Ngăn chặn tình trạng trục lợi hoàn thuế giá trị gia tăng

Số lượng hoàn thuế tăng cao

Với vốn điều lệ 120 tỷ đồng, đến năm 2013, Công ty cổ phần (CTCP) dụng cụ thể thao Delta là doanh nghiệp (DN) có 100% vốn trong nước lớn nhất tỉnh Thanh Hóa, doanh thu hằng năm lên đến 100 tỷ đồng, riêng năm 2013 tăng gấp hai lần, đạt 200 tỷ đồng. Cũng trong năm 2013, Delta mở rộng sản xuất, xây dựng thêm một khu xưởng mới rộng hơn 10 nghìn ha, giải quyết việc làm cho gần 4.000 lao động với thu nhập bình quân gần bốn triệu đồng/tháng. Giám đốc nhân sự CTCP Delta Nguyễn Tiến Ðức cho hay, một trong những nguồn lực mang tính "động viên" rất cao để Delta đầu tư mở rộng sản xuất chính là việc được ngành thuế giải quyết hoàn thuế nhanh, đầy đủ. Ðiều này càng có ý nghĩa quan trọng với DN trong điều kiện nguồn vốn khó khăn hiện nay.

Theo Tổng cục Thuế, năm 2013, có rất nhiều DN được cơ quan thuế các cấp tiến hành hoàn thuế GTGT với tổng số tiền ước tính là 91.482 tỷ đồng, bằng 102,7% so với cùng kỳ năm 2012. Việc thực hiện nhanh chóng, kịp thời đúng quy định về công tác hoàn thuế đã tạo điều kiện cho DN quay vòng vốn nhanh, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Tuy nhiên, bên cạnh các DN làm ăn chân chính, cũng đã xuất hiện nhiều DN tìm mọi sơ hở và cách thức chiếm đoạt nguồn tiền từ hoàn thuế GTGT, gây thất thoát NSNN.

Những năm gần đây, đặc biệt là các năm 2012-2013, trên địa bàn tỉnh Ðác Lắc đã xuất hiện hiện tượng hồ sơ đề nghị hoàn thuế GTGT tăng nhanh bất thường, cả về số lượng DN và số thuế đề nghị hoàn. Là một trong những địa bàn trọng điểm về kinh doanh nông sản, đặc biệt là mặt hàng cà-phê, lượng thuế GTGT phát sinh từ hoạt động kinh doanh cà-phê của Ðác Lắc thường chiếm tỷ trọng từ 27% đến 30% tổng số thu NSNN của tỉnh, với gần 455 tỷ đồng/năm. Thế nhưng, theo phát hiện của cơ quan thuế tỉnh Ðác Lắc thì chỉ riêng số tiền phải chi cho công tác hoàn thuế (theo hồ sơ đề xuất) đã vượt hơn một nghìn tỷ đồng, đồng nghĩa với việc thu thuế GTGT sẽ không đủ bù cho số phải chi cho công tác hoàn thuế GTGT theo hồ sơ đề nghị của DN.

Cũng giống như Ðác Lắc, năm 2009, tỉnh An Giang chỉ có 15 DN được hoàn thuế GTGT xuất khẩu tiểu ngạch với giá trị khoảng 40 tỷ đồng. Ðến năm 2013, số DN này đã tăng lên 63 DN với dự kiến tổng số tiền hoàn thuế GTGT khoảng 1.200 tỷ đồng. Ðây là sự gia tăng rất bất thường, bởi dự toán thu thuế GTGT chung của tỉnh An Giang được Bộ Tài chính giao chỉ hơn 1.600 tỷ đồng. Tại hai địa bàn trọng điểm về công tác hoàn thuế GTGT này, số tiền đề nghị hoàn thuế gia tăng bất thường trên đã khiến cơ quan thuế nghi ngờ, chủ động phối hợp với cơ quan công an tiến hành điều tra các cá nhân, tổ chức có hành vi gian lận.

Bộ Tài chính cho biết, qua thanh tra, cơ quan tài chính đã chuyển hồ sơ của 133 DN có dấu hiệu vi phạm hình sự hoàn thuế GTGT sang cơ quan chức năng, trong đó đã tiến hành khởi tố 17 DN, bắt giữ 22 đối tượng vi phạm pháp luật hoàn thuế GTGT với số tiền chiếm đoạt rất lớn (chỉ riêng bảy đối tượng liên quan đến vụ án lừa đảo, chiếm đoạt tiền hoàn thuế GTGT tại An Giang đã có tổng giá trị xuất khẩu khống hơn 1.100 tỷ đồng, chiếm đoạt hơn 110 tỷ đồng tiền hoàn thuế). Tại nhiều địa phương, tình trạng chiếm đoạt tiền thuế GTGT diễn ra có tổ chức, trong thời gian dài, gây nên những hậu quả nghiêm trọng.

