-7-2004, là sự kiện có ý nghĩa to lớn trong hoạt động tư pháp ở nước ta. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cùng các cơ quan tư pháp ở Trung ương đã quán triệt, cụ thể hóa và thực hiện nghiêm túc các quy định của bộ luật mới. Ðã xác định đợt đầu những tòa án nhân dân cấp huyện, tương ứng là cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát có đủ điều kiện  để thực hiện việc tăng thẩm quyền theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự mới. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cùng các cơ quan tư pháp ở Trung ương đã có những bước chuẩn bị tích cực để thực hiện Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 có hiệu lực từ 1-1-2005.

Thực hiện Nghị quyết số 388/2003/NQ-UBTVQH11 ngày 17-3-2003 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về bồi thường thiệt hại cho người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã chủ động chủ trì và phối hợp cùng các ngành soạn thảo văn bản hướng dẫn thực hiện. Ngành kiểm sát nhân dân cũng chủ động phối hợp với các cơ quan tư pháp rà soát, nắm số người bị oan, trong đó có những người thuộc trách nhiệm bồi thường của Viện Kiểm sát. Ðến nay, một số người bị oan đã được Viện Kiểm sát  nhân dân xem xét bồi thường danh dự và vật chất theo quy định của pháp luật.

Ngành kiểm sát nhân dân đã đề nghị và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho tăng biên chế, đã quán triệt và thực hiện nghiêm túc các nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kiện toàn bộ máy Viện Kiểm sát nhân dân các cấp; tổng rà soát, đánh giá chất lượng, trình độ, năng lực đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên; trên cơ sở đó từng bước sắp xếp, bố trí cho phù hợp với yêu cầu của từng khâu công tác. Ðồng thời có kế hoạch bồi dưỡng, đào tạo nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong tiến trình cải các tư pháp ở nước ta.

Thay mặt Ðảng, Nhà nước tôi nhiệt liệt biểu dương, khen ngợi thành tích của các đồng chí đã đạt được trong năm qua.

Bên cạnh những thành tích và kết quả đã đạt được, theo tôi các đồng chí cũng phải thẳng thắn nhìn nhận để thấy hết những khuyết điểm, yếu kém của ngành kiểm sát nhân dân. Tại hội nghị này các đồng chí tập trung thảo luận nghiêm túc, phân tích những mặt tốt, mặt tích cực đồng thời rút ra những bài học về yếu kém, hạn chế trong từng khâu công tác để làm thế nào trong năm tới chúng ta đạt kết quả tốt hơn.

Qua theo dõi và trong các báo cáo các đồng chí đã nêu, tôi thấy trong năm qua, công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp tuy có tiến bộ nhưng so với yêu cầu của cải cách tư pháp, công tác này cũng còn bộc lộ những hạn chế, yếu kém: Số người bị khởi tố hình sự để điều tra sau đó cơ quan điều tra và Viện Kiểm sát phải đình chỉ điều tra do họ không phạm tội vẫn còn khoảng vài trăm người. Các cơ quan tố tụng đã có nhiều biện pháp để hạn chế tình trạng này nhưng do những thiếu sót, yếu kém về nghiệp vụ, do thiếu trách nhiệm của một bộ phận Ðiều tra viên, Kiểm sát viên nên vẫn còn để xảy ra những trường hợp bị khởi tố, bắt giam oan. Số người bị truy tố tòa án tuyên không phạm tội đã giảm so với các năm trước nhưng vẫn còn.

Việc kiểm sát viên thực hiện kiểm sát điều tra, đồng thời thực hiện quyền công tố tại phiên tòa (gọi là thông khâu) có những ưu điểm cần phát huy nhưng cũng có khuynh hướng "khép kín" có thể phát sinh tiêu cực hoặc bỏ lọt tội phạm. Ðể xảy ra những trường hợp khởi tố, truy tố oan trước hết thuộc trách nhiệm của Viện Kiểm sát nhân dân. Chúng ta phải nhìn nhận vấn đề này thật sâu sắc, phải thông cảm với nỗi đau, nỗi khổ của người bị oan, chúng ta phải kịp thời phát hiện và sửa chữa khuyết điểm, bồi thường danh dự, vật chất cho người bị oan theo quy định của Nghị quyết 388/2003/NQ-UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, có hiệu lực từ 1-7-2004, trong thời gian ngắn chúng ta triển khai được một số việc quan trọng để thực hiện Bộ luật tố tụng hình sự. Tuy nhiên đến nay việc ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện của các cơ quan tư pháp ở Trung ương, trong đó có Viện Kiểm sát nhân dân tối cao còn chưa kịp thời. Việc chậm trễ này gây không ít khó khăn cho các cơ quan áp dụng pháp luật và người tiến hành tố tụng.