Giám đốc Xí nghiệp tư doanh thương mại Bá Thành, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Ðác Lắc Lê Bá Thành cho biết thêm: "Các DN làm ăn chân chính bị thiệt hại và khổ lây nhiều lắm. Ðể trục lợi tiền hoàn thuế GTGT, nhiều DN làm ăn bát nháo, vơ vét mua hàng trên thị trường, mua cao bán thấp, chỉ cần hoàn thuế xong là biến mất... Ngoài việc làm thất thu NSNN, các DN này còn khiến các DN làm ăn chân chính khác mất dần khách hàng, khốn đốn trong việc tìm mua nguyên liệu cho các hợp đồng đã ký trước đó. Rõ ràng, tình trạng gian lận thuế GTGT đã phá vỡ môi trường kinh doanh ổn định và người làm ăn chân chính đang chịu rất nhiều rủi ro".

Những kẽ hở cơ chế, chính sách

Bên cạnh việc khó xác định chính xác đối tượng được hoàn thuế GTGT, việc quản lý DN chưa chặt chẽ cũng là một nguyên nhân cơ bản khiến tình trạng trục lợi hoàn thuế GTGT gia tăng nhanh chóng. Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên xuất nhập khẩu 2-9 (Ðác Lắc) Ðỗ Quyệt cho biết, cơ quan cấp chứng nhận đăng ký thành lập DN nhiều lúc không kiểm tra thực tế sự chính xác về nhân thân, về vốn điều lệ, về trụ sở DN, về cơ sở hạ tầng... mà đã cấp đăng ký kinh doanh nên nhiều người sử dụng chứng minh thư thất lạc, địa chỉ ma, vốn điều lệ bịa đặt để thành lập DN, sau đó DN được tự in hóa đơn, xuất khống hóa đơn GTGT để chiếm đoạt tiền thuế của Nhà nước...

Ðồng tình với quan điểm này của DN, đại diện các ngành chức năng, các lãnh đạo cơ quan thuế địa phương cho biết thêm, ngay trong quá trình cải cách thủ tục thuế, thủ tục hải quan cũng nảy sinh những bất cập cần được khắc phục, sửa chữa ngay. Phó Cục trưởng Cục Thuế tỉnh An Giang Trần Văn Phước cho biết, tại vùng biên giới Việt Nam - Cam-pu-chia, do quy chế thanh toán biên mậu giữa hai nước nên người mang tiền Việt Nam nộp vào tài khoản vãng lai của các ngân hàng thanh toán tiền hàng nhập khẩu vào nội địa rất dễ dàng, có trường hợp nhập cảnh từ năm đến bảy lần/ngày, mỗi lần mang nộp vào tài khoản vài tỷ đồng. Chính tài khoản vãng lai là một trong những "nút thắt" khiến cho việc điều tra vi phạm hoàn thuế GTGT rất khó khăn, thậm chí là một lực cản đáng kể cho công tác này. Không chỉ thế, do thủ tục kiểm tra hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu biên mậu thường được phân luồng xanh - miễn kiểm tra hoặc chỉ kiểm tra theo tỷ lệ nhất định (thường là 5%) nên khả năng khai khống số lượng, giá trị hàng hóa thực xuất trên tờ khai xuất khẩu hàng hóa của DN là rất lớn. Cơ quan thuế chỉ có nhiệm vụ căn cứ hồ sơ DN đã đầy đủ thủ tục là phải cho hoàn thuế, mà các DN "ma" này, do có chủ định từ trước nên hồ sơ thường rất "sạch đẹp", lại thực hiện hoàn trước, kiểm sau nên khi cơ quan thuế phát hiện ra thì đã quá muộn.