Trong công tác giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế, lao động, hành chính và các việc khác theo quy định của pháp luật, các đồng chí tuy đã có cố gắng song chất lượng kiểm sát còn nhiều hạn chế. Việc giải quyết các yêu cầu về giám đốc thẩm còn chậm, nhiều vụ việc để kéo dài không trả lời, không kịp thời; có vụ trả lời không chính xác dẫn đến khiếu nại kéo dài. Công tác thi hành án, nhất là thi hành án dân sự còn nhiều tồn tại. Việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, nhiều đơn giải quyết chậm, nhiều đơn để kéo dài gây bức xúc trong nhân dân.

Như các đồng chí đã biết, tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XI, vấn đề tham nhũng, chống tham nhũng được cử tri và các đại biểu Quốc hội rất quan tâm, Quốc hội dành một số phiên họp để thảo luận vấn đề này. Thời gian qua, các cơ quan tư pháp đã phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử nhiều vụ án tham nhũng lớn, nhưng tình hình xảy ra các vụ án tham nhũng chưa giảm, thậm chí chúng ta còn phát hiện tham nhũng ở một số lĩnh vực kinh tế đặc biệt, xảy ra tham nhũng ở cơ quan bộ. Ðiều này cho thấy, qua việc xử lý các vụ án về tham nhũng chúng ta chưa tham mưu được với Ðảng, Nhà nước những chủ trương, chính sách hữu hiệu để đảm bảo phát hiện, xử lý và ngăn chặn có hiệu quả tệ nạn tham nhũng.

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, công tác tổ chức và cán bộ của ngành kiểm sát nhân dân cũng còn những bất cập. Chất lượng đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên hiện nay chưa ngang tầm với tiến trình cải cách tư pháp. Công tác quản lý cán bộ ở một số Viện Kiểm sát địa phương còn những yếu kém, có một số cán bộ vi phạm phải xử lý bằng pháp luật.

Tôi nêu những khuyết điểm, hạn chế của các đồng chí trong năm qua với tinh thần phê bình và tự phê bình thẳng thắn. Ðồng thời cũng là sự mong muốn, tin tưởng của Ðảng, Nhà nước và của nhân dân đối với ngành kiểm sát nhân dân. Chúng ta phải thật sự cầu thị, nhìn thẳng vào những yếu kém, hạn chế để cùng tìm ra những giải pháp, biện pháp làm thế nào nâng cao hơn nữa chất lượng hoạt động của ngành, góp phần xứng đáng vào thực hiện thắng lợi các mục tiêu  kinh tế - xã hội năm 2005 theo Nghị quyết của Quốc hội đã đề ra.

Năm 2005, năm cuối của kế hoạch 5 năm 2001 - 2005, năm có nhiều sự kiện trọng đại, nhiều ngày lễ lớn của đất nước, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà Nghị quyết Ðại hội lần thứ IX của Ðảng đã đề ra. Ðể góp phần vào sự nghiệp chung, ngành kiểm sát nhân dân phải phối hợp chặt chẽ với các ngành, nỗ lực phấn đấu thực hiện tốt những mục tiêu về cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/T.Ư của  Bộ Chính trị, và các nghị quyết của Quốc hội.

Tôi xin nhấn mạnh một số yêu cầu trọng tâm để các để các đồng chí thảo luận, thống nhất nhận thức và triển khai thực hiện.

Trước hết là, ngành kiểm sát nhân dân phải quán triệt và thực hiện nghiêm những nhiệm vụ đã đề ra của Nghị quyết số 41/2004/QH11 nhiệm vụ năm 2005 và Nghị quyết số 40/2004/QH11 của Quốc hội về Chương trình hoạt động giám sát của Quốc hội năm 2005. Tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp của ngành, phát huy những kết quả đã đạt được, đặc biệt là những mặt tích cực trong thực hiện cải cách tư pháp; rút kinh nghiệm, khắc phục những khuyết điểm, hạn chế trong công tác. Tiếp tục kiện toàn tổ chức, bộ máy, lề lối làm việc, đổi mới công tác chỉ đạo, điều hành để thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp của năm 2005; nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp. Năm 2005, công tác của ngành kiểm sát nhân dân nói riêng và các cơ quan tư pháp nói chung, phải thật sự nâng cao một bước mới về chất lượng; tổ chức thực hiện Nghị quyết 08-NQ/T.Ư của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới đi vào chiều sâu.

Hai là, ngành kiểm sát phải chủ động phối hợp với cơ quan Công an, Tòa án nhân dân và các cơ quan chức năng của Chính phủ đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia, tội tham nhũng, buôn lậu, các tội phạm về ma túy, các tội phạm có tổ chức và những vụ án gây bức xúc trong dư luận nhân dân. Năm 2005, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phải tập trung cao hơn và phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an cùng các cơ quan hữu quan có biện pháp đấu tranh có hiệu quả đối với loại án tham nhũng; góp phần cùng Chính phủ xây dựng xong Luật chống tham nhũng, trình Quốc hội thông qua. Bảo đảm việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án kịp thời, đúng pháp luật không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Muốn đấu tranh chống tội phạm có hiệu quả, một vấn đề quan trọng là các đồng chí phải làm tốt công tác thống kê hình sự - thống kê tội phạm, vì từ đây mới hoạch định được chiến lược và giải pháp đấu tranh với từng loại tội phạm và giải quyết tình trạng tội phạm. Ðược biết các đồng chí đang chủ trì cùng các ngành xây dựng Ðề án về công tác thống kê hình sự - thống kê tội phạm, tôi rất hoan nghênh.