Bên cạnh đó, các cục thuế địa phương cũng gặp không ít khó khăn, trong đó có công tác xác minh hóa đơn. Trưởng phòng hỗ trợ tuyên tuyền người nộp thuế Cục Thuế Ðác Lắc Nguyễn Công Tùng cho biết: "Năm 2013, riêng chi phí đi điều tra, xác minh hóa đơn của Cục Thuế tỉnh Ðác Lắc đã tiêu tốn vài trăm triệu đồng. Thực tế là các cơ quan thuế khác vì nhiều lý do khác nhau nên kết quả trả lời xác minh hóa đơn chậm và phức tạp, vì vậy chúng tôi thường phải đi xác minh trực tiếp, rất tốn kém, mệt mỏi. Áp lực hơn nữa là nội dung trả lời của cơ quan thuế nhiều địa phương thường là không đầy đủ. Trong khi đó, biết điểm yếu này, nhiều DN trong đường dây mua bán hóa đơn thường thay đổi địa điểm kinh doanh tại các địa bàn khác nhau nhằm tránh sự theo dõi, giám sát của cơ quan thuế".

Chấn chỉnh kịp thời công tác hoàn thuế

Trước tình hình vi phạm hoàn thuế GTGT ngày càng nghiêm trọng, Bộ Tài chính đã thành lập Ban chỉ đạo phòng, chống vi phạm quản lý thuế GTGT do Bộ trưởng Tài chính làm Trưởng ban, quyết tâm tập trung đấu tranh chống gian lận trong hoàn thuế GTGT. Năm 2014, cơ quan thuế tiếp tục đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát thuế, phấn đấu kiểm tra, thanh tra được ít nhất gần 15% tổng số DN thuộc địa bàn quản lý thuế, đặc biệt là các DN có số tiền hoàn thuế lớn. Các DN kinh doanh hàng nông sản thực phẩm, cà-phê, DN xuất khẩu qua biên giới đất liền, DN kinh doanh thương mại điện tử, bảo hiểm, ngân hàng, bất động sản sẽ là đối tượng thanh tra toàn diện.

Ðối với công tác hoàn thuế GTGT, sau những vụ việc được phản ánh từ cơ sở, Tổng cục Thuế và Bộ Tài chính đã rà soát, kiểm tra, sửa đổi, bổ sung những nội dung cơ bản của Luật Thuế GTGT và các văn bản hướng dẫn thi hành. Ðể tăng cường công tác quản lý thuế, hải quan liên quan đến hoàn thuế GTGT hàng hóa xuất khẩu qua biên giới đất liền, Bộ Tài chính yêu cầu phải tiếp tục rà soát các văn bản, chính sách, quy trình nghiệp vụ về hoàn thuế GTGT để kịp thời có biện pháp sửa đổi, bổ sung cho chặt chẽ nhằm tránh gian lận trong hoàn thuế GTGT, gây thất thu cho NSNN. Bộ Tài chính cũng đã quy định rõ các trường hợp có dấu hiệu nghi vấn, có rủi ro cao về thuế thì các đơn vị tài chính phải thực hiện kiểm tra 100% trước khi hoàn thuế GTGT.

Tuy nhiên, theo các DN và cơ quan thuế, hiện vẫn còn nhiều bất cập chính sách vẫn chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời, như việc sửa đổi Thông tư 06/2012/TT-BTC theo hướng bỏ quy định về hoàn thuế đối với hàng hóa xuất khẩu tiểu ngạch qua biên giới thanh toán bằng việc nộp tiền mặt vào tài khoản vãng lai của tổ chức, cá nhân nước ngoài mở tại ngân hàng thương mại Việt Nam; bổ sung quy định về hợp đồng mua hàng vào hồ sơ hoàn thuế đối với DN xuất khẩu hàng hóa qua biên giới đất liền; quy định về điều kiện DN được tự in hóa đơn. Giám đốc DN Quang Anh Nguyễn Thị Ngọc Anh kiến nghị, Nhà nước nên phân loại rõ ràng, đầy đủ hơn nữa đối tượng được hưởng chính sách hoàn thuế GTGT theo hướng chỉ hoàn thuế đối với DN trực tiếp sản xuất, không hoàn thuế cho các DN thương mại, dịch vụ có tính trung gian. Bộ Tài chính nên ban hành đồng bộ, rõ ràng các quy định về thuế GTGT, hoàn thuế GTGT để giúp DN, địa phương, cơ quan quản lý và người dân thực hiện nghiêm túc.

Ngăn chặn vi phạm pháp luật về hoàn thuế GTGT là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành tài chính trong năm 2014 và các năm tiếp theo. Mặc dù vậy, để giải quyết được "tận gốc" tình trạng gian lận hoàn thuế GTGT này, không chỉ là nhiệm vụ của ngành tài chính mà còn cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các ngành, các địa phương và của toàn xã hội.