Nhân đây, tôi cũng đề nghị các cơ quan tư pháp có liên quan cần phối hợp chặt chẽ hơn nữa với ngành kiểm sát để thực hiện tốt công tác này. Các đồng chí cần kiểm sát chặt chẽ việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế, hành chính, lao động; phối hợp với các cơ quan tư pháp và các cấp chính quyền có giải pháp đẩy nhanh việc thi hành các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật; cần có biện pháp giải quyết có hiệu quả các khiếu kiện về tư pháp có liên quan đến quá trình giải quyết các vụ án hình sự, dân sự.

Ba là, để thực hiện tốt Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, tôi đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với các cơ quan tư pháp ở Trung ương khẩn trương thực hiện những nội dung theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã phân công, sớm ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành, nhất là những nội dung mới của Bộ luật để các Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án và Thi hành án các cấp thực hiện thống nhất trong phạm vi cả nước. Thông qua công tác áp dụng pháp luật và tuyên truyền pháp luật, Viện Kiểm sát nhân dân phải là cầu nối quan trọng để đưa những quy định của Bộ luật vào thực tiễn cuộc sống. Các đồng chí cũng cần phối hợp với các ngành, tổ chức triển khai thực hiện tốt Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004, quán triệt cho cán bộ, kiểm sát viên Viện Kiểm sát nhân dân các cấp nắm vững những quy định mới có liên quan đến Viện Kiểm sát trong việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế, lao động, hành chính và các việc khác theo quy định của pháp luật, vì đây là lĩnh vực phát sinh nhiều tranh chấp phức tạp trong nhân dân.

Bốn là, việc thực hiện Nghị quyết 388/2003/NQ-UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về bồi thường cho người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra thời gian qua còn nhiều lúng túng, chưa kịp thời. Tôi đề nghị các cơ quan tư pháp trong đó có Viện Kiểm sát nhân dân phải khẩn trương bàn bạc, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc để nhanh chóng giải quyết bồi thường cho những người bị oan đã có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Ðồng thời phải kiểm điểm làm rõ trách nhiệm của tập thể và cá nhân để xảy ra các vụ việc oan sai để xử lý nghiêm minh.

Năm là, tăng cường công tác kiểm tra, kịp thời phát hiện những yếu kém trong công tác kiểm sát để tìm biện pháp khắc phục, đồng thời kiên quyết xử lý những cán bộ vi phạm phẩm chất, đạo đức và lối sống để xây dựng ngành kiểm sát nhân dân trong sạch vững mạnh, củng cố niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan tư pháp. Ngành kiểm sát nhân dân cần chú ý kiện toàn, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, đặc biệt chú trọng đến việc nâng cao chất lượng, ý thức trách nhiệm, phẩm chất đạo đức của đội ngũ kiểm sát viên, cán bộ để thực hiện có hiệu quả chủ trương cải cách tư pháp.

Sáu là, năm 2005, ngành kiểm sát nhân dân sẽ kỷ niệm 45 năm Ngày thành lập, các đồng chí cần tổng kết những kinh nghiệm quý báu của 45 năm xây dựng và phát triển của ngành nhằm làm giàu thêm những kinh nghiệm trên mặt trận đấu tranh phòng và chống tội phạm, góp phần củng cố sự ổn định chính trị, giữ vững an ninh, trật tự và an toàn xã hội, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Ðại hội IX của Ðảng và các nghị quyết của Quốc hội. Tôi tin tưởng rằng, với truyền thống tốt đẹp của ngành kiểm sát nhân dân với những thuận lợi, chắc chắn các đồng chí sẽ nỗ lực phấn đấu vươn lên, khắc phục khuyết điểm, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ mà Ðảng, Nhà nước và nhân dân giao cho.

Nhân dịp năm mới 2005 và chuẩn bị đón Xuân Ất Dậu, một lần nữa thay mặt các đồng chí lãnh đạo Ðảng Nhà nước, tôi xin chúc các đồng chí đại biểu và toàn thể kiểm sát viên, cán bộ, công chức ngành kiểm sát nhân dân mạnh khỏe, hạnh phúc, năm mới tiến bộ mới, giành nhiều thắng lợi mới xứng đáng với niềm tin của Ðảng, Nhà nước và nhân dân.

___________

(*) Ðầu đề là của báo Nhân Dân.